Müşteri çağrısı, OEM ya da Tier 1 müşterinin tedarikçiye gönderdiği tarihli teslimat programıdır. İlk haftalar sabit pencere sayılır ve sevkiyat bunlara göre yapılır; sonraki haftalar öngörüdür, kapasite ve hammadde planı için kullanılır. Takip üç işten oluşur: her yeni çağrıyı bir öncekiyle hafta hafta karşılaştırmak, sabit penceredeki değişikliği müşteriyle konuşmak ve sevk edilen kümülatif miktarı müşterinin kayıtlarıyla eşlemek.
Pazartesi sabahı satış sorumlusunun e-postasında yine aynı dosya: müşterinin bu haftaki teslimat programı. Geçen haftakinden farkı ilk bakışta görünmüyor; 14 kalem, 26 haftalık ızgara. Planlama dosyayı açıyor, eski haftanın üstüne yapıştırıyor ve iş emirlerini buna göre güncelliyor. Üç hafta sonra hat duruyor, çünkü müşteri iki hafta önce bir kalemin miktarını sessizce yüzde kırk artırmış ve kimse fark etmemiş.
Otomotiv yan sanayinde sipariş, çoğu zaman tek seferlik bir belge değil, her hafta yenilenen bir programdır. Bu program ciddiye alınmadığında iki uç ortaya çıkar: ya hammadde ve stok şişer ya da araç üreticisinin hattı bir parça yüzünden bekler. Aşağıda çağrının nasıl okunacağı, pencerelerin ne anlama geldiği ve haftalık takibin pratikte nasıl yapılacağı bir pres atölyesi örneğiyle anlatılıyor.
Tam boyutİçindekiler
- Müşteri çağrısı nedir, siparişten farkı ne?
- Sabit pencere ve öngörü penceresi ne demek?
- Yeni çağrı geldiğinde ilk ne yapılmalı?
- Kümülatif miktar mutabakatı neden yapılır?
- Çağrı üretim ve satınalma planına nasıl bağlanır?
- Çağrılar sürekli dalgalanıyorsa ne yapılmalı?
- Çağrı takibinde sık yapılan hatalar nelerdir?
- PakERP One'da çağrı ve tahmin nasıl izlenir?
- Sık sorulan sorular
Müşteri çağrısı nedir, siparişten farkı ne?
Müşteri çağrısı, belli bir parça için müşterinin haftalara ya da günlere bölünmüş teslimat programıdır; klasik siparişten farkı, her yeni çağrının bir öncekini geçersiz kılmasıdır. Çoğu otomotiv müşterisi yıllık ya da proje ömrü boyunca geçerli bir çerçeve sipariş açar; fiyat ve parça bu çerçevede sabittir, miktar ve tarih ise çağrılarla gelir.
Çağrı farklı yollarla ulaşır. Büyük üreticiler EDI kullanır: EDIFACT standardında DELFOR mesajı haftalık teslimat programını, DELJIT mesajı daha kısa vadeli, günlük ya da saatlik çağrıyı taşır; Alman otomotiv çevresinde VDA 4905 biçimi de yaygındır. Daha küçük müşteriler aynı bilgiyi Excel dosyası ya da tedarikçi portalı üzerinden verir. Biçim ne olursa olsun içerik benzerdir:
- Parça numarası, müşterinin teslim noktası (fabrika, kapı, hat)
- Tarih ya da hafta bazında istenen miktar
- Müşterinin teslim aldığı son irsaliye ve kümülatif teslim miktarı
- Pencere bilgisi: hangi haftaların sabit, hangilerinin öngörü olduğu
Bu son iki satır çoğu tedarikçide okunmadan geçilir; oysa takibin asıl değeri oradadır.
Sabit pencere ve öngörü penceresi ne demek?
Sabit pencere, müşterinin miktarını değiştirmeyeceğini taahhüt ettiği ilk dönemdir; öngörü penceresi ise yalnız planlama için verilen, bağlayıcı olmayan dönemdir. Aradaki sınır sözleşmede ya da müşterinin tedarikçi el kitabında yazar ve müşteriden müşteriye değişir.
Uygulamada üç katman görülür:
| Pencere | Tipik süre (müşteriye göre değişir) | Ne için kullanılır? | Değişirse ne olur? |
|---|---|---|---|
| Sabit (üretim taahhüdü) | İlk 1-4 hafta | Sevkiyat ve iş emri | Değişiklik müşteriyle yazılı konuşulur, maliyet doğarsa talep edilir |
| Malzeme taahhüdü | Sabit pencereden sonraki birkaç hafta | Hammadde siparişi | Müşteri, bu dönem için alınmış hammaddeyi üstlenebilir; sözleşmeye bakılır |
| Öngörü | Kalan haftalar, 6-12 ay | Kapasite, vardiya, kalıp ve tedarikçi planı | Bağlayıcı değildir; eğilim olarak okunur |
Sabit pencereyi kendi tedarik süresinizle karşılaştırın. Rulo sacın tedarik süresi altı hafta, müşterinin sabit penceresi iki haftaysa aradaki dört haftalık risk sizin üzerinizdedir. Bunu bilmek, hangi kalemde emniyet stoğu tutulacağını ve müşteriyle hangi maddenin konuşulacağını belirler.
