Stok yönetimi, her kartın depo, lot ve nitelik (işlem aşaması) bazında bakiyesini doğru tutmak, rezerve ile kullanılabilir miktarı ayırmak, kritik seviyeleri izlemek ve sayımla kayıt ile rafı eşitlemektir. Üretim firmasında aynı parça kesilmiş, preslenmiş ve kaplanmış aşamalarında ayrı bakiye olarak izlenir.
Bir üretim firmasında stok üç yerde yaşar: rafta, kayıtta ve insanların aklında. Üçü aynı rakamı söylediğinde stok yönetimi görünmez olur; biri ayrıldığında ise sevkiyat günü eksik çıkan parça, gereksiz yere alınan sac ya da sayımda bulunan üç yıllık boya olarak kendini gösterir. Stok yönetimi, malzemenin firmaya girişinden çıkışına kadar her hareketinin kaydedilmesi, bakiyenin doğru tutulması ve bu bakiyeye göre alım ve üretim kararı verilmesidir. Üretimde bu iş ticarete göre daha zordur: aynı parça hammadde, yarı mamul ve mamul olarak farklı aşamalarda, farklı depolarda ve bazen fasoncuda durur. Bu yazıda stok yönetiminin temel kavramlarını, üretime özgü boyutlarını, sayım ve kritik stok düzenini, sık yapılan hataları ve PakERP One'da stok takibini anlatıyoruz.
İçindekiler
Stok yönetimi nedir?
Stok yönetimi; stok kartlarının tanımlanması, giriş-çıkış hareketlerinin belgeyle kaydedilmesi, bakiyenin depo ve parti bazında izlenmesi, stok değerinin hesaplanması ve bu bilgilerle satınalma ve üretim kararlarının verilmesidir. Dört temel parçası vardır:
- Stok kartı: malzemenin kimliği: kod, ad, birim, ikinci birim, grup, lot takibi, varsayılan depo, KDV oranı, alış ve satış fiyatı.
- Depo: malzemenin fiziksel ya da mantıksal yeri: hammadde, yarı mamul, mamul, karantina, fason.
- Hareket: her giriş, çıkış ve transfer bir belgeye bağlı kayıttır; kayıt silinmez, gerekirse ters kayıtla düzeltilir.
- Bakiye: hareketlerin toplamıdır; elle yazılmaz, hareketlerden oluşur.
Neden önemli: iki yönlü kayıp
Stok yönetimindeki hatalar iki yönde para kaybettirir. Fazla stok rafta nakit bağlar, depo alanı kaplar, raf ömrü olan malzemede bozulur ve bir mühendislik değişikliğinde hurdaya gider. Eksik stok ise hattı durdurur, acil ve pahalı alım yaptırır, müşteriye geç teslimat demektir. İkisinin ortak nedeni çoğunlukla aynıdır: kayıttaki rakama güvenilmemesi. Kayda güvenilmeyen firmada herkes kendi güvenlik payını ekler; sonuçta hem fazla hem eksik stok aynı anda yaşanır.
Doğru stok bakiyesi ayrıca MRP'nin, maliyetin ve bilançodaki stok değerinin de temelidir. Stok yanlışsa bu üçü de yanlıştır.
Bakiyenin boyutları: depo, lot, aşama
Ticaret firmasında "stok kaç?" sorusunun cevabı tek bir rakamdır. Üretim firmasında bu soru hemen alt sorulara ayrılır:
| Boyut | Soru | Örnek |
|---|---|---|
| Depo | Nerede? | Hammadde deposu, yarı mamul deposu, fasoncu |
| Lot | Hangi partiden? | Rulo 46588, iş emri 210926-03 |
| Aşama (nitelik) | Hangi üretim adımında? | Kesilmiş, preslenmiş, kaplanmış, nihai |
| Lokasyon | Hangi rafta? | A-03-2 |
Aşama boyutu üretime özgüdür. Aynı stok kartından 10.000 adet görünmesi bir şey söylemez; 6.000'i preslenmiş ve fasonda, 3.000'i kaplanmış ve montaj bekliyor, 1.000'i nihai ve sevke hazırsa, sevkiyat yalnız 1.000 adede güvenebilir. Her aşama için ayrı stok kartı açmak da bir çözümdür, ama kart sayısını katlar ve ürün ağacını karmaşıklaştırır. Aşamayı bakiyenin bir boyutu olarak tutmak, parçayı tek kartta bırakıp aşama aşama görmeyi sağlar.
