Emniyet stoku, tüketimin artması ya da tedarikin gecikmesine karşı tutulan ek stoktur. En basit formül: (en yüksek günlük tüketim x en uzun tedarik süresi) eksi (ortalama günlük tüketim x ortalama tedarik süresi). Daha hassas yöntem, hizmet düzeyi katsayısı Z ile tüketim ve tedarik süresindeki sapmayı kullanır: Z x karekök(tedarik süresi x tüketim sapmasının karesi + ortalama tüketimin karesi x tedarik sapmasının karesi).
Emniyet stoku, sipariş zamanında verilse bile gelecek malın gecikebileceğini ya da tüketimin beklenenden hızlı olabileceğini kabul eden bir paydır. Hesapta kullanılan rakamlar ortalamadır; hayat ise ortalamanın etrafında dalgalanır. Tedarikçi bir hafta sekiz günde, bir hafta on iki günde getirir. Hat bir gün 400, ertesi gün 550 parça basar. Emniyet stoku bu dalgalanmanın bedelidir.
Az tutulursa hat durur, fazla tutulursa para rafta bekler. Doğru miktarı bulmanın üç yaygın yolu var ve her biri farklı kesinlikte sonuç verir. Üçü aynı örnek kalem üzerinde hesaplandığında aradaki fark şaşırtıcı derecede büyük çıkar; hangi kalemde hangisinin yeterli olduğu da aşağıdaki tabloda.
Tam boyutİçindekiler
- Emniyet stoku nedir, neye karşı tutulur?
- Emniyet stoku formülü nedir?
- Örnek: M8 kaynak somunu için adım adım hesap
- Hizmet düzeyi nasıl seçilir?
- Hesap için hangi veriler gerekir, nereden alınır?
- Emniyet stoku ne zaman yeniden hesaplanır?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da emniyet stoku
- Sık sorulan sorular
Emniyet stoku nedir, neye karşı tutulur?
Emniyet stoku, normal tedarik döngüsünde tüketilmesi beklenmeyen, yalnız belirsizlik anında kullanılan stok miktarıdır. İki tür belirsizliğe karşı tutulur: talebin dalgalanması ve tedarik süresinin uzaması.
Sipariş noktasıyla karıştırılmamalıdır. Sipariş noktası, tedarik süresi boyunca tüketilecek miktarla emniyet stokunun toplamıdır ve "ne zaman sipariş vereyim" sorusunu cevaplar. Emniyet stoku bunun yalnız bir parçasıdır. Minimum stok ve sipariş noktasının günlük işleyişini minimum stok ve sipariş noktası yazısında ayrıca var; bu sayfanın konusu yalnız emniyet payının hesabı.
Her kaleme emniyet stoku gerekmez. Müşteri siparişine bağlı, yalnız o sipariş için alınan malzemede emniyet stoku yerine sipariş bazlı planlama kullanılır.
Emniyet stoku formülü nedir?
Üç yaygın formül vardır; veriniz ne kadar ayrıntılıysa o kadar hassas olanı kullanabilirsiniz. Kısaltmalar: d ortalama günlük tüketim, L ortalama tedarik süresi (gün), σd günlük tüketimin standart sapması, σL tedarik süresinin standart sapması, Z hizmet düzeyi katsayısı.
| Yöntem | Formül | Gereken veri | Ne zaman uygun |
|---|---|---|---|
| Maksimum ortalama yöntemi | (En yüksek günlük tüketim x en uzun tedarik süresi) - (d x L) | Birkaç aylık tüketim ve teslim kaydı | Veri az, kalem ucuz ya da ilk kurulum |
| Talep sapması yöntemi | Z x σd x karekök(L) | Günlük tüketim kayıtları | Tedarik süresi çok düzenli olan kalemler |
| Birleşik yöntem | Z x karekök(L x σd² + d² x σL²) | Günlük tüketim ve her siparişin teslim süresi | Pahalı ya da tedariki dalgalı kalemler |
Maksimum ortalama yöntemi en kolayıdır ama en kötü günü en kötü tedarikle çarptığı için genellikle yüksek sonuç verir. İstatistiksel yöntemler, seçtiğiniz hizmet düzeyine göre daha dengeli bir miktar bulur.
