Nakit dönüşüm süresi = alacak tahsil süresi (DSO) + stokta kalma süresi (DIO) − borç ödeme süresi (DPO). DSO = ortalama ticari alacak / net satış × 365, DIO = ortalama stok / satılan malın maliyeti × 365, DPO = ortalama ticari borç / satılan malın maliyeti × 365. Örnek: DSO 50, DIO 50, DPO 40 gün ise süre 60 gündür; firma her satışın 60 gününü kendi parasıyla finanse eder.
Satışlar geçen yıla göre artmış, gelir tablosu kâr gösteriyor, ama ayın 25'inde maaş ve SGK ödemesi için yine kredi hesabına dokunuluyor. Bu tablonun arkasında çoğu zaman uzun bir nakit döngüsü vardır: sac alınır ve ödenir, kalıpta preslenir, kaplamaya gider, sevk edilir, fatura kesilir ve para ancak aylar sonra hesaba girer. Yukarıdaki araç bu süreyi üç parçaya ayırır ve her parçanın kaç gün sürdüğünü gösterir. Aşağıda rakamların nereden alınacağını, sonucun nasıl okunacağını ve süreyi kısaltmanın yollarını anlatıyoruz.
İçindekiler
- Nakit dönüşüm süresi nedir?
- Formüldeki rakamlar hangi hesaplardan alınır?
- Adım adım örnek: bir pres atölyesinin nakit döngüsü
- Nakit dönüşüm süresi eksi çıkarsa ne anlama gelir?
- Hangi gün sayısı seçilmeli: 365 mi, 360 mı?
- Nakit dönüşüm süresi nasıl kısaltılır?
- Hesapta sık yapılan hatalar nelerdir?
- PakERP One'da bu rakamlar nereden alınır?
- Sık sorulan sorular
Nakit dönüşüm süresi nedir?
Nakit dönüşüm süresi, tedarikçiye ödenen paranın müşteriden tahsilatla firmaya geri dönmesine kadar geçen gün sayısıdır. Üç parçadan oluşur: stokun depoda ve üretimde beklediği süre (DIO), satıştan sonra alacağın tahsil edildiği süre (DSO) ve tedarikçiye borcun ödendiği süre (DPO). İlk ikisi toplanır, üçüncüsü çıkarılır.
Kısaltmalar İngilizce terimlerden gelir ve Türkçe kaynaklarda da böyle geçer: DSO alacakların kaç günlük satışa denk geldiğini, DIO stokun kaç günlük maliyete denk geldiğini, DPO borcun kaç günlük maliyete denk geldiğini söyler. Faaliyet döngüsü ise DSO ile DIO'nun toplamıdır; malın alınmasından paranın tahsiline kadar geçen toplam süredir. Tedarikçi bu sürenin bir kısmını vadeyle finanse eder, kalanını firma kendisi taşır.
Kavramın geniş anlatımı, işletme sermayesiyle ilişkisi ve neden önemli olduğu işletme sermayesi ve nakit dönüşüm süresi yazısında. Bu sayfa hesabın kendisine ve rakamların doğru seçilmesine odaklanıyor.
Formüldeki rakamlar hangi hesaplardan alınır?
Satış ve maliyet gelir tablosundan, alacak, stok ve borç bilançodan gelir. Gelir tablosu bir dönemin toplamıdır; bilanço tek bir günün fotoğrafıdır. Bu yüzden bilanço kalemlerinde dönem başı ve dönem sonu bakiyesinin ortalaması kullanılır.
| Araçtaki alan | Tek Düzen Hesap Planı karşılığı | Not |
|---|---|---|
| Net satışlar | 600 Yurt İçi Satışlar + 601 Yurt Dışı Satışlar − 610 Satıştan İadeler | KDV hariç tutar |
| Satılan malın maliyeti | 620 Satılan Mamuller Maliyeti + 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti | Dönem sonu SMM fişi kesildikten sonra |
| Ortalama ticari alacak | 120 Alıcılar + 121 Alacak Senetleri | Portföydeki müşteri çekleri (101) tahsil edilmemiş alacaktır, eklenebilir |
| Ortalama stok | 150 İlk Madde ve Malzeme, 151 Yarı Mamuller, 152 Mamuller, 153 Ticari Mallar | Maliyet değeriyle |
| Ortalama ticari borç | 320 Satıcılar + 321 Borç Senetleri | Verilen çekler (103) ödenmemiş borçtur, eklenebilir |
Alacak ve borç bakiyeleri KDV dahildir, satış ve maliyet KDV hariçtir. Bu fark DSO'yu birkaç gün uzun gösterir. Ölçüyü ay ay aynı yöntemle aldığınız sürece eğilim doğru okunur; çok hassas bir sonuç gerekiyorsa alacak bakiyesini KDV oranına bölerek matraha çevirebilirsiniz.
Adım adım örnek: bir pres atölyesinin nakit döngüsü
Aşağıdaki rakamlar bir firmaya ait değildir; hesabı göstermek için seçilmiş örnek değerlerdir. Bir pres atölyesinin yıllık net satışı 3.650.000 TL, satılan malın maliyeti 2.920.000 TL. Yıl başı ve yıl sonu bakiyelerinin ortalaması alacakta 500.000 TL, stokta 400.000 TL, satıcı borcunda 320.000 TL.
- Günlük satış: 3.650.000 / 365 = 10.000 TL. Günlük maliyet: 2.920.000 / 365 = 8.000 TL.
- DSO: 500.000 / 10.000 = 50 gün. Müşteriler ortalama 50 günde ödüyor.
- DIO: 400.000 / 8.000 = 50 gün. Sac, yarı mamul ve mamul toplamda 50 günlük maliyete denk.