Stok hareket türleri
| Hareket | Belge | Bakiyeye etkisi |
|---|---|---|
| Alış girişi | Alış irsaliyesi / faturası | Artar |
| Satış çıkışı | Satış irsaliyesi / faturası | Azalır |
| Üretim sarfı | Üretim bildirimi | Hammadde azalır |
| Üretim girişi | Üretim bildirimi | Mamul / ara ürün artar |
| Depo transferi | Transfer fişi | Toplam değişmez, yer değişir |
| Fason sevk / geliş | Fason irsaliyesi | Fasoncu deposuna transfer / aşama değişimi |
| Sayım farkı | Sayım fişi | Kayıt rafa eşitlenir |
| Fire, hurda | Çıkış fişi veya bildirim | Azalır |
| İade | İade irsaliyesi / faturası | Yönüne göre artar veya azalır |
Kural basittir: bakiyeyi değiştiren her şey bir belgedir. "Depodan birkaç tane aldık, sonra gireriz" denen her durum, sayımda açıklanamayan bir farka dönüşür.
Eldeki, rezerve, kullanılabilir
Rafta duran miktarın hepsi kullanılabilir değildir. Üç rakamı ayırmak gerekir:
- Eldeki (fiziksel) bakiye: depoda duran miktar.
- Rezerve: belirli bir iş emrine ya da siparişe ayrılmış miktar.
- Kullanılabilir: eldeki − rezerve. Karantinadaki ya da bloke lotlar da bu rakamdan ayrı değerlendirilmelidir.
Buna fasoncuda bekleyen ve açık alış siparişlerinde yolda olan miktar da eklendiğinde planlamacının ihtiyaç duyduğu tam tablo ortaya çıkar.
Sayım ve kritik stok
Sayım
Kayıt ne kadar dikkatli tutulursa tutulsun, zamanla raftan ayrılır: kırılan parça, yanlış rafa konan palet, kayda girmeyen numune. Sayım bu farkı düzeltir. İki yaklaşım vardır:
- Dönem sonu tam sayım: yılda bir ya da iki kez tüm depo sayılır; üretim genellikle durur.
- Dönemsel (dönüşümlü) sayım: depo bölümlere ayrılır, her hafta bir bölüm ya da değerli kalemler daha sık sayılır. Üretim durmaz, farklar erken yakalanır.
Sayım farkı bulunduğunda nedeni araştırılmalı, sonra sayım fişiyle kayda işlenmelidir. Nedeni bulunmadan düzeltilen fark, bir sonraki sayımda tekrar çıkar.
Kritik stok
Kritik (asgari) stok, bir malzemenin altına düşmemesi gereken seviyedir; temin süresi boyunca tüketilecek miktar ile bir güvenlik payının toplamı olarak düşünülebilir. MRP ile çalışan firmalarda kritik stok daha çok sipariş dışı tüketilen sarf ve yedek parçalar için kullanılır; asıl hammadde ihtiyacı siparişten hesaplanır.
Sac kg ile alınır, üretimde adetle tüketilir. Stok kartında ikinci birim ve çevrim katsayısı yoksa alış kg ile girilir, üretim adet ile düşülmeye çalışılır ve bakiye anlamsızlaşır. Birim düzeni, stok kartı açılırken bir kez doğru kurulmalıdır; sonradan düzeltmek geçmiş hareketlerin yeniden yorumlanmasını gerektirir.
Stok değeri ve ABC sınıflaması
Stok değeri
Stok yalnız miktar değil, paradır. Stok değeri, bakiyenin birim maliyetle çarpımıdır; birim maliyetin nasıl hesaplandığı ise seçilen yönteme bağlıdır. Yaygın yaklaşımlar ağırlıklı ortalama maliyet (her girişte ortalama yeniden hesaplanır) ve ilk giren ilk çıkar yöntemidir. Hangi yöntemin kullanılacağı mali müşavirle birlikte belirlenmeli ve tutarlı uygulanmalıdır. Üretilen parçanın birim maliyeti ise tüketilen malzeme, işçilik, fason bedeli ve genel giderden oluşur; ayrıntısı Maliyet Muhasebesi yazımızda.
ABC sınıflaması
Her kalem aynı özeni hak etmez. ABC sınıflamasında kalemler yıllık tüketim değerine göre sıralanır: değerin büyük kısmını oluşturan az sayıdaki kalem A, orta grup B, çok sayıda ama düşük değerli kalem C sınıfıdır. Sınıfa göre farklı kurallar uygulanır:
- A sınıfı (ör. sac, granül, pahalı satın alınan parça): sık sayılır, MRP ile planlanır, lot takibi yapılır, tedarikçiyle sözleşme fiyatı kurulur.
- B sınıfı: dönemsel sayım, MRP ya da kritik stok.
- C sınıfı (vida, pul, sarf): seyrek sayılır, kritik stok ya da iki kutu yöntemiyle yönetilir; lot takibi çoğunlukla gerekmez.