Emniyet stoklarını ilk kez kayıtlardan hesaplayan firmalarda iki grup belirgin olarak ortaya çıkar: tahminle yüksek girilmiş, yıllardır dokunulmamış sarf kalemleri ve tedarik gecikmesi hiç hesaba katılmadığı için seviyesi yetmeyen ithal hammaddeler. Toplam emniyet stoku değeri çoğu zaman pek değişmez; değişen, paranın hangi kaleme bağlandığıdır.
Örnek: M8 kaynak somunu için adım adım hesap
Rakamlar örnektir, bir firmanın verisi değildir. Bir montaj hattında M8 kaynak somunu kullanılıyor ve son altı ayın kayıtlarından şu değerler çıkarıldı: ortalama günlük tüketim 400 adet, en yüksek günlük tüketim 550 adet, günlük tüketimin standart sapması 80 adet, ortalama tedarik süresi 8 gün, en uzun tedarik süresi 12 gün, tedarik süresinin standart sapması 2 gün. Hedef hizmet düzeyi yüzde 95, yani Z = 1,65.
- Maksimum ortalama yöntemi: (550 x 12) - (400 x 8) = 6.600 - 3.200 = 3.400 adet.
- Talep sapması yöntemi: 1,65 x 80 x karekök(8) = 1,65 x 80 x 2,83 = yaklaşık 373 adet. Bu sonuç tedarik gecikmesini hiç hesaba katmaz.
- Birleşik yöntem, birinci terim: L x σd² = 8 x 6.400 = 51.200.
- Birleşik yöntem, ikinci terim: d² x σL² = 160.000 x 4 = 640.000.
- Birleşik yöntem, sonuç: 1,65 x karekök(691.200) = 1,65 x 831 = yaklaşık 1.372 adet.
- Sipariş noktası: d x L + emniyet stoku = 3.200 + 1.372 = 4.572 adet.
Üç sonuç arasındaki fark öğreticidir. Talep sapması yöntemi 373 adet verdi, çünkü bu kalemde asıl risk tüketimde değil tedarikte. Birleşik yöntem gecikmeyi de hesaba katıp 1.372 buldu. Maksimum ortalama yöntemi ise 3.400 ile en temkinli sonucu verdi. Bu somun için birleşik yöntemle 1.372 adet tutmak, hem hattı korur hem de gereksiz iki bin adedi rafta bekletmez.
Hizmet düzeyi nasıl seçilir?
Hizmet düzeyi, bir tedarik döngüsünde stoksuz kalmama olasılığıdır ve kalemin hattı durdurma maliyetine göre seçilir. Yüzde 95 hizmet düzeyi, yaklaşık yirmi siparişten birinde emniyet stokunun yetmeyebileceğini kabul etmek demektir.
| Hizmet düzeyi | Z katsayısı | Uygun kalem |
|---|---|---|
| %90 | 1,28 | Kolay bulunan sarf, beklemesi sorun olmayan ambalaj |
| %95 | 1,65 | Standart hammadde ve bağlantı elemanları |
| %97,5 | 1,96 | Tek tedarikçili ya da ithal kalemler |
| %99 | 2,33 | Bittiğinde hattı ya da müşteri sevkiyatını durduran kalemler |
Hizmet düzeyini yükseltmenin bedeli hızla artar: yüzde 95'ten yüzde 99'a çıkmak emniyet stokunu kabaca yüzde 40 artırır (2,33 / 1,65). Bu yüzden yüksek düzeyi yalnız gerçekten kritik kalemlere verin. Hangi kalemlerin önce ele alınacağını bulmak için ABC analizi iyi bir başlangıçtır.
Hesap için hangi veriler gerekir, nereden alınır?
İki kayıt yeterlidir: kalemin günlük tüketimi ve her siparişin verildiği tarih ile malın rafa girdiği tarih. İkisi de stok hareketlerinden ve satınalma belgelerinden çıkar.
- Günlük tüketim: üretime sarf ve kullanım çıkışlarının gün gün toplamı. Tüketimin olmadığı günleri sıfır olarak listeye katın, yoksa sapma olduğundan düşük çıkar.
- Tedarik süresi: satınalma siparişinin tarihi ile alış irsaliyesinin tarihi arasındaki gün. Mal kabul ve kalite kontrolde geçen süreyi de ekleyin; malı kullanabildiğiniz an önemlidir.
