1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Siparişe Göre mi Stoğa mı Üretim
Üretim Rehberi · Planlama

Siparişe Göre mi Stoğa mı Üretim? MTO ve MTS Farkı, Seçim Kriterleri

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

Stoğa üretimde (MTS) ürün, sipariş gelmeden tahmine göre üretilip depoda bekletilir; müşteri hemen teslim alır ama stok riski firmadadır. Siparişe göre üretimde (MTO) üretim ancak sipariş gelince başlar; stok riski yoktur ama teslim süresi üretim süresi kadar uzar. Seçim, müşterinin beklediği teslim süresi ile üretim ve tedarik süresinin karşılaştırılmasıyla yapılır. Çoğu fabrikada doğru cevap karmadır: yarı mamul stokta, son işlem siparişe göre.

Depoda iki yıldır bekleyen 4.000 adet kapak var; üstündeki toz, müşterinin kalıp revizyonundan beri kimsenin onu istemediğini söylüyor. Aynı hafta başka bir müşterinin acil siparişi yetişmiyor, çünkü sacı henüz gelmedi. Bir tarafta fazla stok, öbür tarafta eksik stok. Sorun çoğu zaman hangi ürünün stoğa, hangisinin siparişe göre üretileceğine hiç karar verilmemiş olmasıdır.

Bu karar her ürün için ayrı verilir ve üretim planının temelini değiştirir. Aşağıda iki yöntemin tanımı, farkları, seçim kriteri olarak kullanılan P/D oranı, iki yöntemi birleştiren karma düzen ve sahada en sık yapılan hatalar örneklerle anlatılıyor.

Ürün ağacı şeması (8107): Reçete ve rota tek şemada: operasyonlar, tezgahlar, fason adımları, nitelikler ve malzemeler.Tam boyut
Ürün ağacı şeması (8107) · Reçete ve rota tek şemada: operasyonlar, tezgahlar, fason adımları, nitelikler ve malzemeler.

MTO ve MTS nedir?

Stoğa üretim (make to stock, MTS), ürünün sipariş gelmeden, tahmine dayanarak üretilip depoda bekletilmesidir. Müşteri sipariş verdiğinde ürün raftan sevk edilir. Standart bağlantı elemanları, katalog ürünleri, yıllık sözleşmeyle düzenli çekilen yan sanayi parçaları çoğunlukla böyle üretilir.

Siparişe göre üretim (make to order, MTO), üretimin ancak müşterinin siparişi geldiğinde başlamasıdır. Müşteriye özel ölçüdeki bir kalıp, özel boyalı bir çelik konstrüksiyon ya da düşük hacimli bir yedek parça böyle üretilir.

İki ara yöntem de sık kullanılır. Siparişe göre montaj (assemble to order, ATO): alt parçalar stoğa üretilir, son montaj siparişe göre yapılır. Siparişe göre tasarım (engineer to order, ETO): ürünün çizimi bile siparişle başlar; özel makine ve kalıp imalatçıları böyle çalışır.

MTO ile MTS arasındaki farklar nelerdir?

İki yöntem planın neyle başladığında, stok riskinin kimde kaldığında ve teslim süresinde ayrılır.

KriterStoğa üretim (MTS)Siparişe göre üretim (MTO)
Üretimi ne başlatır?Tahmin ve stok seviyesiKesin müşteri siparişi
Müşteriye teslim süresiKısa, depodan sevkUzun, üretim ve tedarik süresi kadar
Stok riskiYüksek: eskime, revizyon, bağlanan nakitDüşük: üretilen her şeyin alıcısı belli
Planın ana girdisiSatış tahmini, emniyet stokuSipariş satırları ve teslim tarihleri
Ürün çeşidiAz çeşit, yüksek adetÇok çeşit, düşük adet
Parti büyüklüğüEkonomik parti, büyükSipariş miktarı kadar
Başarı ölçüsüStok bulunurluğu, stok devir hızıZamanında teslim oranı, termin doğruluğu

MTS'te en büyük tehlike yanlış tahmin, MTO'da ise yanlış termindir. İkinci konu doğru termin verme yazısında örnek hesapla anlatılıyor.

Sahadan not

Yan sanayide sık görülen durum, yıllık sözleşmeli ürünlerin tamamen siparişe göre üretilmeye çalışılmasıdır. Müşteri haftalık çağrıyla malı istediği için bu ürünler aslında stoğa üretim ürünüdür; stok seviyesi tanımlanmadığında her çağrı acil iş olarak üretime iner. Karar ürün bazında verilip stok kartına yazıldığında acil iş sayısı belirgin biçimde azalır.

Hangi ürün hangi yöntemle üretilmeli?

