1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Stok Devir Hızı Nasıl Hesaplanır
Üretim Rehberi · Stok

Stok Devir Hızı Nasıl Hesaplanır? Üretimden Adım Adım Örnek

PakERP One Ekibi 7 dk okuma
Kısa cevap

Stok devir hızı, bir dönemde stokun kaç kez tükenip yenilendiğini gösterir ve satılan malın maliyeti bölü ortalama stok değeri ile hesaplanır. Ortalama stok, dönem başı ve dönem sonu stok değerinin toplamının yarısıdır. Devir süresi 365 bölü devir hızıdır ve stokun ortalama kaç günde eridiğini söyler. Üretim yapan firmada hammadde, yarı mamul ve mamul için ayrı hesaplanmalıdır, çünkü üçü farklı hızda döner.

Bilanço masaya geldiğinde mali müşavirin ilk sorusu çoğu zaman aynıdır: "Stokta bu kadar para neden duruyor?" Patron depoya bakar; raflar dolu ama hangi rafın para kazandırdığını, hangisinin yıllardır beklediğini kimse rakamla söyleyemez. Satış arttı, kasa yine sıkışık. Paranın bir kısmı sacda, bir kısmı yarım kalmış parçalarda, bir kısmı sevk bekleyen kasalarda.

Stok devir hızı bu soruya tek bir sayıyla cevap verir: stoka bağlanan para yılda kaç kez dönüp geri geliyor? Hesabı bir hesap makinesiyle yapılır, zor olan doğru rakamları seçmek ve sonucu doğru yorumlamaktır. Formül, sac hammaddeden bir örnek hesap ve sahada en sık görülen yanlışlar sırasıyla aşağıda.

Raporlar menüsü: Her listede "Raporlar ▾": PDF önizleme, yazdırma ve Excel; sık kullanılanlara ekleme.Tam boyut
Raporlar menüsü · Her listede "Raporlar ▾": PDF önizleme, yazdırma ve Excel; sık kullanılanlara ekleme.

Stok devir hızı nedir, neyi gösterir?

Stok devir hızı, belirli bir dönemde ortalama stokun kaç kez tüketilip yeniden doldurulduğunu gösteren orandır. Devir hızı yüksekse stok kısa sürede paraya dönüşüyordur; düşükse para rafta bekliyordur.

Oranın bir de gün cinsinden karşılığı vardır: stok devir süresi. Devir hızı 6 çıkan bir kalem, ortalama 61 günde tükeniyor demektir. Yönetim toplantısında "sac stokumuz iki aylık" demek, "devir hızı 6" demekten daha kolay anlaşılır; ikisi aynı şeyi söyler.

Devir hızı tek başına iyi ya da kötü değildir. Bir tedarikçiden ayda bir rulo alan firma ile haftada bir alan firmanın oranı doğal olarak farklı çıkar. Asıl değer, oranın zaman içindeki değişiminde ve kalem grupları arasındaki farkta yatar.

Stok devir hızı nasıl hesaplanır?

Temel formül şudur: Stok devir hızı = Satılan malın maliyeti / Ortalama stok. Ortalama stok ise (Dönem başı stok + Dönem sonu stok) / 2 ile bulunur. Devir süresi için 365 / Stok devir hızı kullanılır; aylık bakıyorsanız 365 yerine 30 yazılır.

Üretim firmasında "satılan malın maliyeti" yerine hangi rakamın konacağı stokun türüne göre değişir. Hammaddede pay, dönem içinde üretime çıkan hammaddenin maliyetidir; mamulde ise sevk edilen mamulün maliyetidir. Satış tutarını paya koymak yaygın bir kısayoldur ama oranı şişirir, çünkü satış fiyatının içinde kâr da vardır.

Tutar yerine miktarla da hesaplanabilir: dönem tüketim miktarı / ortalama stok miktarı. Tek bir kalem için miktar hesabı daha temizdir, çünkü fiyat değişimi sonucu bozmaz. Birden fazla kalemi toplu ölçerken ise tutar kullanmak zorundasınız; kilo ile adedi toplayamazsınız.

Ortalama stok için yalnız iki nokta almak kaba bir yaklaşımdır. Stok yıl içinde çok dalgalanıyorsa on iki ay sonu bakiyesinin ortalamasını almak daha doğru sonuç verir.

Sahadan not

Devir hızını ilk kez kalem grubu bazında hesaplayan firmalarda tablo genellikle aynı şeyi gösterir: toplam stok değerinin önemli bir kısmı, son altı ayda hiç hareket görmemiş az sayıda kartta durur. Bu kartlar ayıklanmadan yapılan her stok azaltma çalışması, hızlı dönen ve hattı ayakta tutan kalemlerden kesmeye döner.

Üretimden örnek: sac hammaddenin devir hızı

Aşağıdaki rakamlar bir firmaya ait değildir, yöntemi göstermek için seçilmiş örnek değerlerdir. Bir pres atölyesi DKP sac için bir yıllık devir hızını hesaplamak istiyor.