- Standart sapma: Excel'de STDSAPMA.S fonksiyonu günlük tüketim sütununa ve teslim süresi sütununa ayrı ayrı uygulanır.
En az üç, tercihen altı aylık veri kullanın. Tek bir ayın rakamı, o aya özgü bir siparişi ya da bayram tatilini genel eğilim sanabilir. Tüketimi mevsime göre değişen kalemde hesabı dönem dönem ayrı yapmak gerekir. Tüketimin geleceğe dönük tahmini üretim planına bağlıysa satış tahmini ile üretim planı ilişkisine de bakın.
Emniyet stoku ne zaman yeniden hesaplanır?
Üç ayda bir gözden geçirmek çoğu atölye için yeterlidir; ama bazı olaylar beklemeden yeniden hesap gerektirir.
- Tedarikçi değişti: yeni tedarikçinin teslim süresi ve güvenilirliği farklıdır.
- Büyük bir müşteri eklendi ya da gitti: ortalama tüketim ve dalgalanma birlikte değişir.
- Kalem ürün ağacından çıktı: emniyet stoku sıfırlanmalı, yoksa bir gün yeniden alınır.
- Hat sık sık duruyor: seviye düşük ya da veri yanlış.
- Stok uzun süredir seviyenin çok üstünde: seviye gereğinden yüksek.
Sık yapılan hatalar
- Tahminle seviye girmek: "bir koli fazla dursun" ile yazılan seviyeler kalemler arasında tutarsız olur.
- Tedarik süresini tedarikçinin sözünden almak: gerçek süreyi siparişten mal kabule kadar kayıtlardan ölçün.
- Sıfır tüketim günlerini atlamak: sapma olduğundan düşük çıkar, emniyet stoku yetmez.
- Birim karışıklığı: tüketim kiloyla, tedarik tonla izleniyorsa hesap bin kat yanılabilir.
- Emniyet stokunu harcanabilir stok saymak: planlamada emniyet stoku kullanılabilir bakiyeden düşülmelidir; yoksa üretim planı ona dayanır ve pay ortadan kalkar.
- Bütün kalemlere aynı hizmet düzeyini vermek: ucuz sarfla kritik hammadde aynı korumayı istemez.
PakERP One'da emniyet stoku
PakERP One'da emniyet stoku seviyesi stok kartında tutulur; hesap için gereken tüketim ve tedarik süresi verisi stok hareketlerinden ve satınalma belgelerinden gelir. Program ve bulut sunucu ücretsizdir, kart sayısında sınır yoktur.
- 301 Stok Kartları: kartta emniyet (kritik) stok seviyesi girilir. Sağ tık Stok Durumu bakiye, rezerve ve kullanılabilir miktarı nitelik ve depo kırılımında gösterir.
- Emniyet Stok Raporu (306, Raporlar ▾): hammadde, yarı mamul ve mamul gruplarında bakiyesi seviyenin altına inen kartları listeler; PDF ve Excel alınır.
- Stok Hareket Dökümü (Devirli): kalemin dönem içindeki çıkışlarını verir; Excel'e alınıp günlük tüketim ve standart sapma hesaplanır.
- 203 Satınalma Siparişleri ve 202 Alış İrsaliyesi: sipariş tarihi ile mal kabul tarihi arasındaki fark gerçek tedarik süresidir.
- 319 Rezervasyon / ATP Raporu: açık iş emirlerine ve siparişlere ayrılmış miktarı düşerek gerçekten kullanılabilir bakiyeyi verir.
- 322 Satınalma Talepleri ve 218 Talep Havuzu: seviye altına inen kalem için talep açılır, satınalmacı havuzdan siparişe çevirir.
- 8111 Satış Tahminleri ve 8112 MRP: siparişe bağlı malzeme ihtiyacı ürün ağacından hesaplanır.
Ayrıntılar Stok, Lot ve Nitelik sayfasında.
Konuyla ilgili: Tedarik Süresi (Lead Time) Nasıl Ölçülür?, Ekonomik Sipariş Miktarı (EOQ) Nasıl Hesaplanır?, Emniyet Stoku Hesaplama: Yeniden Sipariş Noktası.