Lot izlenebilirliği, sevk edilen bir mamul partisinden geriye hangi iş emri, hangi yarı mamul ve hangi hammadde lotu (karşı lot, tedarikçi, alış belgesi) kullanıldığını; ileriye ise bir hammadde lotunun hangi mamullere ve müşterilere gittiğini bulabilmektir. Otomotiv yan sanayide müşteri şartıdır; her girişte lot açılması ve üretimde lot tüketiminin kaydedilmesiyle sağlanır.
Müşteriden bir e-posta geliyor: "12 Eylül tarihli sevkiyatınızda gelen braketlerin bir kısmında çatlak var. Aynı hammaddeden üretilen başka parti var mı, hangi tarihlerde sevk ettiniz, 24 saat içinde bildirin." Bu soruya iki cevap verilebilir. Birincisi: "Bilmiyoruz, son üç ayın tüm sevkiyatını geri çağıralım." İkincisi: "Çatlak parçalar lot 46588'den, o lot tedarikçinin 2231 döküm numaralı rulosundan; aynı rulodan üretilen iki parti daha var, biri depoda, biri 15 Eylül'de size gitti." Lot izlenebilirlik, ikinci cevabı verebilmek için gereken kayıt düzenidir. Bu yazıda lotun ne olduğunu, ileri ve geri izlemenin nasıl kurulduğunu, üretim ve fason adımlarında zincirin nasıl korunduğunu, sık yapılan hataları ve PakERP One'da lot soy ağacının nasıl çalıştığını anlatıyoruz.
İçindekiler
Lot ve lot izlenebilirlik nedir?
Lot (parti), aynı koşullarda üretilmiş ya da aynı anda teslim alınmış, bu yüzden aynı özellikleri taşıdığı kabul edilen malzeme grubudur. Bir rulo sac, bir torba granül, bir vardiyada bir kalıptan çıkan parçalar ya da bir kaplama partisi birer lottur. Her lot bir numara taşır ve o numara malzemeyle birlikte dolaşır.
Lot izlenebilirlik ise bir lotun nereden geldiğini ve nereye gittiğini kayıtlarla gösterebilmektir. Bunun için her stok hareketinde lot numarasının yazılması ve üretimde tüketilen lotlarla üretilen lotun birbirine bağlanması gerekir. Bu bağların bütününe soy ağacı denir.
Lot numarasının yanında tedarikçiden gelen iki bilgi daha önemlidir:
- Karşı lot (tedarikçi lot numarası): tedarikçinin kendi partisine verdiği numara. Şikâyet tedarikçiye iletilirken bu numara istenir.
- Döküm (heat) numarası: çelik ve alüminyumda ergitme partisini gösterir; malzeme sertifikası bu numarayla eşleşir.
Neden önemli?
- Geri çağırmanın kapsamını daraltır. Sorun bir lota bağlanabildiğinde yalnız o lotun gittiği sevkiyatlar geri çağrılır, tüm üretim değil.
- Müşteri şartıdır. Otomotiv tedarik zincirinde izlenebilirlik müşteri ve kalite sistemi gereğidir; müşteri denetimlerinde bir parçadan geriye doğru izleme yapılması istenir.
- Tedarikçiye kanıtla dönülür. Sorunun hammaddeden geldiği karşı lot ve döküm numarasıyla gösterildiğinde tedarikçi şikâyeti somutlaşır.
- Raf ömrü ve FIFO yönetilir. Son kullanma tarihli malzemede (yapıştırıcı, boya, kimyasal) en eski lotun önce kullanılması lot kaydıyla mümkündür.
- Karantina uygulanabilir. Şüpheli bir lot bloke edilir; sevk ve üretimde lot seçilirken artık önerilmez.
Geri izleme ve ileri izleme
İzlenebilirliğin iki yönü vardır ve ikisi de aynı kayıtlardan çıkar:
| Yön | Soru | Başlangıç | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Geri izleme (kök sorgu) | Bu mamul neyden yapıldı? | Sevk edilen mamul lotu | İş emirleri, ara lotlar, hammadde lotu, karşı lot, tedarikçi, alış belgesi |
| İleri izleme | Bu hammadde nereye gitti? | Hammadde lotu | Ara ürün lotları, mamul lotları, sevk irsaliyeleri, müşteriler |
Müşteri şikâyetinde önce geri izleme yapılır (şikâyet edilen parti neyden yapıldı), sonra bulunan hammadde lotundan ileri izleme yapılır (aynı hammadde başka hangi partilere, hangi müşterilere gitti). Bu iki adım birlikte geri çağırma listesini verir.