  1. Dönem başı stok: 1 Ocak'ta sac stokunun maliyet değeri 600.000 TL.
  2. Dönem sonu stok: 31 Aralık'ta aynı stokun değeri 400.000 TL.
  3. Ortalama stok: (600.000 + 400.000) / 2 = 500.000 TL.
  4. Üretime çıkan sac: yıl boyunca iş emirlerine sarf edilen sacın maliyeti 3.000.000 TL.
  5. Devir hızı: 3.000.000 / 500.000 = 6.
  6. Devir süresi: 365 / 6 = yaklaşık 61 gün.

Aynı hesabı adetle bir mamul için yapalım. Örnek bir sac braket için yıl başı stok 8.000 adet, yıl sonu 12.000 adet, yıl içinde sevk edilen miktar 60.000 adet olsun. Ortalama stok 10.000 adet, devir hızı 60.000 / 10.000 = 6, devir süresi yine yaklaşık 61 gün çıkar.

Sonucu yorumlarken tedarik düzenine bakın. Sac her ay geliyorsa iki aylık stok fazladır; yarısı gereksiz yere bağlanmış paradır. Sac üç ayda bir ithal geliyorsa iki aylık stok makuldür.

Hammadde, yarı mamul ve mamulde devir hızı neden ayrı ölçülür?

Çünkü üçünün birikme nedeni farklıdır ve toplam oran sorunun nerede olduğunu gizler. Hammadde fazlası satınalmanın, yarı mamul birikimi üretim akışının, mamul fazlası satış ve planlamanın konusudur.

Stok türüPaya ne konurDüşük devir ne anlatırİlk bakılacak yer
HammaddeÜretime sarf edilen hammaddenin maliyetiFazla ya da erken alım, hareketsiz malzemeSipariş miktarları, emniyet stoku seviyeleri
Yarı mamulBir sonraki operasyona geçen yarı mamulün maliyetiOperasyonlar arası bekleme, darboğaz, fasonda bekleyen malHat kenarı, fason dönüşleri, açık iş emirleri
MamulSevk edilen mamulün maliyetiSipariş olmadan üretim, iptal edilen siparişParti büyüklüğü, satış tahmini
Sarf ve yedek parçaTüketilen sarfın maliyetiToplu alım, eski makineye ait parçalarHareketsiz kalemler listesi

Yarı mamulün devir hızı çoğu firmada hiç ölçülmez, oysa en çok sürpriz oradan çıkar. Isıl işlem ya da kaplama için fasona gidip dönen parçalar, ayrı bir depoda izlenmiyorsa haftalarca kimsenin radarına girmez. Yarı mamulün nasıl izleneceğini yarı mamul stok takibi yazısında ayrıca anlattık.

Stok devir hızı kaç olmalı?

Herkese uyan bir rakam yoktur; doğru hedef sizin tedarik süreniz, üretim tipiniz ve müşteri termininizle belirlenir. Siparişe göre üretim yapan atölye ile stoğa üretip katalogdan satan firmanın oranı aynı olamaz.

Hedef koymak için dışarıya değil kendi geçmişinize bakın:

  • Geçen yılla kıyas: aynı kalem grubunun oranı düştüyse stok satıştan hızlı büyümüştür.
  • Gruplar arası kıyas: bağlantı elemanlarının devri 12, özel profillerin devri 1 ise sorun profildedir.
  • Tedarik süresiyle kıyas: devir süresi, tedarik süresinin birkaç katıysa ihtiyaçtan fazla tutuluyordur.

Değeri yüksek kalemlerde hedefi daha sıkı tutmak mantıklıdır; bunun için önce kalemleri değerine göre sınıflamak gerekir. Bu sınıflamanın yolu ABC analizidir.

Devir hızı düşükse ne yapılır?

Önce oranı düşüren kalemleri bulun, sonra her birinin neden biriktiğine bakın. Toplu bir "stok azaltma" kararı çoğu zaman yanlış kalemi keser ve hattı durdurur.

  1. Hareketsiz kalemleri ayırın: altı aydır çıkışı olmayan kartları listeleyin. Bunlar devir hızını en çok aşağı çeken kalemlerdir; kullanılabilecekse ürün ağacında karşılığı bulunur, değilse hurda ya da satış kararı verilir.
  2. Sipariş miktarlarını gözden geçirin: "indirim var" diye alınan altı aylık vida, bir aylık fiyat farkından fazlasını faizde kaybettirebilir.
  3. Emniyet stokunu yeniden hesaplayın: tahminle girilmiş seviyeler çoğu zaman yüksektir. Hesap yöntemi emniyet stoku hesaplama yazısında.
  4. Yarı mamul bekleme noktalarını bulun: iki operasyon arasında biriken parçalar darboğazı gösterir; stoku değil akışı düzeltmek gerekir.
  5. Parti büyüklüğünü küçültün: kalıp değiştirme süresi kısaldıkça daha küçük partilerle üretmek mümkün olur, mamul stoku düşer.