Çağrı takibini ilk kez fark tablosuyla yapmaya başlayan tedarikçiler, sabit penceredeki değişikliklerin sandıklarından sık olduğunu görür. Bu tablo birkaç ay biriktiğinde müşteriyle yapılan yıllık görüşmede söz yerine rakamla konuşmak mümkün olur.
Yeni çağrı geldiğinde ilk ne yapılmalı?
Yeni çağrı, bir önceki çağrıyla hafta hafta karşılaştırılır ve fark tablosu çıkarılır; iş emrine dokunmadan önce bu yapılır. Eski dosyanın üstüne yeni dosyayı yapıştırmak, değişikliği görünmez kılar.
Aşağıdaki tablo temsili rakamlarla, bir braket parçası için iki ardışık çağrıyı gösteriyor. Müşterinin sabit penceresi iki hafta.
| Hafta | Geçen hafta çağrı | Bu hafta çağrı | Fark | Fark % | Pencere |
|---|---|---|---|---|---|
| 41 | 4.800 | 4.800 | 0 | 0 | Sabit |
| 42 | 4.800 | 5.600 | +800 | +16,7 | Sabit |
| 43 | 4.800 | 6.400 | +1.600 | +33,3 | Malzeme |
| 44 | 5.000 | 6.400 | +1.400 | +28,0 | Öngörü |
| 45 | 5.000 | 4.000 | -1.000 | -20,0 | Öngörü |
Okuma şöyle yapılır. Hafta 42 sabit penceredeyken değişmiş; müşteri kendi taahhüdünü bozmuş ama artış yönünde. Pres kapasitesi yetiyorsa karşılanır, yetmiyorsa bunu bugün söylemek gerekir. Hafta 43 malzeme penceresinde ve %33 artmış: rulo sac yetiyor mu, bugün bakılmalı. Hafta 45'teki düşüş öngörü bölgesinde; hemen bir şey yapmaya gerek yok, bir sonraki çağrıda tekrarlanıp tekrarlanmadığına bakılır.
Pratik bir eşik koymak işe yarar: sabit pencerede her değişiklik, malzeme penceresinde %10'u aşan, öngörüde %20'yi aşan değişiklik konuşulur. Eşik firmaya göre ayarlanır; önemli olan kuralın yazılı ve herkes için aynı olmasıdır.
Kümülatif miktar mutabakatı neden yapılır?
Kümülatif mutabakat, sizin sevk ettiğiniz toplam miktar ile müşterinin teslim aldığını kaydettiği toplam miktarın eşleştirilmesidir; fark varsa çağrıdaki miktarlar da yanlış hesaplanmıştır. Birçok otomotiv müşterisi programını kümülatif mantıkla gönderir: yıl başından ya da sözleşme başından itibaren istenen toplam ile teslim alınan toplam arasındaki farkı yeni haftalara dağıtır.
Temsili örnek: yıl başından beri 186.400 adet sevk ettiniz. Müşterinin çağrısında "son alınan irsaliye" bir önceki sevkiyatınızı, "kümülatif teslim" 181.600 adedi gösteriyor. Aradaki 4.800 adet son sevkiyatın kendisidir ve henüz müşterinin sistemine işlenmemiştir; bu normaldir. Fark son irsaliyeyle açıklanamıyorsa iki ihtimal vardır: müşteri bir irsaliyeyi kaydetmemiştir ya da sizin bir sevkiyatınız iade veya red ile düşülmüştür. Her iki durumda da müşteri eksik gördüğü miktarı yeni haftalara ekler ve siz fazladan üretirsiniz.
Mutabakat ayda bir değil, her çağrıda bakılacak tek satırdır. Fark çıktığında irsaliye numarası, tarihi ve miktarıyla müşterinin lojistik birimine yazılır.
Çağrı üretim ve satınalma planına nasıl bağlanır?
Sabit penceredeki miktarlar satış siparişi satırı olarak, öngörü penceresindekiler satış tahmini olarak sisteme girer; ikisi aynı satırda karıştırılmaz. Böylece iş emri yalnız kesin ihtiyaçtan, hammadde ve kapasite planı ise ikisinin toplamından beslenir.
- Çağrıyı karşılaştır: yeni dosya ile önceki dosyanın fark tablosu çıkarılır, eşiği aşan satırlar işaretlenir.
- Sabit haftaları siparişe yaz: çerçeve siparişe ya da satış siparişine haftalık teslim tarihli satırlar olarak girilir; değişen satır güncellenir, eski miktar not olarak kalır.
- Öngörüyü tahmine yaz: haftalık ya da aylık dönemler için tahmin kaydı açılır. Siparişe dönüşen miktar tahminden düşülür ki aynı ihtiyaç iki kez sayılmasın.