Zincirin halkaları: alış, üretim, fason, sevk
1. Alış
Hammadde teslim alınırken her rulo, her palet ya da her torba grubu için lot açılır. Aynı irsaliyede aynı malzemeden farklı partiler geliyorsa her biri ayrı lottur. Karşı lot, döküm numarası, rulo sayısı, son kullanma tarihi ve tedarikçi bu anda yazılır; malzeme sertifikası lota eklenir.
2. Üretim
Üretim bildiriminde hangi hammadde lotunun tüketildiği kaydedilir ve üretilen parça yeni bir lot alır. Tüketilen lot ile üretilen lot arasındaki bağ, soy ağacının asıl halkasıdır. Birden fazla operasyon varsa her operasyonun çıktısı bir öncekine bağlanır.
3. Fason
Fasona giden lot aynı numarayla fasoncu deposuna geçer; fasondan dönen parça yeni bir lot alır ve giden lota bağlanır. Zincirin en sık koptuğu yer burasıdır; ayrıntısı Fason Üretim Takibi yazımızda.
4. Sevk
Satış irsaliyesinin her satırında hangi mamul lotunun gittiği yazılır. Bir satır birden fazla lottan karşılanıyorsa her lotun miktarı ayrı kaydedilir.
Aynı alış irsaliyesinde aynı sac kaliteden on rulo geldiğinde "hepsi aynı malzeme" diye tek lot açmak cazip gelir. Ama ruloların döküm numaraları farklıysa, birinde çıkan sorun onu da kapsar. On rulo, on satır ve on lot olarak girilmelidir; her satırın kg bilgisi rulonun kendi etiketinden alınır.
Lot izlenebilirlik nasıl kurulur?
- Hangi kalemlerde lot tutulacağına karar verin. Hammadde, yarı mamul ve mamul genellikle lotlu; vida, pul gibi düşük riskli sarf malzemesi lotsuz tutulabilir. Müşteri şartlarına bakın.
- Lot numarası kuralını belirleyin. Alışta sistem sayacı, üretimde iş emri numarası gibi. Numara elle uydurulmamalıdır.
- Etiketleyin. Lot numarası fiziksel olarak malzemenin üzerinde olmalıdır; sistemdeki numara ile raftaki etiket eşleşmezse kayıt işe yaramaz.
- Üretimde tüketilen lotu yazdırın. İş emri formunda hammadde lotu bulunmalı, bildirimde onaylanmalıdır.
- Sevkte lot seçtirin. Satış irsaliyesinde lot seçimi zorunlu olmalı; FIFO önerisi işi hızlandırır.
- Deneme sorgusu yapın. Rastgele bir sevkiyatı seçip hammaddeye kadar geri izleyin. Zincirin koptuğu yer, düzeltilecek süreçtir.
Tatbikat: bir şikâyeti adım adım izlemek
Girişteki şikâyeti kayıtlar üzerinden izleyelim. Müşteri, 12 Eylül irsaliyesindeki braketlerde çatlak bildirdi.
| Adım | Sorgu | Bulunan |
|---|---|---|
| 1 | İrsaliye satırında hangi mamul lotu gitti? | Mamul lotu 100926-05 (iş emri numarası) |
| 2 | Bu lot hangi ara lottan üretildi? | Kaplanmış lot, fasondan dönüş |
| 3 | Kaplanmış lot fasona hangi lotla gitti? | Preslenmiş lot, iş emri 080926-02 |
| 4 | Pres iş emrinde hangi hammadde lotu tüketildi? | Rulo lotu 46588 |
| 5 | Rulo lotunun kaynağı? | Tedarikçi, karşı lot, döküm no 2231, alış irsaliyesi, sertifika eki |
| 6 | Rulo 46588 başka nereye gitti? (ileri izleme) | İki mamul lotu daha: biri depoda, biri 15 Eylül'de sevk edildi |
Sonuç: geri çağırma yalnız iki sevkiyatı kapsar, depodaki lot bloke edilir, tedarikçiye döküm numarasıyla şikâyet açılır. Kayıtlar yerindeyse bu tablo kısa sürede çıkar. Aynı tatbikatı yılda birkaç kez, şikâyet yokken yapmak zincirdeki kopuk halkaları önceden gösterir; müşteri denetiminde de istenen tam olarak budur.
Lot numarası nasıl verilmeli?
Lot numarasının kendisi bilgi taşıyabilir ama taşımak zorunda değildir. Önemli olan benzersiz olması ve elle uydurulmamasıdır. Alışta sistem sayacının verdiği sıra numarası, üretimde iş emri numarası pratik bir düzendir: üretim lotuna bakan kişi hangi iş emrinden çıktığını numaradan anlar. Etikette lot numarasının yanında stok kodu, miktar ve tarih bulunması, sayımda ve sevkte yanlış lot seçimini azaltır.
