Satış tahmini, ana üretim planının (MPS) girdisidir. Plan her dönem için tahmini ve kesinleşmiş müşteri siparişlerini birlikte değerlendirir: yakın haftalarda sipariş esas alınır, uzak haftalarda tahmin. Ortaya çıkan üretim miktarı MRP'ye girer, oradan hammadde ihtiyacı, satınalma önerileri ve iş emirleri çıkar. Tahmin sipariş geldikçe tüketilir; aksi halde aynı talep iki kez sayılır ve fazla stok oluşur.
Ayın son haftası. Satış müdürü önümüzdeki ay için "geçen ayın aynısı, belki biraz fazlası" diyor. Planlama ise bir soruya net cevap istiyor: rulo sacı bu hafta mı sipariş edelim, yoksa iki hafta sonra mı? Sacın temin süresi üç hafta, müşterinin siparişi ise çoğu zaman on gün önce geliyor.
Bu açığı kapatan şey satış tahminidir. Tahmin tek başına bir sayıdır; üretim planına doğru bağlanmazsa ya fazla stok yığar ya da hattı malzemesiz bırakır. Bağlantının nasıl kurulduğu, sipariş ile tahminin aynı haftada nasıl birleştiği ve tahmin hatasının nasıl ölçüleceği aşağıda örnek hesaplarla anlatılıyor. Planlamanın genel çerçevesi için Üretim Planlama Nedir? yazısına bakabilirsiniz.
Tam boyutİçindekiler
- Satış tahmini üretim planına nasıl bağlanır?
- Tahmin ile sipariş aynı dönemde nasıl birleştirilir?
- Hangi ürünler için tahmin yapılmalı?
- Satış tahmini nasıl hesaplanır?
- Tahmin tutmayınca plan nasıl korunur?
- Haftalık tahmin toplantısında neye bakılır?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da tahminden iş emrine
- Sık sorulan sorular
Satış tahmini üretim planına nasıl bağlanır?
Satış tahmini ana üretim planına (MPS) girer; MPS de malzeme ihtiyaç planlamasını (MRP) besler. Yani tahmin doğrudan iş emrine dönüşmez, önce "hangi hafta kaç adet üreteceğiz" sorusunun cevabına dönüşür.
Zincir şu sırayla işler:
- Tahmin: ürün ya da ürün grubu bazında, hafta ya da ay dönemine göre beklenen satış.
- Talep birleştirme: her dönem için tahmin ile kesin müşteri siparişi karşılaştırılır, planlanacak talep belirlenir.
- Ana üretim planı: eldeki mamul stoku ve emniyet stoku düşülerek her dönemin üretim miktarı yazılır.
- MRP: ürün ağacı üzerinden hammadde ve yarı mamul ihtiyacı hesaplanır, temin süresine göre geriye kaydırılır.
- Kapasite kontrolü: planın tezgahlara yükü bakılır, darboğaz varsa plan düzeltilir.
- Uygulama: satınalma talepleri ve iş emirleri açılır.
MRP'nin ayrıntısı MRP rehberinde, MPS'in hazırlanışı Ana Üretim Planı (MPS) yazısında.
Tahmin ile sipariş aynı dönemde nasıl birleştirilir?
Yaygın kural şudur: sipariş geldikçe tahmini tüketir. Bir dönemde siparişler tahminden azsa planlanacak talep tahmindir; siparişler tahmini geçmişse talep siparişin kendisidir. Formül olarak: planlanan talep = en büyüğü (tahmin, sipariş).
Yakın dönemde ise tahmine artık güvenilmez. Birçok firma ilk bir iki haftayı "donmuş bölge" sayar: orada yalnız kesin sipariş planlanır, tahmin yok sayılır.
Örnek (temsili rakamlarla): bir sac braket için haftalık tahmin 2.000 adet, ilk hafta donmuş bölge.
| Hafta | Tahmin | Kesin sipariş | Planlanan talep | Açıklama |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 2.000 | 1.700 | 1.700 | Donmuş bölge, yalnız sipariş |
| 2 | 2.000 | 2.300 | 2.300 | Sipariş tahmini geçti |
| 3 | 2.000 | 1.200 | 2.000 | Kalan 800 adet tahminden |
| 4 | 2.000 | 400 | 2.000 | Çoğu henüz tahmin |
Üçüncü haftada tahmin ile siparişi toplayıp 3.200 yazmak en sık görülen hatadır. Sipariş, tahminin gerçekleşen parçasıdır; ikisi toplanmaz.
