En yoğun durum yöntemiyle emniyet stoku = en yüksek günlük tüketim × en uzun tedarik süresi − ortalama tüketim × ortalama süre; servis düzeyi yöntemiyle z × σ × √L. Yeniden sipariş noktası = ortalama tüketim × tedarik süresi + emniyet stoku. Örnek: 170 × 14 − 120 × 10 = 1.180 kg; %95 servis düzeyinde 1,645 × 30 × √10 = yaklaşık 157 kg, sipariş noktası 1.357 kg.
Rulo sac bittiği gün pres durur, tedarikçinin "yarın yükleniyor" sözü de üretim planını kurtarmaz. Emniyet stoku bu açığı kapatmak için rafta bekleyen ek miktardır: tüketim beklenenden hızlı gittiğinde ya da mal geç geldiğinde devreye girer. Fazlası para bağlar, azı hattı durdurur. Yukarıdaki araç emniyet stokunu iki yolla hesaplar. Birincisi en yoğun günle en geç teslimi esas alan basit yöntemdir; ikincisi tüketim dalgalanmasını ve istediğiniz servis düzeyini hesaba katan istatistik yöntemidir. İkisinin sonucu yan yana görünür, seçtiğiniz yöntem yeniden sipariş noktasına eklenir.
İçindekiler
- Emniyet stoku ne işe yarar?
- En yoğun durum yöntemi nasıl hesaplanır?
- Servis düzeyi yöntemi nasıl çalışır?
- Adım adım örnek: rulo sac tüketen pres hattı
- Günlük tüketimin standart sapması nasıl bulunur?
- Yeniden sipariş noktası ve sipariş miktarı birlikte nasıl kullanılır?
- Hesapta sık yapılan hatalar nelerdir?
- PakERP One'da emniyet stoku nerede tutulur?
- Sık sorulan sorular
Emniyet stoku ne işe yarar?
Bir malzemenin stoğu iki parçadan oluşur. Döngü stoğu, siparişten siparişe tüketilip yenilenen kısımdır. Emniyet stoku ise döngünün altında, normal günlerde hiç dokunulmaması gereken taban miktardır. Tedarik süresi boyunca tüketim ortalamanın üstüne çıkarsa ya da tedarikçi birkaç gün geç kalırsa eksik bu tabandan karşılanır.
Her kalem için aynı mantıkla emniyet stoku tutmak gerekmez. Sık kullanılan, tedariki uzun ve hattı durduran malzemede tampon geniş tutulur; ucuz, her yerde bulunan sarf malzemesinde küçük bir tampon yeter. Kalemleri önem sırasına koymanın yolu ABC analizi yazısında. Kavramın geniş anlatımı emniyet stoku hesaplama rehberinde; bu sayfa hesabın kendisine odaklanıyor.
En yoğun durum yöntemi nasıl hesaplanır?
Bu yöntem kötü senaryoyu doğrudan ölçer: en yüksek günlük tüketim en uzun tedarik süresiyle çarpılır, normal koşullardaki tüketim (ortalama tüketim × ortalama süre) bundan çıkarılır. Aradaki fark, en kötü durumda eksik kalacak miktardır ve emniyet stoku olarak tutulur.
Hesabı kolaydır, verisi her fabrikada vardır: son aylardaki en yoğun günün çıkışı ve tedarikçinin en geç teslimi. Zayıf yanı, iki uç değerin aynı anda gerçekleşeceğini varsaymasıdır. Bu yüzden genelde istatistik yöntemden yüksek sonuç verir. Yeni bir kalemde ya da tüketimi düzensiz, geçmiş verisi az malzemede başlangıç noktası olarak kullanılır.
Servis düzeyi yöntemi nasıl çalışır?
Bu yöntem günlük tüketimin ne kadar oynak olduğunu standart sapmayla ölçer ve "siparişlerin yüzde kaçında stoksuz kalmayı göze alırım?" sorusunu sayıya çevirir. Seçilen servis düzeyinin karşılığı olan z katsayısı, tedarik süresine yayılmış sapmayla çarpılır. Tedarik süresi sabitse formül z × σ × √L olur; tedarikçinin süresi de oynuyorsa ikinci terim eklenir.
| Servis düzeyi | z katsayısı | Ne anlama gelir? |
|---|---|---|
| %90 | 1,28 | Her 10 tedarik döngüsünden birinde stok bitebilir |
| %95 | 1,64 | Her 20 döngüde bir; sarf ve yardımcı malzemede yaygın |
| %97,5 | 1,96 | Her 40 döngüde bir |
| %99 | 2,33 | Her 100 döngüde bir; hattı durduran hammaddede |
| %99,9 | 3,09 | Her 1.000 döngüde bir; stok maliyeti hızla artar |
%95'ten %99'a çıkmak emniyet stokunu yaklaşık %41 büyütür, %99,9 ise %88. Servis düzeyini her kalem için aynı seçmek yerine ABC sınıfına göre ayırmak stoğu dengeler.
Adım adım örnek: rulo sac tüketen pres hattı
Rakamlar örnektir. Bir pres hattı günde ortalama 120 kg sac tüketiyor; son üç ayın en yoğun gününde 170 kg çıkmış. Tedarikçi ortalama 10 günde getiriyor, en geç teslimi 14 gün. Son 12 haftanın günlük çıkışlarından hesaplanan standart sapma 30 kg.