- DPO: 320.000 / 8.000 = 40 gün. Tedarikçilere ortalama 40 günde ödeniyor.
- Faaliyet döngüsü: 50 + 50 = 100 gün.
- Nakit dönüşüm süresi: 100 − 40 = 60 gün.
- Ticari işletme sermayesi: 500.000 + 400.000 − 320.000 = 580.000 TL.
Bu atölye her satışın 60 gününü kendi kasasından finanse ediyor. Satış yüzde 20 artarsa, oranlar aynı kaldığı sürece bağlanan işletme sermayesi de yaklaşık yüzde 20 büyür. Büyüyen firmanın nakit sıkışıklığı çoğu zaman buradan gelir.
Nakit dönüşüm süresi eksi çıkarsa ne anlama gelir?
Eksi sonuç, firmanın müşteriden parayı tedarikçiye ödemeden önce topladığını gösterir. Peşin ya da kısa vadeyle satan, hammaddeyi uzun vadeyle alan ve stoğu hızlı döndüren işletmelerde görülür; perakende ve bazı gıda üreticileri buna örnektir.
Sanayide eksi süre nadirdir ve yorumlanırken dikkat ister. Sebep tedarikçiye ödemelerin geciktirilmesiyse, bu durum ilk anlaşmazlıkta hammadde akışını durdurabilir. Vadesi gelmiş satıcı borçlarını tarihli ödeme listesi ile ayrıca izlemek, uzun DPO'nun anlaşmaya dayalı mı yoksa gecikmeye dayalı mı olduğunu gösterir.
Hangi gün sayısı seçilmeli: 365 mi, 360 mı?
Satış ve maliyet bir yılın toplamıysa 365 kullanılır. Bazı bankalar ve ders kitapları 360 ile hesaplar; fark yüzde 1,4'tür ve karar değiştirmez. Önemli olan, yıllar ve aylar arasında aynı sayıyı kullanmaktır.
Aylık izlemede satış ve maliyet o ayın toplamı, gün sayısı 30 olur. Çeyreklik geçici vergi dönemlerinde hazırlanan bilançolarla çalışıyorsanız 90 seçin. Yıllık satışı aylık bakiyeyle karıştırmak en sık yapılan hatadır: bir ayın satışını 365 ile çarparsanız DSO on iki kat uzun çıkar.
Nakit dönüşüm süresi nasıl kısaltılır?
Üç kalemin her biri ayrı bir ekibin işidir: alacak satış ve finansın, stok üretim ve satınalmanın, borç satınalma ve finansın. Tek bir kalemi zorlamak yerine üçüne birden küçük adımlar atmak daha kalıcı sonuç verir.
- Alacak (DSO): Sevk edilen irsaliyeyi aynı gün faturaya çevirin; faturası kesilmemiş her gün DSO'ya eklenir. Vadesi geçen alacakları haftalık listeyle takip edin; ayrıntısı alacak yaşlandırma yazısında.
- Stok (DIO): Hareketsiz kalan sac ve yarı mamulü ayıklayın, fasoncuda bekleyen malı gün gün izleyin. Kalem bazında devir hızı için stok devir hızı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
- Borç (DPO): Vadeyi gecikmeyle değil, sözleşmeyle uzatın. Peşin ödeme iskontosu, vade farkından pahalıya geliyorsa vadeyi tercih edin.
- Kısmi sevk ve kısmi fatura: Siparişin tamamı bitmeden hazır olan kısmı sevk etmek, tahsilatı erkene çeker.
Hesapta sık yapılan hatalar nelerdir?
- DIO ve DPO'yu satışla hesaplamak: Stok ve borç maliyet değerindedir; satış tutarıyla bölmek süreleri kısa gösterir.
- Yıl sonu bakiyesini tek başına kullanmak: Aralıkta tahsilat kampanyası yapan firmanın yıl sonu alacağı düşük çıkar. Dalgalı işlerde on iki ay sonu bakiyesinin ortalaması daha doğrudur.
- Fasondaki ve yoldaki malı unutmak: Fasoncuda bekleyen yarı mamul de stoktur.
- Avansları karıştırmak: Alınan sipariş avansları (340) ve verilen avanslar (159) ticari alacak ya da borç değildir; ayrı değerlendirin.
- Tek rakama bakmak: Aynı 60 gün, uzayan alacak süresinden de gelebilir, kısalan borç süresinden de. Her zaman üç parçayı birlikte okuyun.
PakERP One'da bu rakamlar nereden alınır?
PakERP One'da nakit dönüşüm süresini tek rakam olarak veren hazır bir rapor yoktur. Formülün her parçası ise raporlardan hazır gelir ve PDF ya da Excel olarak alınır; hesap bu araçla ya da Excel'de birkaç satırla yapılır.
- 904 Defterler ve Raporlar: mizan, bilanço ve gelir tablosundan 600, 620, 120, 121, 150-153 ve 320 bakiyeleri istenen tarih aralığı için alınır.
- 306 Stok Raporları: Envanter Değer Raporu geçmiş bir tarih için de çalışır; dönem başı ve dönem sonu stok değeri buradan okunur.
- 803 Vade Analizi / Yaşlandırma ve 802 Cari Hesap Ekstresi: alacak süresinin müşteri bazındaki ayrıntısı, FIFO açık kalem ve gecikme günüyle.
- 808 Ödeme / Tahsilat Planı: önümüzdeki günlerde girecek ve çıkacak parayı tarih sırasıyla listeler.
- 851 Cari Konsol: dövizli carilerde güncel kurla gerçek bakiyeyi gösterir; alacak toplamı kur farkıyla şişmez.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir; raporların tamamı finans modülü sayfasında.