FOB = EXW satış fiyatı + limana nakliye + gümrük ve liman masrafı; CFR = FOB + navlun; CIF = CFR / (1 − 1,1 × sigorta prim oranı), çünkü sigorta CIF bedelinin %110'u üzerinden yapılır. Örnek: 900.000 TL maliyete %15 marjla 1.058.824 TL, 30.000 TL masrafla FOB 1.088.824 TL; 132.000 TL navlun ve %0,2 primle CIF 1.223.515 TL, 5.000 adet ve 55 kurla adet başına 4,45 EUR.
Yurt dışından gelen bir fiyat sorusu çoğu zaman tek satırdır: "5.000 adet için Hamburg CIF fiyatınız nedir?" Cevabı hazırlamak için fabrika çıkış maliyetinin üstüne limana kadar olan masrafları, navlunu ve sigortayı doğru sırayla eklemek, sonra da hepsini müşterinin para birimine çevirmek gerekir. Sıra karışırsa ya kârın bir kısmı yolda kalır ya da teklif rakiplerden pahalı çıkar. Yukarıdaki araç EXW maliyetten başlayıp FOB, CFR ve CIF fiyatını toplam ve birim olarak hesaplar; kâr oranını marj ya da maliyet üzerine ek olarak uygulayabilir, navlunu TL ya da dövizle girebilirsiniz.
İçindekiler
- FOB ve CIF fiyatı nasıl hesaplanır?
- Adım adım örnek: Hamburg'a giden sac parça
- CIF sigortası neden %110 üzerinden hesaplanır?
- Kâr marjı mı, maliyet üzerine kâr mı?
- Kur hangi günün kuruyla alınmalı?
- İhracat satışı ve navlun nasıl kaydedilir?
- Hesapta sık yapılan hatalar nelerdir?
- PakERP One'da ihracat fiyatı nereden beslenir?
- Sık sorulan sorular
FOB ve CIF fiyatı nasıl hesaplanır?
Fiyat bir merdiven gibi kurulur. En altta EXW vardır: malın fabrikanızda, yüklemeye hazır hâldeki satış fiyatı. FOB'a çıkmak için malı yükleme limanına götürmenin ve ihracat gümrüğünden geçirmenin bedeli eklenir. CFR'de buna varış limanına kadar deniz navlunu, CIF'te ise taşımanın nakliyat sigortası da biner. Her basamakta satıcının ödediği masraf artar, ama riskin alıcıya geçtiği yer FOB, CFR ve CIF'te aynıdır: mal yükleme limanında gemiye yüklendiği an.
| Teslim şekli | Fiyatın içinde ne var? | Risk nerede geçer? |
|---|---|---|
| EXW | Yalnız ürün; yükleme bile alıcıya ait | Fabrikanızda, mal alıcının emrine hazır olduğunda |
| FOB | Ürün + limana nakliye + ihracat gümrüğü + yükleme | Yükleme limanında, gemiye yüklenince |
| CFR | FOB + varış limanına navlun | Yükleme limanında, gemiye yüklenince |
| CIF | CFR + nakliyat sigortası | Yükleme limanında, gemiye yüklenince |
FOB, CFR ve CIF yalnız deniz ve iç su yolu taşımasında kullanılır. Konteynerle tır ya da demiryoluyla gönderilen mal için bunların karşılığı FCA, CPT ve CIP'tir. Teslim şekillerinin tamamı Incoterms teslim şekilleri yazısında anlatılıyor.
Adım adım örnek: Hamburg'a giden sac parça
Rakamlar örnektir. Sac şekillendiren bir firma Almanya'daki müşterisine 5.000 adet braket için EUR fiyat verecek. Bir braketin fabrika çıkış maliyeti 180 TL; firma satış fiyatı içinde %15 marj istiyor. Gebze limanına kamyon 18.000 TL, gümrük müşaviri, terminal ve belgeler 12.000 TL tutuyor. Hamburg'a navlun 2.400 EUR, sigortacının prim oranı %0,2, kur 55,00 TL.