- Tedarik süresi boyunca ortalama tüketim: 120 × 10 = 1.200 kg.
- En yoğun durum: 170 × 14 = 2.380 kg; emniyet stoku 2.380 − 1.200 = 1.180 kg.
- Servis düzeyi %95, z = 1,645: 1,645 × 30 × √10 = 1,645 × 30 × 3,162 = 156,05; yukarı yuvarlayınca 157 kg.
- Tedarik süresinin sapması 2 gün ise: 1,645 × √(10 × 900 + 14.400 × 4) = 1,645 × 258,07 = 424,5; yaklaşık 425 kg.
- Yeniden sipariş noktası, servis düzeyi yöntemiyle ve sabit sürede: 1.200 + 157 = 1.357 kg.
Basit yöntem 1.180 kg, istatistik yöntem 157 kg ya da süre oynuyorsa 425 kg veriyor. Aradaki fark rafta bekleyen yaklaşık 750 ile 1.000 kg sac demektir. Bu örnekte tüketimden çok tedarikçinin teslim süresi belirleyicidir; emniyet stokunu küçültmenin en ucuz yolu tedarikçiyle süreyi sabitlemektir.
Günlük tüketimin standart sapması nasıl bulunur?
Malzemenin son 8-12 haftalık günlük çıkışları bir sütuna alınır ve Excel'de STDSAPMA fonksiyonu uygulanır. Hesaba yalnız çalışılan günler girer; hafta sonu ve tatil sıfırları sapmayı olduğundan büyük gösterir. Veriniz haftalıksa haftalık sapma, haftadaki çalışma günü sayısının kareköküne bölünerek günlüğe çevrilir: 5 günlük haftada √5 = 2,24.
Toplu bir müşteri siparişi ya da bir defalık numune çıkışı varsa onu ayrı değerlendirin; tek bir uç değer sapmayı ikiye katlayabilir. Planlanmış büyük tüketimler emniyet stokuyla değil, malzeme ihtiyaç planlamasıyla karşılanmalıdır.
Yeniden sipariş noktası ve sipariş miktarı birlikte nasıl kullanılır?
Yeniden sipariş noktası ne zaman sipariş verileceğini, sipariş miktarı ne kadar alınacağını söyler. Eldeki stok ile yoldaki açık siparişlerin toplamı yeniden sipariş noktasına indiğinde sipariş açılır. Ne kadar alınacağı ise sipariş maliyeti ile stok tutma maliyetinin dengesine bakılarak belirlenir; hesabı ekonomik sipariş miktarı hesaplama aracında.
Tedarik süresi uzadıkça hem yeniden sipariş noktası hem emniyet stoku büyür. Sürenin nasıl ölçüleceği ve kısaltılacağı tedarik süresi yazısında.
Hesapta sık yapılan hatalar nelerdir?
- Yoldaki siparişi unutmak: Sipariş noktası eldeki stokla değil, eldeki + açık siparişle karşılaştırılır; yoksa aynı malzeme iki kez sipariş edilir.
- Aylık sapmayı günlük sanmak: σ hangi zaman birimiyle bulunduysa L de aynı birimde olmalı.
- Emniyet stokunu bir kez hesaplayıp bırakmak: Tüketim ve tedarikçi değiştikçe değer üç ayda bir yenilenmeli.
- Her kaleme %99 servis düzeyi vermek: Ucuz ve kolay bulunan malzemede stok gereksiz büyür.
- Emniyet stokunu kullanılmaz saymak: Tampon zor günde tüketilmek içindir; tüketildiğinde sipariş miktarı artırılmaz, tampon bir sonraki girişle yerine konur.
PakERP One'da emniyet stoku nerede tutulur?
PakERP One'da emniyet stoku formülünü hesaplayan ayrı bir ekran yoktur; bulunan değer stok kartına yazılır ve program onu planlamada ve raporlarda kullanır.
- 301 Stok Kartları, Planlama (MRP) sekmesi: Emniyet Stoğu, Sipariş Noktası ve Teslim Süresi (gün) alanları; lot boyutu yöntemi de buradadır.
- 301 Stok Kartları, Tedarikçiler sekmesi: tedarikçi başına teslim günü ve asgari sipariş miktarı.
- Emniyet Stok Raporu (306, Raporlar ▾): kartın emniyet ve asgari seviyesi, depo bakiyesi, açık iş emri ve satınalma siparişi, ihtiyaç ve malzemeyi kullanan mamuller; PDF ve Excel.
- Stok Hareket Dökümü (Devirli): kalemin dönem içindeki çıkışları; Excel'e alınıp ortalama tüketim ve standart sapma bulunur.
- 8112 MRP Çalıştır: "Emniyet stoğu" kutusu işaretliyken net ihtiyaç kartın emniyet stoğu dikkate alınarak hesaplanır.
- 322 Satınalma Talepleri ve 218 Talep Havuzu: seviyenin altına inen kalem için talep açılır, satınalmacı havuzdan siparişe çevirir.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir; stok ekranlarının tamamı stok modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: Ücretsiz ERP ile MRP: Malzeme İhtiyacı Hesabı, Stok Devir Hızı Hesaplama (Stokta Kalma Süresi).