- Mamul stoğunu düş: sevke hazır mamul ve yarı mamul, ihtiyacın önce buradan karşılanacağı varsayımıyla düşülür.
- Kapasiteyi kontrol et: darboğaz tezgahın haftalık yükü yeni miktarla hesaplanır; aşım varsa vardiya, fazla mesai ya da fason seçeneği konuşulur.
- Hammadde ihtiyacını çıkar: malzeme penceresi dahil ihtiyaç, eldeki ve yoldaki hammaddeyle karşılaştırılır; eksik için satınalma talebi açılır.
- Müşteriye geri dön: karşılanamayacak artış ya da kümülatif fark varsa aynı gün yazılı bildirim gider.
Tahmini plana bağlamanın genel yöntemi satış tahmini ve üretim planı yazısında, haftalık mamul planının nasıl kurulduğu ana üretim planı (MPS) yazısında anlatılıyor.
Çağrılar sürekli dalgalanıyorsa ne yapılmalı?
Dalgalanmanın büyüklüğü ölçülür ve plan ona göre tamponlanır; her dalgaya iş emriyle cevap verilmez. Müşterinin kendi hattındaki değişiklik, tedarik zincirinde geriye doğru büyüyerek gelir. Bunu her hafta iş emri iptal edip yeniden açarak karşılamak, presin önünü ayar süresiyle doldurur.
Basit bir ölçü: son sekiz çağrıda, sevkiyattan iki hafta önceki çağrı miktarı ile gerçekte sevk edilen miktar arasındaki farkın ortalaması. Temsili örnek: braket için bu fark ortalama %12 çıktı. Bu durumda iki yol vardır. Birincisi, mamul ya da yarı mamulde yaklaşık bir haftalık talebin %12'si kadar emniyet stoğu tutmak. İkincisi, parti büyüklüğünü haftalık değil iki haftalık kurup, ikinci haftayı esnek bırakmak. Hangisinin ucuz olduğu stok maliyeti ile ayar maliyetine bağlıdır; hesabı emniyet stoku yazısındaki formülle yapılabilir.
Dalgalanma kalıcı biçimde sabit pencereye taşıyorsa bu bir kalite konusu değil, ticari konudur. Satınalma ile yapılan yıllık görüşmede sabit pencerenin uzatılması ya da malzeme taahhüt penceresinin yazılı hale getirilmesi istenir; elinizdeki fark tabloları bu görüşmenin en güçlü belgesidir.
Çağrı takibinde sık yapılan hatalar nelerdir?
- Yeni dosyayı eskinin üstüne yapıştırmak: değişikliğin izi kalmaz, kim neyi ne zaman değiştirdi bilinmez.
- Öngörüyü kesin sipariş gibi üretmek: mamul stoğu şişer, müşteri öngörüyü düşürdüğünde parça depoda kalır.
- Kümülatif satırını okumamak: müşteri eksik gördüğü miktarı ekler, fazla üretim fark edilmez.
- Sabit penceredeki değişikliği sessizce kabul etmek: ek vardiya ya da ekspres nakliye maliyeti sizde kalır, bir sonraki pazarlıkta dayanağınız olmaz.
- Parça revizyonunu atlamak: çağrıdaki parça numarası aynı, revizyon harfi farklıysa eski revizyonla üretmek red sebebidir.
- Teslim noktasını karıştırmak: aynı müşterinin iki fabrikası ya da iki kapısı varsa çağrı satırı teslim noktasıyla birlikte takip edilmelidir.
PakERP One'da çağrı ve tahmin nasıl izlenir?
PakERP One'da müşteriden doğrudan EDI mesajı okuyan bir bağlantı yoktur; çağrı dosyası karşılaştırıldıktan sonra kesin ve tahmini miktarlar ayrı ekranlara girilir. Program ücretsizdir ve aşağıdaki ekranlar standart kurulumda gelir.
- 103 Satış Siparişleri: sabit penceredeki haftalar teslim tarihli satırlar olarak girilir. Satır bazlı teslim takibi vardır; geciken satır kırmızı, teslimine 7 gün kalan satır sarı görünür.
- 8111 Satış Tahminleri: stok, isteğe bağlı müşteri, dönem başı ve sonu ile tahmin miktarı girilir. Siparişlerle tüketilen miktar kayıtta ayrı görünür.
- 8110 MPS ve 8112 MRP: plan kayıtları planlı ya da kesin durumda tutulur; MRP hammadde ihtiyacını ve planlanan siparişleri (8113) çıkarır. 8114 CRP ile iş merkezi yükü görülür.
- 102 Satış İrsaliyeleri ve 301 Stok Ekstresi: müşteriye yapılan sevkiyatlar tarih ve irsaliye numarasıyla listelenir; kümülatif mutabakat için "Raporlar ▾" ile Excel'e alınıp müşterinin rakamıyla karşılaştırılır.
Ayrıntı: Satış modülü.