Tahmin çalışmasının en çok aksadığı yer, tahmini kimin güncelleyeceğinin belli olmamasıdır. Satış 'planlama yapar', planlama 'satış bilir' der; tablo iki ay sonra eskir. Tahmini satış ekibinin, planın yazılmasını planlamanın sahiplendiği ve ikisinin haftada bir aynı masaya oturduğu düzen daha uzun yaşar.
Hangi ürünler için tahmin yapılmalı?
Tahmin, temin süresi müşterinin bekleme süresinden uzun olan ürünler için gerekir. Müşteri on gün bekliyor ama hammadde üç haftada geliyorsa ya tahminle malzeme alırsınız ya da termini kaçırırsınız.
Her ürüne aynı ayrıntıda tahmin yapmak gereksizdir. Pratik bir ayrım:
- Düzenli, yüksek hacimli ürünler: haftalık tahmin, stoğa üretim mantığı.
- Otomotiv gibi çağrı planı gönderen müşteriler: müşterinin kendi ileri dönem planı tahmin yerine geçer; firmanın işi onu düzenli olarak sisteme işlemektir.
- Tek seferlik, projeye özel ürünler: ürün tahmini yapılmaz, yalnız ortak hammadde (sac, granül, çubuk) için toplam tahmin yeterlidir.
Hangi ürünün stoğa, hangisinin siparişe göre üretileceği MTO ve MTS yazısında ayrıntılı.
Tahminin ayrıntı düzeyi de ürüne göre seçilmelidir. Aynı sacdan, aynı kalıpla çıkan on varyantı tek tek tahmin etmek yerine grubu tahmin edip varyant dağılımını geçmiş satış oranlarıyla bölmek daha isabetli olur; toplam her zaman parçalardan daha iyi tahmin edilir.
Satış tahmini nasıl hesaplanır?
Küçük ve orta ölçekli bir fabrikada çoğu zaman basit bir ortalama ile satış ekibinin bilgisi yeterlidir. İki yöntem öne çıkar.
Hareketli ortalama
Formül: tahmin = son n dönemin satışlarının toplamı / n. Örnek: son üç ayın satışı 1.800, 2.100 ve 2.400 adet. Tahmin = (1.800 + 2.100 + 2.400) / 3 = 2.100 adet.
Ağırlıklı ortalama
Son aya daha çok ağırlık verilir; ağırlıkların toplamı 1'dir. Örnek ağırlıklar en yeni aydan başlayarak 0,5 / 0,3 / 0,2: tahmin = 2.400 × 0,5 + 2.100 × 0,3 + 1.800 × 0,2 = 1.200 + 630 + 360 = 2.190 adet. Artış eğilimi olan üründe düz ortalamadan daha gerçekçi sonuç verir.
Hesaptan çıkan sayı son sözü söylemez. Müşterinin yeni model geçişi, bayram tatili, bilinen bir ihale gibi bilgiler satış ekibinden gelir ve sayıyı düzeltir.
Tahmin hatası nasıl ölçülür?
Formül: yüzde hata = |gerçek satış - tahmin| / gerçek satış × 100. Örnek: tahmin 2.190, gerçekleşen 2.000 adet. Hata = 190 / 2.000 × 100 = %9,5. Bu hesabı her ay yapıp birkaç ayın ortalamasını almak, hangi üründe tahmine güvenilebileceğini gösterir.
Tahmin tutmayınca plan nasıl korunur?
Tahmin her zaman sapar; planı korumanın yolu sapmayı karşılayacak tamponları önceden kurmaktır. Üç araç kullanılır.
- Emniyet stoku: tahmin hatası büyük olan üründe fazladan stok tutulur. Hesabı Emniyet Stoku Nasıl Hesaplanır? yazısında.
- Donmuş bölge: yakın haftalarda plan değiştirilmez, böylece hat her gün yeniden kurulmaz.
- Haftalık gözden geçirme: her hafta aynı gün tahmin, gelen siparişler ve stok yan yana konur; sapan ürünlerin tahmini güncellenir.
Uzun temin süreli hammadde için tahmine göre çerçeve sipariş verip teslimatları sonradan kesinleştirmek de yaygın bir yoldur. Böylece tedarikçi hazırlıklı olur, firma da gereksiz stok yüklenmez.