Sık yapılan hatalar
Farklı partileri tek lotta birleştirmek
Kolaylık için farklı rulo ya da farklı günün üretimini tek lota toplamak, sorun çıktığında kapsamı gereksiz genişletir.
Üretimde tüketilen lotu yazmamak
Hammadde lotlu girilir, mamul lotlu sevk edilir, ama üretimde hangi hammadde lotunun kullanıldığı kaydedilmezse zincirin ortası boştur.
Karşı lotu almamak
Kendi lot numaranız var ama tedarikçinin numarası yoksa şikâyeti tedarikçiye iletirken hangi partiden bahsettiğinizi kanıtlayamazsınız.
Sevkte lotu rastgele seçmek
Lot seçimi satır miktarını ve bakiyeyi dikkate almadan yapılırsa sistemde başka depodaki ya da başka aşamadaki lot çıkılmaya çalışılır ve belge onaylanamaz.
Şüpheli lotu işaretlememek
Kalite sorunu olan lot yalnızca sözlü olarak "kullanmayın" denerek bırakılırsa vardiya değişiminde unutulur. Lot sistemde bloke edilmelidir.
PakERP One'da lot soy ağacı
PakERP One'da stok bakiyesi stok × depo × lot × nitelik anahtarıyla tutulur; lot bilgisi her stok hareketinde yer alır.
Tam boyut- Alış - 202 Satınalma İrsaliyeleri / 201 Satınalma Faturaları: lot takipli kartlarda satırda Lot No, Karşı Lot, SKT, Döküm No ve Rulo kolonları vardır. Her satır kendi lotunu alır; lot numarası boş bırakılırsa sayaçtan verilir. Aynı stok on satırda geçerse on ayrı lot açılır. Aynı lot numarası iki satıra yazılırsa engellenmez, uyarı verilir.
- Evrak: malzeme sertifikası belgeye ek olarak yüklenir; lot sorgusunda ek dosya sayısı görünür ve açılabilir.
- Üretim: iş emri formunda hammadde lot numarası basılır (seçilmemişse eldeki lotlardan FIFO önerisi). Üretimin çıktı lotu iş emri numarasıdır.
- Fason: sevkte lot ve nitelik korunarak fasoncu deposuna transfer, gelişte yeni nitelik ve yeni lot, soy ağacında bağlı.
- Sevk - 102 Satış İrsaliyeleri: satırda sağ tık Lot Seç ya da lot hücresinde F4 "Stok Lot Seçim" penceresini açar: yalnız satırın depo ve niteliğindeki bakiyeli lotlar listelenir; "FIFO Ayarla" giriş tarihine göre dağıtır, birden fazla lot seçilirse satır miktarına kadar paylaştırılır.
Stok ▸ 313 Lot / Seri İzleme (Soy Ağacı) bir lotun ağacını nitelik, karşı lot, tedarikçi, kaynak belge, depo ve ek kolonlarıyla gösterir; kaynak belgeye çift tık alış belgesini açar · Lot Kök Sorgusu raporu mamul lotundan ara niteliklere, hammadde lotuna, karşı lota, tedarikçiye ve alış belgesine kadar PDF ve Excel verir · Stok ▸ 317 Lot Durum Değiştirme lotu bloke eder ya da serbest bırakır · Üretim ▸ 8030 Lot Birleştirme Fişi küçük artıkları birleştirir. Ayrıntı için Stok, Lot & Nitelik sayfasına bakın.
Soy ağacının gücü, aşamaları ayrı kart açmadan nitelikle izlemesinden gelir. Bir mamul lotundan geri gidildiğinde "kaplanmış" lot, onun fasona giden "preslenmiş" lotu, onun üretildiği iş emri ve oradan hammadde rulosu sırayla görünür. Her düğümde hangi belgeyle oluştuğu ve hangi depoda durduğu yazar.
Lot izlenebilirlik bir rapor değil, her gün doğru girilen küçük kayıtların toplamıdır: alışta karşı lot, üretimde tüketilen lot, fasonda aşama, sevkte seçilen lot. Bunlar yerindeyken müşterinin 24 saatlik sorusu birkaç dakikada cevaplanır. PakERP One bu zinciri ücretsiz masaüstü program ve bulut sunucuyla sunar.
Lot takibi ve izlenebilirlik: hammaddeden müşteriye her lot tek şemada
Lot ve döküm numaralı stok hareketleri, nitelik ve depo kırılımı, sevkiyatta lot seçimi ve FIFO, lot numaralı irsaliye, lot soy ağacı ve izlenebilirlik şeması.

Diğer videolar: PakERP One YouTube kanalı