- EXW maliyet: 180 × 5.000 = 900.000 TL.
- %15 marjla EXW satış: 900.000 / 0,85 = 1.058.823,53 TL; kâr 158.823,53 TL.
- FOB: 1.058.823,53 + 18.000 + 12.000 = 1.088.823,53 TL, yani 19.796,79 EUR; adet başına 3,9594 EUR.
- Navlunun TL karşılığı: 2.400 × 55 = 132.000 TL. CFR: 1.220.823,53 TL.
- CIF: 1.220.823,53 / (1 − 1,1 × 0,002) = 1.223.515,26 TL; sigorta bedeli 2.691,73 TL.
- CIF toplam 22.245,73 EUR; adet başına 4,4491 EUR.
Müşteriye FOB Gebze 3,96 EUR ya da CIF Hamburg 4,45 EUR yazılabilir. Kuruşları yukarı yuvarlamak alışılmış bir yoldur; aşağı yuvarlamak her parçada marjdan yemek demektir.
CIF sigortası neden %110 üzerinden hesaplanır?
Incoterms kurallarına göre CIF satışta satıcı en az CIF bedelinin %110'unu karşılayan bir nakliyat sigortası yaptırır. Fazladan %10, alıcının mal kaybolursa uğrayacağı kâr kaybını karşılamak içindir. Burada bir döngü vardır: sigorta bedeli CIF'in içindedir, CIF de sigorta bedeline bağlıdır. Bu yüzden prim oranı doğrudan CFR'ye uygulanırsa sigorta eksik hesaplanır. Doğru yol CFR'yi (1 − 1,1 × prim oranı) ile bölmektir; araç bunu yapar.
Prim oranı malın cinsine, ambalajına, rotaya ve teminatın kapsamına göre değişir; sigortacıdan sevkiyat bazında alınır. Tutarlar küçük görünse de büyük partilerde ve yüksek değerli malda fark edilir. Sigortayı alıcı kendisi yaptırmak istiyorsa CFR fiyatı vermek daha temizdir.
Kâr marjı mı, maliyet üzerine kâr mı?
İki ifade sıkça karıştırılır ve aradaki fark ihracat partisinde küçük değildir. Maliyet üzerine %15 eklemek 900.000 TL maliyeti 1.035.000 TL yapar; satış fiyatı içinde %15 marj ise 1.058.823,53 TL eder. Aradaki 23.823,53 TL, aynı yüzdeyi farklı tabana uygulamaktan doğar. Şirket içinde hangisinin kastedildiği yazılı olmalıdır. İki yöntemin karşılaştırması ve tersine hesap kâr marjı hesaplama aracında.
Kâr yalnız EXW üzerine konur; nakliye, gümrük, navlun ve sigorta müşteriye maliyetinden yansıtılır. Bazı firmalar lojistik masraflara da küçük bir pay ekler, çünkü navlun teklifle sevkiyat arasında değişebilir. Bunu yapacaksanız ayrı bir satır olarak düşünün; kâr oranını şişirerek değil.
Kur hangi günün kuruyla alınmalı?
Teklif bugünün kuruyla hazırlanır ama tahsilat haftalar sonra yapılır. Maliyetin büyük kısmı TL ise kurun düşmesi, satış dövizle sabitlendiği için marjı eritir. Bu yüzden ihracat teklifine iki şey yazılır: geçerlilik süresi (örneğin 15 gün) ve hangi navlun teklifine dayandığı. Hammaddesini dövizle alan firmada risk daha azdır, çünkü maliyet de dövizle hareket eder.
Fatura kesildikten sonra tahsilat günündeki kur farklıysa ortaya kur farkı çıkar ve kambiyo kârı ya da zararı olarak kaydedilir; hesabı kur farkı hesaplama aracıyla yapılır. Fiyatlandırmanın genel çerçevesi ihracat fiyatı hesaplama yazısında.