Bu ayrım, sınırlı zamanın en çok para bağlayan kalemlere harcanmasını sağlar. Sınıflar yılda bir kez, tüketim değerleri değiştikçe yeniden gözden geçirilmelidir.
Sık yapılan hatalar
Mükerrer stok kartı
Aynı malzemeye farklı adlarla açılmış kartlar bakiyeyi böler. Biri eksi, diğeri artı görünür. Yeni kart açmadan önce arama yapılmalı, mükerrer kartlar birleştirilmelidir.
Eksi stoğa izin vermek
Sistem eksi bakiyeye izin verirse, giriş belgesi gecikmiş bir çıkış kayda geçer ve sorun görünmez. Eksi bakiye, bir girişin unutulduğunun işaretidir.
Taslak belgeleri biriktirmek
Onaylanmamış irsaliye stok hareketi yapmaz. Taslakta bekleyen belgeler, bakiyenin gerçekten ayrılmasının en sık nedenidir.
Yarı mamulü aşamasız saymak
Yarı mamul sayılırken hangi aşamada olduğu yazılmazsa sayım fişi bakiyeyi düzeltir ama yanlış aşamaya yazar; kaplanmamış parça sevke hazır görünür.
Depo transferini kaydetmemek
Malzeme fiziksel olarak bir depodan diğerine taşınır ama transfer fişi girilmezse toplam doğru, depo bazında dağılım yanlış olur; üretim tüketimi yanlış depodan düşmeye çalışır.
PakERP One'da stok takibi
PakERP One'da bakiye stok × depo × lot × nitelik anahtarıyla tutulur ve yalnız hareketlerden oluşur. Niteliği olmayan bakiye "niteliksiz / nihai" olarak gösterilir; satış irsaliyesi bu bakiyeden çıkar.
Tam boyut- 301 Stok Kartları: birim ve ikinci birim, lot takibi, varsayılan depo, ana müşteri, resim, fiyat ve KDV. Listede depo miktarı ve toplam bakiye kolonları vardır; müşteri adıyla da aranır.
- Stok fişleri: 302 Stok Giriş, 303 Stok Çıkış, 304 Stok Transfer ve 305 Stok Virman fişleri. Ticari belgeler (irsaliye, fatura) ve üretim bildirimi stok hareketini kendileri yazar.
- Stok Ekstresi: 301'de bir kartın tarih aralığındaki tüm hareketleri; işlem türü, belge no, cari, depo, lot, iş emri, giriş, çıkış ve yürüyen bakiye ile. Çift tık belgeyi açar.
- Stok Durumu: herhangi bir listede satıra sağ tık "Stok Durumu" nitelik × depo toplamını gösterir: bakiye, rezerve, kullanılabilir ve lot adedi. "Lot ayrıntısı" kutusu lot kırılımını açar.
- 310 Sayım Fişleri: depo ve lot bazında sayım; fark sayım fişiyle işlenir.
- Bugün paneli: programın sol panelindeki "Çalışma Alanım"da kritik stoğun altına düşen kalemler görünür.
Stok ▸ 301 Stok Kartları kart, ekstre ve stok durumu · Stok ▸ 320 Depolar ve 321 Depo Lokasyonları (Raf) · Stok ▸ 326 Nitelik Tanımları üretim aşamaları · Stok ▸ 319 Rezervasyonlar iş emri ve sipariş ayırmaları · Stok ▸ 306 Stok Raporları nitelik ve depo bazlı bakiye, hareket ve değer raporları (PDF ve Excel) · Stok ▸ 312 Barkod / Etiket Basımı. Ayrıntı için Stok, Lot & Nitelik sayfasına bakın.
Satır içeren her ekranda sağ tık menüsü aynı stok kısayollarını sunar: stok ekstresi, stok durumu, lot bilgisi, stok kartını açma, ürün ağacı ve bu stoğun açık iş emirleri. Böylece irsaliye keserken, iş emri açarken ya da satınalma talebine bakarken stok sorusu için ekran değiştirmek gerekmez.
Stok yönetimi bir kez kurulan bir düzen değil, her gün doğru girilen belgelerin sonucudur. Kartlar temiz, belgeler onaylı ve sayım düzenliyse kayıt rafla aynı rakamı söyler. PakERP One bu düzeni ücretsiz masaüstü program ve bulut sunucuyla sunar.
Stok takip programı: depo bakiyesi, stok ekstresi ve lot seçimi
Depo, lot ve nitelik kırılımında stok durumu, stok ekstresi, sevkiyatta lot seçimi ve hazır stok raporları.

Diğer videolar: PakERP One YouTube kanalı