Seçimin en pratik ölçüsü P/D oranıdır. P, ürünü sıfırdan hazırlamak için gereken toplam süredir: hammadde tedariki + üretim + fason + sevkiyat hazırlığı. D, müşterinin sipariş verdikten sonra beklemeye razı olduğu süredir. P, D'den kısaysa ürün siparişe göre üretilebilir. P, D'den uzunsa aradaki farkı stok kapatmak zorundadır.

Örnek hesap

Örnek (şirket verisi değildir): bir braketin sacı 7 iş günde geliyor, pres ve kaynak 3 gün, fason kaplama 6 gün, paketleme 1 gün. P = 7 + 3 + 6 + 1 = 17 iş günü. Müşteri sipariş verdikten sonra 10 iş gün içinde teslim istiyor, D = 10. P/D = 1,7; yani ürün tam MTO ile yetişmez. Sac stokta tutulursa P = 10 olur ve P/D = 1'e iner; hammadde stoğu yeterlidir, mamul stoğu gerekmez.

P/D oranı dışında şu sorular da karar verdirir:

  • Talep düzenli mi? Her ay benzer miktarda çekilen ürün MTS'e uygundur.
  • Ürün müşteriye özel mi? Başka kimseye satılamayan ürün stokta risktir.
  • Ürünün raf ömrü, revizyon ya da model değişikliği riski var mı?
  • Stoğa bağlanacak para ile kaybedilecek siparişin bedeli hangisi daha büyük?

Karma yöntem nasıl kurulur?

Karma yöntemde ürün yolun bir noktasına kadar stoğa, o noktadan sonra siparişe göre üretilir. Bu noktaya ayrışma noktası denir; stok, ürünün en az çeşitlendiği ama müşteriye en yakın olduğu yerde tutulur.

Sac işleyen bir atölyede tipik örnek şudur: kesme ve pres operasyonları stoğa yapılır, ham braket yarı mamul olarak rafta bekler. Kaplama rengi, etiket ve paketleme müşteriye göre değiştiği için bunlar siparişle yapılır. Böylece on farklı renkte mamul stoğu yerine tek bir yarı mamul stoğu tutulur ve teslim süresi yalnız kaplama ile paketleme kadar olur.

Karma düzen, yarı mamulün hangi aşamada olduğunu doğru izlemeyi gerektirir. Aynı parça "kesildi", "preslendi", "ısıl işlem gördü" durumlarında ayrı stok olarak görünmelidir. Bunun yolları yarı mamul stok takibi ve operasyon bazlı stok yazılarında.

Stoğa üretimde stok seviyesi nasıl belirlenir?

MTS'te üretim, stok yeniden sipariş noktasına indiğinde tetiklenir. Formül düz metinle: yeniden sipariş noktası = günlük ortalama tüketim × yenileme süresi (gün) + emniyet stoku. Yenileme süresi, iş emri açıldığından mamulün depoya girdiği güne kadar geçen süredir.

Örnek (şirket verisi değildir): bir vida günde ortalama 400 adet sevk ediliyor, üretimi 5 gün sürüyor, emniyet stoku 800 adet. Yeniden sipariş noktası = 400 × 5 + 800 = 2.800 adet. Stok 2.800'e indiğinde yeni parti başlatılır. Parti büyüklüğü ise hazırlık maliyeti ile stok tutma maliyeti arasındaki dengeye göre seçilir; kalıp değişimi uzun ürünlerde büyük, kısa olanlarda küçük tutulur.

Emniyet stokunun tüketimdeki dalgalanmaya göre nasıl hesaplandığı emniyet stoku hesaplama yazısında. Hesaplanan seviyeler ana üretim planına girer ve MTS ürünlerinin haftalık parti zamanlarını belirler.

Siparişe göre üretimde termin nasıl korunur?

MTO'da stok tamponu olmadığı için termin, tedarik ve kapasite üzerinden korunur. Sipariş kabul edilmeden önce üç şey kontrol edilir: hammadde stokta mı ya da ne zaman gelir, darboğaz tezgahın o haftalarda boş saati var mı, fasoncunun sırası uygun mu.

Uzun tedarikli ve birçok üründe ortak kullanılan hammaddeler (belirli kalınlıktaki sac, standart boru, granül) MTO firmalarında bile stokta tutulur. Böylece müşteriye söylenen süreden tedarik süresi düşer. Sipariş kabul edildikten sonra iş emirleri hemen açılır ve malzeme ayrılır; sipariş satırının teslim tarihi iş emrinin terminine taşınır. Geciken satırın erken fark edilmesi, müşteriye erken haber verilmesini sağlar.

Bir ürünün yöntemi ne zaman değiştirilmeli?