Sapmanın yönü de önemlidir. Tahmin sürekli yüksek çıkıyorsa depoda dönmeyen mamul birikir ve hammadde parası bağlanır; sürekli düşük çıkıyorsa hat fazla mesaiyle, acil satınalmayla ve kaçan terminlerle çalışır. İkisinin maliyeti farklıdır. Stok tutmanın pahalı olduğu, raf ömrü ya da model değişikliği riski olan üründe tahmini temkinli tutmak; müşterinin hat durdurma cezası olan üründe ise biraz yukarıda tutmak daha makuldür. Bu tercih ürün bazında bir kez konuşulup yazılırsa, her ay aynı tartışma yeniden açılmaz.
Haftalık tahmin toplantısında neye bakılır?
Haftalık toplantı yarım saati geçmemeli ve her hafta aynı sırayla ilerlemelidir. Masada satış, planlama ve satınalmadan birer kişi yeter; üretim müdürü kapasite sorusu varsa katılır.
Kontrol listesi:
- Geçen haftanın tahmini ile gerçekleşen satışı ürün bazında yan yana koyun; yüzde hatası yüksek olanları işaretleyin.
- Yeni gelen ve iptal edilen siparişleri gözden geçirin; müşteri çağrı planı değiştiyse tahmine işleyin.
- Donmuş bölgenin dışındaki haftalar için tahmini güncelleyin, donmuş bölgeye dokunmayın.
- Güncel tahminle planı yeniden hesaplatın, değişen satınalma önerilerine bakın.
- Temin süresi uzun hammaddede (rulo sac, özel granül, ithal çubuk) karar gerekiyorsa aynı toplantıda verin.
- Kararları ve değiştirilen sayıları kısa bir notla kaydedin; bir ay sonra hangi kararın isabetli olduğu bu notlardan anlaşılır.
Toplantının çıktısı tek bir şeydir: güncellenmiş tahmin ve ona göre yeniden hesaplanmış plan. Tartışma bu iki sayıyı değiştirmiyorsa toplantı uzamamalıdır. Tahmin ile gerçek arasındaki fark birkaç hafta üst üste aynı yönde çıkıyorsa, bu tesadüf değil yöntem sorunudur; ortalama dönemini ya da ağırlıkları gözden geçirmek gerekir.
Sık yapılan hatalar
Tahmin ile plan arasındaki bağ çoğu fabrikada aynı noktalarda kopar:
- Tahmini sipariş gibi girmek: tahmin, sahte bir müşteri siparişi olarak açılır; gerçek sipariş gelince talep iki kez sayılır.
- Hedefi tahmin sanmak: yönetimin satış hedefi ile beklenen satış aynı şey değildir. Plana beklenen girer.
- Birim karışıklığı: tahmin adet, hammadde kg, satınalma ton. Dönüşüm katsayısı ürün kartında yoksa MRP yanlış hesaplar.
- Eski tahminleri silmek: geçmiş tahmin saklanmazsa hata ölçülemez, tahmin hiç iyileşmez.
- Her ürünü aynı ayrıntıyla tahmin etmek: düşük hacimli yüzlerce kalem için haftalık tahmin, kimsenin güncellemediği bir tabloya döner.
PakERP One'da tahminden iş emrine
PakERP One'da bu zincirin her halkası Üretim Yönetimi menüsünde ayrı bir ekrandır:
- 8111 Satış Tahminleri: beklenen satışlar burada tutulur; sahte sipariş açmaya gerek kalmaz.
- 103 Satış Siparişleri: kesin siparişler satır bazında izlenir; geciken satır kırmızı, 7 gün içinde teslimi olan sarı görünür.
- 8110 MPS: ana üretim planı hazırlanır.
- 8112 MRP ve 8113 planlanan siparişler: ürün ağacına göre malzeme ihtiyacı ve öneriler çıkar.
- 8114 CRP ve 8115 çizelge: tezgah yükü ve sıralama görülür.
- 322 Satınalma Talepleri, 218 Talep Havuzu ve 8120 İş Emirleri: plan uygulamaya geçer; iş emri açılırken rotadaki her operasyon ayrı iş emri numarası alır.
Her listede "Raporlar ▾" menüsü PDF ve Excel verir; tahmin ile gerçekleşen satış karşılaştırması Excel'e alınıp yukarıdaki hata hesabı yapılabilir. Program ve bulut sunucu ücretsizdir. Planlama ekranlarının kullanımı kullanım kılavuzunun üretim bölümünde anlatılıyor.
Konuyla ilgili: Müşteri Çağrısı ve Forecast Takibi Nasıl Yapılır?, Kanban Sistemi Nedir? Kart Adedi Nasıl Hesaplanır?, Siparişe Montaj (ATO) Nedir, Ayrışma Noktası Nasıl Seçilir?.