Stok devir hızı = satılan malın maliyeti / ortalama stok; ortalama stok = (dönem başı stok + dönem sonu stok) / 2; stokta kalma süresi = 365 / devir hızı. Örnek: maliyet 4.800.000 TL, dönem başı stok 900.000 TL, dönem sonu 1.100.000 TL ise ortalama stok 1.000.000 TL, devir hızı 4,8 ve stokta kalma süresi yaklaşık 76 gündür.
Ay sonu envanteri alındığında depo dolu görünür: raflarda rulo sac, köşede kasalar dolusu yarı mamul, sevk alanında paletlenmiş mamul. Asıl soru stoğun ne kadar olduğu değil, ne kadar sürede eridiğidir. 2 milyon liralık stok iki haftalık tüketimse sorun yoktur; altı aylık tüketimse para rafta bekliyordur. Yukarıdaki araç dönem başı ve dönem sonu stoktan ortalama stoğu, devir hızını ve stokta kalma gününü hesaplar; hedef bir gün sayısı girerseniz o hedefe inildiğinde ne kadar stoğun serbest kalacağını da gösterir.
İçindekiler
- Stok devir hızı nasıl hesaplanır?
- Paya hangi rakam yazılır: maliyet mi, satış mı?
- Adım adım örnek: bir vida üreticisinin mamul stoğu
- Hedef stok günü nasıl belirlenir?
- Satılan malın maliyeti muhasebede nereden gelir?
- Devir hızı düşükse önce nereye bakılır?
- Hesapta sık yapılan hatalar nelerdir?
- PakERP One'da stok rakamları nereden alınır?
- Sık sorulan sorular
Stok devir hızı nasıl hesaplanır?
Stok devir hızı, satılan malın maliyetinin ortalama stoğa bölünmesiyle bulunur. Ortalama stok, dönem başı ve dönem sonu stoğun toplamının yarısıdır. Stokta kalma süresi ise dönemin gün sayısının devir hızına bölümüdür ve stoğun ortalama kaç günde tükendiğini söyler.
Devir hızı 6 ise stok yılda altı kez yenilenmiştir, yani her parti ortalama 61 gün depoda kalmıştır. Yönetim toplantısında "sac stokumuz iki aylık" demek, oranı söylemekten daha kolay anlaşılır; iki ifade aynı şeyi anlatır. Kavramın geniş anlatımı ve hammadde, yarı mamul, mamul ayrımı stok devir hızı yazısında; bu sayfa hesabın kendisine ve sonucun nasıl kullanılacağına odaklanıyor.
Paya hangi rakam yazılır: maliyet mi, satış mı?
Pay her zaman stoğun değerlendiği birimle aynı olmalıdır. Stok maliyet değeriyle tutulduğu için pay da maliyettir; satış tutarını yazmak içindeki kâr payı kadar oranı şişirir. Stok türüne göre doğru rakam şöyledir:
| Stok türü | Hesap | Paya yazılacak rakam |
|---|---|---|
| Hammadde (sac, rulo, granül, vida) | 150 İlk Madde ve Malzeme | Dönem içinde üretime çıkan malzemenin maliyeti |
| Yarı mamul (kesilmiş, preslenmiş parça) | 151 Yarı Mamuller | Sonraki operasyona ya da mamule aktarılan maliyet |
| Mamul (kaplanmış, paketlenmiş parça) | 152 Mamuller | 620 Satılan Mamuller Maliyeti |
| Ticari mal (al-sat) | 153 Ticari Mallar | 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti |
Tek bir kalem için hesap yapıyorsanız tutar yerine miktar kullanmak daha temizdir: kilo ile kilo, adet ile adet. Fiyat değişimi sonucu bozmaz. Birden fazla kalemi birlikte ölçerken tutar kullanmak zorundasınız.
Adım adım örnek: bir vida üreticisinin mamul stoğu
Rakamlar örnektir. Soğuk dövme vida üreten bir firmanın mamul stoğu yıl başında 900.000 TL, yıl sonunda 1.100.000 TL. Yıl boyunca satılan mamullerin maliyeti 4.800.000 TL. Firma, müşterilerinin sipariş düzenine göre 45 günlük stoğun yeterli olduğunu düşünüyor.
- Ortalama stok: (900.000 + 1.100.000) / 2 = 1.000.000 TL.
- Devir hızı: 4.800.000 / 1.000.000 = 4,8 kez.
- Stokta kalma süresi: 365 / 4,8 = yaklaşık 76 gün.
- Yıl içindeki girişler: 4.800.000 + 1.100.000 − 900.000 = 5.000.000 TL; yani üretimden depoya 5 milyon liralık mamul girmiş.
- 45 günlük hedefe göre ortalama stok: 4.800.000 / 365 × 45 = yaklaşık 591.781 TL.
- Hedefe inildiğinde serbest kalacak stok: 1.000.000 − 591.781 = yaklaşık 408.219 TL.