Sık yapılan hatalar

Devir hızı basit bir oran olduğu için yanlış rakamla da kolayca hesaplanır. Sahada en sık görülenler şunlar:

  • Paya satış tutarını koymak: kâr payı oranı yapay olarak yükseltir. Maliyet kullanın.
  • Tüm stoku tek oranla ölçmek: hızlı dönen sarf, yavaş dönen hammaddeyi örter.
  • Sayılmamış stokla hesaplamak: sistemdeki bakiye yanlışsa oran da yanlıştır. Önce sayım farkını kapatın.
  • Fasondaki malı unutmak: fasoncuda duran yarı mamul da sizin stokunuzdur ve ortalamaya girmelidir.
  • Maliyet yöntemini dönem içinde değiştirmek: dönem başı ortalama maliyetle, dönem sonu son alış fiyatıyla değerlenirse oran anlamsızlaşır. Yöntem farkları için FIFO ve ağırlıklı ortalama yazısına bakın.
  • Tek yılın rakamına bakıp karar vermek: bir yıllık oran, yıl sonunda yapılmış toplu bir alımla bozulabilir. Aylık bakiyeleri kullanın.

PakERP One'da stok devir hızı için gereken rakamlar

PakERP One'da devir hızı için hazır bir oran ekranı yoktur; hesabın her parçası ise raporlardan hazır gelir ve Excel'e bir tıkla aktarılır. Stok raporları, program ve bulut sunucuyla birlikte ücretsizdir.

  1. Envanter Değer Raporu (306, Raporlar ▾): istenen tarihteki stok değerini verir; geçmiş bir tarih seçilirse değer o güne kadarki hareketlerden hesaplanır. Dönem başı ve dönem sonu için iki kez alınır. Maliyet yöntemi olarak ağırlıklı ortalama, son alış, standart ya da lot maliyeti seçilir; iki tarihte aynı yöntemi kullanın.
  2. Stok Hareket Dökümü (Devirli): dönem içindeki çıkışları devir bakiyesiyle birlikte verir; payı bulmak için üretime sarf ve sevk hareketleri toplanır.
  3. Depo Ayrımlı Devirli Stok Bakiye: hammadde, yarı mamul ve fason depolarını ayrı ayrı gösterir; devir hızını depo bazında hesaplamak için kullanılır.
  4. Hareketsiz Stoklar ve Stok Yaşlandırma: belirlenen gün sayısından beri hareket görmeyen bakiyeli kartları ve lot yaşlarını değeriyle listeler; oranı düşüren kalemler buradan çıkar.
  5. 301 Stok Kartları içindeki Stok Ekstresi: tek bir kalemin giriş, çıkış ve yürüyen bakiyesini gösterir; çift tıkla kaynak belge açılır.

Stok modülünün tamamı Stok, Lot ve Nitelik sayfasında.

Konuyla ilgili: Ölü Stok Nedir? Yavaş Dönen Stok Nasıl Bulunur ve Eritilir?, Ekonomik Sipariş Miktarı (EOQ) Nasıl Hesaplanır?, Stok Devir Hızı Hesaplama: Stokta Kalma Süresi.

Sık Sorulan Sorular

Stok devir hızı formülü nedir?
Stok devir hızı, satılan malın maliyetinin ortalama stok değerine bölünmesiyle bulunur. Ortalama stok, dönem başı ve dönem sonu stok değerinin toplamının yarısıdır. Üretimde hammadde için paya üretime sarf edilen hammaddenin maliyeti konur.
Stok devir süresi nasıl hesaplanır?
Stok devir süresi, 365 gün bölü yıllık stok devir hızıdır. Devir hızı 6 ise stok ortalama 61 günde tükeniyor demektir. Aylık hesapta 365 yerine 30 kullanılır.
Stok devir hızı yüksek olması iyi mi?
Genelde iyidir, çünkü stoka bağlanan para hızlı döner. Ancak tedarik süresine göre fazla yüksek bir oran, stoksuz kalma ve hat durması riskini gösterebilir. Oranı emniyet stoku ve termin performansıyla birlikte değerlendirin.
Stok devir hızı hesabında satış tutarı mı maliyet mi kullanılır?
Maliyet kullanılmalıdır, çünkü stok da maliyetle değerlenir. Satış tutarı kullanılırsa kâr payı oranı yapay olarak yükseltir ve farklı dönemler karşılaştırılamaz.
Yarı mamul stok devir hızı nasıl bulunur?
Paya, dönem içinde bir sonraki operasyona ya da mamule dönüşen yarı mamulün maliyeti, paydaya yarı mamulün ortalama stok değeri konur. Fasoncuda bekleyen yarı mamul da ortalama stoka dahil edilmelidir.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.