Ürünün yöntemi, talebi ya da süreleri değiştiğinde yeniden değerlendirilir; bu kontrol için yılda iki kez ürün listesine bakmak yeterlidir. İşaretler şunlardır:

  • Stoğa üretilen bir ürünün depoda bekleme süresi uzuyorsa, yani stok devir hızı düşüyorsa, ürün MTO'ya ya da karma düzene alınmaya adaydır. Ölçüm yöntemi stok devir hızı yazısında.
  • Siparişe göre üretilen bir ürün sürekli gecikiyor ve müşteri her ay benzer miktar istiyorsa, ürün MTS'e ya da en azından yarı mamul stoğuna alınmalıdır.
  • Müşteri modeli değiştireceğini bildirdiyse, eski modelin MTS stoğu hemen durdurulur ve kalan çağrılar siparişe göre karşılanır.
  • Hammaddenin tedarik süresi uzadıysa P süresi de uzar; P/D oranı yeniden hesaplanır.

Sık yapılan hatalar

  1. Her ürünü aynı yöntemle üretmek: bütün kalemler için tek kural, ya depoyu şişirir ya teslimleri geciktirir.
  2. Müşteriye özel ürünü stoğa basmak: revizyon geldiğinde stok hurdaya döner.
  3. MTS stok seviyelerini hiç güncellememek: talep düştüğü hâlde eski yeniden sipariş noktası üretimi tetiklemeye devam eder.
  4. MTO'da hammaddeyi de siparişle almak: P süresi tedarik kadar uzar, termin yetişmez.
  5. Karma düzende yarı mamul aşamasını izlememek: rafta hangi parçanın ısıl işlem gördüğü bilinmez, aynı işlem iki kez yapılır ya da hiç yapılmaz.
  6. Kararı yazılı hâle getirmemek: hangi ürünün MTS, hangisinin MTO olduğu stok kartında görünmezse her planlamacı kendi bildiğini uygular.

PakERP One'da MTO ve MTS ürünlerin planı

PakERP One'da iki yöntem aynı kayıtlarla yönetilir; fark, planın sipariş satırından mı stok seviyesinden mi tetiklendiğindedir. Program ücretsizdir ve planlama ekranları buna dahildir.

  1. 103 Satış Siparişleri: MTO ürünlerinin talebi satır bazında izlenir; geciken satır kırmızı, 7 gün kalan sarı görünür.
  2. 8111 Satış Tahminleri ve 8110 MPS: MTS ürünleri için haftalık tahmin ve ana üretim planı hazırlanır.
  3. 8112 MRP ve 8113 planlanan siparişler: iki türün hammadde ihtiyacı ürün ağacından birlikte hesaplanır.
  4. 326 Nitelikler ve operasyon bazlı stok: nitelikli kartta her operasyonun çıktısı ayrı nitelik ve ayrı lot olarak tutulur (ör. KESME, ISIL İŞLEM, nihai). Karma düzende rafta hangi aşamada ne kadar yarı mamul olduğu buradan okunur.
  5. 301 Stok Kartları: Stok Durumu nitelik ve depo toplamını verir; yarı mamul ve mamul ayrı görünür.
  6. 8120 İş Emirleri: yeni iş emrinde eldeki hammaddeyle üretilebilir miktar gösterilir; MTO siparişi kabul edilirken malzeme durumu hemen görülür.

Konuyla ilgili: Üretim Parti Büyüklüğü Nasıl Belirlenir? Formül ve Örnek, Kanban Sistemi Nedir? Kart Adedi Nasıl Hesaplanır?.

Sık Sorulan Sorular

Siparişe göre üretim ne demek?
Üretimin ancak müşteri siparişi geldiğinde başladığı yöntemdir, İngilizce make to order (MTO) denir. Stok riski düşüktür ama teslim süresi üretim ve tedarik süresi kadar uzar. Müşteriye özel ve düşük hacimli ürünlerde kullanılır.
Stoğa üretim nedir?
Ürünün sipariş gelmeden tahmine göre üretilip depoda bekletildiği yöntemdir, make to stock (MTS) denir. Müşteri ürünü hemen teslim alır. Stok, eskime ve revizyon riski firmada kalır.
MTO mu MTS mi daha iyi?
Tek bir doğru yoktur; karar ürün bazında verilir. Müşterinin beklediği süre üretim ve tedarik süresinden kısaysa stok gerekir. Çoğu fabrikada en iyi sonucu yarı mamulün stokta, son işlemin siparişe göre yapıldığı karma düzen verir.
P/D oranı nedir?
P ürünü sıfırdan hazırlamak için gereken toplam süre, D müşterinin sipariş sonrası beklemeye razı olduğu süredir. P/D oranı 1'den büyükse aradaki farkı stok kapatmalıdır. Stok hammaddede, yarı mamulde ya da mamulde tutulabilir.
Siparişe göre montaj (ATO) nedir?
Alt parçaların stoğa üretildiği, son montajın ise siparişe göre yapıldığı yöntemdir. Müşteri seçenekleri çok ama alt parçaları ortak olan ürünlerde teslim süresini kısaltır. Mamul stoğu yerine daha az çeşitli alt parça stoğu tutulur.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.