Firma 76 günlük stokla çalışıyor ve stok yıl içinde artmış. Hedefe inmek, ortalamada 400 bin liranın üzerinde bir tutarın rafta beklemek yerine kasaya dönmesi demek. Bu tutarın nereden geleceği kalem bazında bakınca görülür: çoğu zaman birkaç model stoğun büyük kısmını tutar.
Hedef stok günü nasıl belirlenir?
Hedef, tedarik süresi ile emniyet payının toplamından türetilir. Hammaddede tedarikçinin teslim süresi, mamulde müşterinin sipariş sıklığı ve üretim parti büyüklüğü belirleyicidir. Rulo sacı her ay alan firma için 30 günün üzerindeki stok fazladır; ithal granülü üç ayda bir getiren firma için 90 gün makuldür.
- Tedarik süresi kısa ve güvenilirse hedef düşük tutulur.
- Kalıp değişimi uzun süren parçalarda parti büyüdüğü için hedef yükselir.
- Hızlı dönen az sayıda kalem ile yavaş dönen çok sayıda kalem için ayrı hedef koyun; ayrımı ABC analizi yapar.
- Emniyet payını tahminle değil tüketim dalgalanmasıyla hesaplayın; yöntemi emniyet stoku hesaplama yazısında.
Satılan malın maliyeti muhasebede nereden gelir?
Paydaki rakam muhasebede satılan mamullerin maliyeti fişinden gelir. Mamul stoğu 152 Mamuller hesabında izlenir; satılan kısmın maliyeti dönem sonunda bu hesaptan 620 Satılan Mamuller Maliyeti hesabına aktarılır. Örnekteki yılın kaydı şöyledir (tutarlar örnektir):
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 620 Satılan Mamuller Maliyeti | 4.800.000,00 | |
| 152 Mamuller | 4.800.000,00 | |
| Toplam | 4.800.000,00 | 4.800.000,00 |
Bu fiş kesilmeden alınan gelir tablosunda 620 eksik, bilançoda 152 şişkin görünür; devir hızı olduğundan düşük çıkar. Hesabı dönem sonu kayıtları tamamlandıktan sonra yapın. Maliyetin nasıl oluştuğu satılan mamul maliyeti yazısında.
Devir hızı düşükse önce nereye bakılır?
Toplam oran düşükse sebep çoğu zaman tüm stok değil, birkaç kalemdir. Önce kalem bazında stokta kalma gününü sıralayın; en uzun günlü ve en yüksek tutarlı kalemler işin büyük kısmını açıklar. Modeli değişen müşteri parçası, iptal edilen siparişin artığı, fazla alınmış rulo ve fasoncuda unutulmuş yarı mamul bu listenin tipik üyeleridir.
Uzun süredir hareket görmeyen kalemler için ayrı bir karar gerekir: indirimle satmak, başka bir parçada kullanmak ya da hurdaya ayırmak. Yöntemi ölü stok ve yavaş dönen stok yazısında. Stok gününün firmanın nakit döngüsüne etkisini görmek için nakit dönüşüm süresi hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Hesapta sık yapılan hatalar nelerdir?
- Satış tutarını paya yazmak: Kâr payı oranı yükseltir, stok olduğundan hızlı dönüyor görünür.
- Yalnız iki noktanın ortalaması: Stok yıl içinde dalgalanıyorsa dönem başı ve sonu yanıltır; on iki ay sonu bakiyesinin ortalaması daha doğrudur.
- Farklı değerleme yöntemi: Dönem başında ortalama maliyet, dönem sonunda son alış fiyatıyla değerlenen stok karşılaştırılamaz.
- Fason ve yoldaki malı atlamak: Fasoncuda bekleyen yarı mamul firmanın stoğudur.
- Dönem uzunluğunu karıştırmak: Bir ayın tüketimiyle hesap yapıyorsanız gün sayısı 30 olmalıdır.
PakERP One'da stok rakamları nereden alınır?
PakERP One'da stok devir hızını tek rakam olarak veren hazır bir oran ekranı yoktur. Hesabın her parçası ise stok raporlarından hazır gelir ve PDF ya da Excel olarak alınır.
- 306 Stok Raporları, Envanter Değer Raporu: geçmiş bir tarih için de çalışır; dönem başı ve dönem sonu stok değeri iki kez alınarak bulunur. İki tarihte aynı maliyet yöntemini seçin.
- Stok Hareket Dökümü (Devirli) ve Depo Ayrımlı Devirli Stok Bakiye: dönem içindeki çıkışları devir bakiyesiyle verir; hammadde, yarı mamul ve fason depoları ayrı görünür.
- Hareketsiz Stoklar ve Stok Yaşlandırma: belirli günden beri hareket görmeyen kartları ve lot yaşlarını değeriyle listeler; oranı düşüren kalemler buradan çıkar.
- 301 Stok Kartları, Stok Ekstresi: tek bir kalemin giriş, çıkış ve yürüyen bakiyesini gösterir; çift tıkla kaynak belge açılır.
- 904 Defterler ve Raporlar: gelir tablosunda 620, mizanda 150-153 bakiyeleri.
Stok raporları program ve bulut sunucuyla birlikte ücretsizdir; tamamı stok modülü sayfasında.