Normal yöntemde yıllık amortisman = maliyet bedeli / faydalı ömürdür; her yıl aynı tutar ayrılır. Azalan bakiyeler yönteminde oran normal oranın iki katıdır, en çok %50 olur ve her yıl kalan net değere uygulanır; son yıl kalan değerin tamamı yazılır. Örnek: 500.000 TL'lik, 5 yıl ömürlü bir pres için normal yöntemde her yıl 100.000 TL, azalan bakiyelerde ilk yıl 200.000 TL amortisman ayrılır.
Yıl sonu kapanışında mali müşavir "yeni aldığınız pres ve forkliftin amortisman tablosunu gönderin" der. Makinenin faturası bellidir, faydalı ömrü Gelir İdaresi'nin listesinde yazılıdır; geriye her yıl ne kadar gider yazılacağını, birikmiş amortismanı ve kalan değeri yıl yıl dökmek kalır.
Araç iki yöntemi de tam yıl esasıyla hesaplar ve tabloyu çıkarır. Yöntem seçimi ve kayıt kararı mali müşavirinizle verilir; aşağıda iki yöntemin farkını, kaydı ve sık yapılan hataları bulabilirsiniz.
İçindekiler
- Amortisman nedir, hangi varlıklar amortismana tabidir?
- Normal amortisman nasıl hesaplanır?
- Azalan bakiyeler yöntemi nedir?
- Örnek: 3 yıl ömürlü kalıbın tablosu nasıl çıkar?
- Amortisman muhasebede nasıl kaydedilir?
- Amortisman hesabında sık yapılan hatalar nelerdir?
- Amortisman tablosunu kim, ne zaman kullanır?
- PakERP One'da amortisman nasıl işlenir?
- Sık sorulan sorular
Amortisman nedir, hangi varlıklar amortismana tabidir?
Amortisman, bir yıldan uzun kullanılan ve zamanla yıpranan bir varlığın maliyetinin kullanım yıllarına gider olarak dağıtılmasıdır. Pres, CNC tezgahı, kompresör, forklift, kalıp, bilgisayar, ofis mobilyası ve taşıtlar bu kapsamdadır. Arsa amortismana tabi değildir; bina alınırken arsa payı ayrı izlenir.
Amortisman nakit çıkışı değildir. Para makine alınırken ödenmiştir; amortisman bu harcamanın hangi yıllara gider yazılacağını belirler. Bu yüzden kârı azaltır ama kasayı etkilemez. Değeri belirli bir tutarı aşmayan küçük demirbaşlar doğrudan gider yazılabilir; bu tutar her yıl güncellenir, güncel değeri Gelir İdaresi'nin sitesinden kontrol edin.
Faydalı ömür ve oranlar, Gelir İdaresi'nin yayımladığı amortisman listesinde varlık türüne göre verilir. Liste zaman zaman değişir; ömrü girmeden önce güncel listeye bakın.
Normal amortisman nasıl hesaplanır?
Normal yöntemde maliyet bedeli faydalı ömre bölünür ve her yıl aynı tutar gider yazılır. 5 yıl ömürlü bir varlığın oranı %20, 10 yıl ömürlü olanınki %10'dur. Listede bazı oranlar yuvarlanmış yazılır (3 yıl için %33,33 gibi); bu araç tutarı maliyet bölü ömür olarak hesaplar ve kuruş farkını son yıla bırakır.
Maliyet bedeline yalnız fatura tutarı değil, varlığı kullanılabilir hale getiren giderler de girer: nakliye, montaj, makine temeli, ilk kurulum. İndirilebilen KDV maliyete eklenmez, 191 İndirilecek KDV hesabına gider.
Azalan bakiyeler yöntemi nedir?
Azalan bakiyeler yönteminde oran normal oranın iki katıdır ama %50'yi geçemez. Oran her yıl maliyet bedeline değil, o yılın başındaki net değere uygulanır. İlk yıllarda daha çok, sonraki yıllarda daha az amortisman ayrılır; faydalı ömrün son yılında kalan net değerin tamamı yazılır.
Bu yöntemi bilanço esasına göre defter tutan işletmeler seçebilir. Azalan bakiyelerden normal yönteme geçilebilir, normal yöntemden azalan bakiyelere geçilemez. Seçim vergi planlamasıyla ilgili bir karar olduğundan mali müşavirinizle verin. 500.000 TL'lik, 5 yıl ömürlü bir pres için iki yöntem (örnek rakamlar):
| Yıl | Normal: amortisman | Normal: net değer | Azalan: amortisman | Azalan: net değer |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 100.000 | 400.000 | 200.000 | 300.000 |
| 2 | 100.000 | 300.000 | 120.000 | 180.000 |
| 3 | 100.000 | 200.000 | 72.000 | 108.000 |
| 4 | 100.000 | 100.000 | 43.200 | 64.800 |
| 5 | 100.000 | 0 | 64.800 | 0 |
Azalan bakiyelerde 5. yıl amortismanı 4. yıldan büyük çıkar, çünkü son yıl kalan değerin tamamı yazılır. Toplam her iki yöntemde de maliyet bedeline eşittir; değişen, giderin yıllara dağılışıdır.
Örnek: 3 yıl ömürlü kalıbın tablosu nasıl çıkar?