İhracat satışı ve navlun nasıl kaydedilir?
CIF satışta fatura CIF tutarı üzerinden kesilir ve yurt dışı satış olarak kaydedilir. Satıcının ödediği navlun ve sigorta ise satış gideri olarak 760 hesabına yazılır. Örnekteki iki kayıt şöyledir (tutarlar örnektir, fatura kuruyla TL karşılığı):
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 120 Alıcılar | 1.223.515,26 | |
| 601 Yurt Dışı Satışlar | 1.223.515,26 | |
| Toplam | 1.223.515,26 | 1.223.515,26 |
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri (navlun) | 132.000,00 | |
| 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri (sigorta) | 2.691,73 | |
| 320 Satıcılar | 134.691,73 | |
| Toplam | 134.691,73 | 134.691,73 |
FOB satışta navlunu alıcı ödediği için ikinci kayıt oluşmaz; yalnız limana kadar olan nakliye ve gümrük masrafı gider yazılır. Navlun ve sigorta faturalarındaki vergi durumu taşımanın türüne göre değişebilir; kaydı kesinleştirmeden önce mali müşavirinize danışın.
Hesapta sık yapılan hatalar nelerdir?
- Sigortayı CFR'ye doğrudan uygulamak: %110 teminat ve döngüsel hesap atlanırsa sigorta eksik çıkar.
- Navlunu kur çevirmeden eklemek: USD navlunu TL tutarın üstüne yazmak teklifi bozar; araçta navlunun para birimini seçin.
- Paletleme ve ihracat ambalajını unutmak: Yurt içi satışta olmayan sandık, fumigasyonlu palet, nem alıcı EXW maliyetine girmelidir.
- FOB'u tır sevkiyatında kullanmak: Karayoluyla giden malda doğru terim FCA'dır; FOB'da risk geçiş noktası tanımsız kalır.
- Kâr oranını marj sanmak: Maliyete %15 eklemek %15 marj demek değildir.
- Geçerlilik süresi yazmamak: Kur ve navlun değişince eski teklif zarara sürükler.
PakERP One'da ihracat fiyatı nereden beslenir?
PakERP One'da FOB ya da CIF fiyatını hesaplayan ayrı bir ekran yoktur; hesap bu araçla ya da Excel'de yapılır. Hesaba giren rakamlar ve hesaptan sonraki belgeler ise programdadır:
- 8150 Standart Maliyet ve 8151 Fiili Üretim Maliyeti: ürün ağacı, rota ve iş merkezi saat ücretinden birim maliyet; aracın ilk alanı buradan gelir.
- 250 Fiyat Kontrol: hammaddenin tedarikçi bazında son alış fiyatı, euro ya da TL.
- 111 Satış Teklifleri: teklif müşterinin para biriminde hazırlanır, onaylanınca siparişe dönüştürülür. 105 Satış Fiyat Listeleri ve 109 Satış Sözleşmeleri ile EUR ya da USD fiyat tanımlanır.
- 101 Satış Faturaları, İhracat: Teslim Şekli (EXW, FCA, FOB, CFR, CIF, CIP, DAP…), Gönderilme Şekli, satırda GTİP, kap cinsi ve kap adedi; KDV %0 ve istisna kodu 301 kendiliğinden gelir, e-Fatura ihracat senaryosuyla gider. Ayrıntısı ihracat faturası yazısında.
- 201 Satınalma Faturaları: navlun ve sigorta faturası "Gider" satırıyla girilir, gider tanımının hesabına işlenir.
- Kur: TCMB kuru her gün kendiliğinden çekilir; dövizli belgeye belge tarihinden önceki iş gününün satış kuru gelir.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir.
Konuyla ilgili: İhracatta Kur Farkı Nasıl Hesaplanır ve Kaydedilir?, Proforma Fatura Nedir, İhracatta Nasıl Hazırlanır?, Ürün Maliyeti Nasıl Hesaplanır? Üretimden Örnek.