Bir pres atölyesi 120.000 TL'ye (KDV hariç) yeni bir kesme kalıbı alıyor; faydalı ömür örnek olarak 3 yıl alınmıştır. Normal oran %33,33'tür. Azalan bakiyelerde iki katı olan %66,67 sınırı aştığı için oran %50 uygulanır.
- Normal yöntem: 120.000 / 3 = 40.000 TL; üç yıl boyunca her yıl 40.000 TL.
- Azalan bakiyeler, 1. yıl: 120.000 × %50 = 60.000 TL; net değer 60.000 TL.
- 2. yıl: 60.000 × %50 = 30.000 TL; net değer 30.000 TL.
- 3. yıl (son yıl): kalan 30.000 TL'nin tamamı amortisman olarak yazılır, net değer sıfırlanır.
Aracı bu rakamlarla çalıştırıp yöntemi değiştirirseniz tablo yıl yıl aynı sonucu verir. Kalıp müşteriye ait değilse ve parça fiyatına yansıtılıyorsa amortisman payı parça maliyetine de girer.
Amortisman muhasebede nasıl kaydedilir?
Amortisman, varlığın kullanıldığı yere göre gider hesabına borç, 257 Birikmiş Amortismanlar hesabına alacak yazılır. Üretimde kullanılan pres ve kalıbın payı 730 Genel Üretim Giderleri'ne, ofis bilgisayarının payı 770 Genel Yönetim Giderleri'ne, satış ekibinin aracının payı 760 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri'ne gider. Varlığın maliyeti kendi hesabında (253 Tesis, Makine ve Cihazlar, 255 Demirbaşlar gibi) olduğu gibi durur; net değer bilançoda iki hesabın farkı olarak görünür.
500.000 TL'lik presin normal yöntemle ilk yıl kaydı (örnek):
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 730 Genel Üretim Giderleri | 100.000,00 | |
| 257 Birikmiş Amortismanlar | 100.000,00 | |
| Toplam | 100.000,00 | 100.000,00 |
Kayıt yıl sonunda tek seferde ya da ay ay (yıllık tutarın on ikide biri) yapılabilir; aylık kayıt ara dönem maliyetini ve kârını gerçeğe yaklaştırır. Varlık satıldığında ya da hurdaya ayrıldığında maliyeti ve birikmiş amortismanı birlikte kapatılır. Sabit kıymet kartının nasıl tutulacağı demirbaş ve amortisman takibi yazısında.
Amortisman hesabında sık yapılan hatalar nelerdir?
- KDV'yi maliyete katmak: indirilebilen KDV 191'e gider, maliyet bedeline girmez.
- Nakliye ve montajı unutmak: maliyet bedeli eksik kalır, her yılın amortismanı küçük çıkar.
- Ömrü tahminle girmek: vergi açısından listedeki faydalı ömür esas alınır.
- Payı yanlış gider hesabına yazmak: üretim makinesinin amortismanı 770'e yazılırsa ürün maliyetine girmez; stok değeri ve satılan malın maliyeti eksik çıkar. Payın ürünlere nasıl dağıtıldığı için genel üretim giderleri dağıtımı yazısına bakabilirsiniz.
- Kıst amortismanı gözden kaçırmak: kural olarak ilk yıl için tam yıl amortisman ayrılır; binek otomobiller gibi bazı varlıklarda ilk yıl kullanılan aylara göre hesaplanır. Bu araç tam yıl esasıyla çalışır.
- Amortismanı yalnız yıl sonunda hatırlamak: ara dönem maliyetleri ve kâr yanlış görünür.
Amortisman tablosunu kim, ne zaman kullanır?
Muhasebe yıl sonunda ve ara dönem kapanışlarında, maliyet sorumlusu iş merkezi saat ücretini hesaplarken, firma sahibi yatırım kararında, banka kredi başvurusunda istenen sabit kıymet listesini hazırlarken. Yeni bir pres alındığında yıllık amortisman sabit gidere eklenir; bu tutarın kaç parçalık satışla karşılandığını başabaş noktası hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
PakERP One'da amortisman nasıl işlenir?
PakERP One'da amortismanı kendiliğinden hesaplayan bir sabit kıymet modülü yoktur. Hesabı bu araçla ya da mali müşavirinizin tablosuyla yapar, sonucu programa muhasebe fişi olarak işlersiniz. Varlığın alışı ve giderin bölümlere dağılımı ise programın içinde izlenir.
- 201 Alış Faturası, İşlem sütunu: satırda "Demirbaş" seçilince satır stoğa girmez, muhasebede 255 alt hesabına yazılır.
- 902 Tek Düzen Hesap Planı: 253, 255 ve 257 için varlık türüne göre alt hesaplar açılır.
- 901 Muhasebe Fiş İşlemleri: aylık ya da yıllık amortisman kaydı 730, 760 ya da 770 borç, 257 alacak olarak girilir; satıra 903 Masraf Merkezleri'nden bölüm yazılır.
- 904 Defterler ve Raporlar: mizan, bilanço ve masraf merkezi raporuyla amortismanın hangi bölüme yazıldığı görülür; PDF ve Excel.
- 8160 İş Merkezleri: makinenin amortisman payı iş merkezi saat ücretine ya da genel gider oranına eklenirse iş emri maliyetine yansır.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir; muhasebe modülünü inceleyebilirsiniz.