1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Fason Üretim Takibi
Üretim Dünyası

Fason Üretim Takibi: Fasona Giden Malzeme Nasıl İzlenir?

PakERP One Ekibi 11 dk okuma
Kısa cevap

Fason takibi, dışarıya (kaplama, ısıl işlem, boya gibi) gönderilen partinin hangi fasoncuda kaç adet beklediğini, ne zaman ve ne kadarının döndüğünü, firenin ve fason bedelinin ne olduğunu izlemektir. Sevk, fason irsaliyesiyle fasoncu deposuna aktarılır; geliş, alış irsaliyesiyle yeni lot ve yeni nitelik olarak stoğa girer. Fasoncudaki bakiye = sevk − geliş − fire.

Salı günü kaplamacıya 6.000 gövde gönderildi. Cuma günü 4.200 adet geri geldi, kaplamacı "kalanı pazartesi" dedi. Pazartesi 1.500 geldi. Eksik 300 adet nerede: kaplamacıda mı bekliyor, fire mi oldu, yoksa gelişte yanlış sayıldı mı? Üç hafta sonra aynı kaplamacıya başka bir parti gönderildiğinde ilk partinin hesabı hâlâ kapanmamıştır. Fason üretim takibi, firmanın malzemesinin dışarıda işlenmek üzere başka bir firmaya gönderilmesini, orada ne kadar beklediğini, ne kadarının hangi aşamada geri geldiğini ve bu işin maliyetini kayıt altına alma işidir. Bu yazıda fasonun muhasebe ve stok açısından ne anlama geldiğini, doğru bir fason akışını, sık yapılan hataları ve PakERP One'da fason irsaliyesiyle nasıl yürüdüğünü anlatıyoruz.

Fason üretim nedir?

Fason üretim, bir üretim adımının firmanın kendi tesisinde değil, bu işi hizmet olarak yapan başka bir firmada (fasoncuda) yapılmasıdır. Metal işlemede en yaygın örnekler kaplama (çinko, nikel, kataforez), ısıl işlem (ıslah, sertleştirme), boya, kumlama, taşlama ve bazen talaşlı işlemedir. Plastik enjeksiyonda baskı ya da montaj, tekstilde dikim fasona verilir.

Fasonun iki biçimi vardır:

  • Malzemesi firmadan fason: malzeme firmanındır, fasoncu yalnız işçilik ya da hizmet bedeli faturalar. Metal işlemede yaygın olan budur.
  • Malzemesi fasoncudan fason: fasoncu malzemeyi de kendisi temin eder; bu durum bir satınalmaya daha yakındır.

Bu yazı birinci duruma odaklanır: kendi malınızın başka bir adreste işlenmesi.

Fason neden ayrıca takip edilmeli?

  • Mal sizin, ama rafınızda değil. Sayımda fasoncudaki parça görünmez; kayıtta da görünmezse o miktar kaybolmuş sayılır.
  • Parça fasondan farklı bir aşamada döner. Giden "preslenmiş", gelen "kaplanmış" gövdedir. Aşama değişimi kaydedilmezse kaplanmamış gövde satılabilir sanılır.
  • Fire fasoncuda oluşur. Kaplamada kırılan, ısıl işlemde çarpılan parça geri gelmez. Fire kaydedilmezse eksik miktar belirsiz kalır.
  • MRP fasondakini bilmelidir. Fasonda bekleyen 600 adet, planlamada yoldaki stok olarak sayılmazsa MRP aynı miktarı ikinci kez üretmeyi önerir.
  • Maliyete fason bedeli eklenir. Kaplama bedeli parça maliyetinin önemli bir kısmıdır; kaydedilmezse maliyet eksik çıkar.

Fasondaki malzeme stokta nerede durur?

Doğru yöntem, fasoncuyu bir depo gibi ele almaktır. Fasona sevk, kendi deponuzdan fasoncu deposuna yapılan bir transferdir: stok toplamınız değişmez, yalnız yeri değişir. Geri geliş ise fasoncu deposundan çıkış ve kendi deponuza, yeni aşamayla giriştir.

OlayStok hareketiToplam stok
Fasona sevkYarı mamul deposu → fasoncu deposu (transfer)Değişmez
Fasondan gelişFasoncu deposu "preslenmiş" çıkış → kendi depo "kaplanmış" girişDeğişmez (fire hariç)
Fasonda fireFasoncu deposundan fire çıkışıAzalır
Fason hizmet faturasıStok hareketi yok; maliyete eklenirDeğişmez

Fasoncu başına ayrı depo tutmak, "hangi fasoncuda ne var" sorusunu tek bir stok raporuyla cevaplar. Tek bir genel "FASON" deposu kullanılırsa toplam bilinir ama fasoncu bazında dağılım için ayrıca fason kayıtlarına bakmak gerekir.

Doğru fason akışı adım adım

  1. Rota: fason operasyonu ürün ağacında tanımlıdır: hangi fasoncu, hangi hizmet kartı, giriş ve çıkış aşaması, birim fason fiyatı.
  2. Fason iş emri ya da siparişi: gönderilecek miktar ve beklenen dönüş tarihi.
  3. Sevk: fason irsaliyesi kesilir. Hangi lot, hangi aşama, kaç adet (ve gerekiyorsa kaç kg) gittiği irsaliyede yazar. Malzeme fasoncu deposuna geçer.
  4. Takip: fasoncuda ne kadar süredir ne beklediği düzenli izlenir. Uzun süre bekleyen parti telefonla sorulur.
  5. Geliş: fasoncunun irsaliyesi alış irsaliyesi olarak işlenir. Gelen parça yeni aşamada, yeni bir lotla girer; yeni lot eski lota soy ağacıyla bağlıdır.
  6. Fire ve fark: gönderilen ile gelen arasındaki fark fire mi, fasoncuda bekleyen mi? Ayrılır ve kaydedilir.
  7. Fatura: fasoncu hizmet bedelini faturalar; fatura alış faturası olarak girilir, bedel parti maliyetine eklenir.
  8. Mutabakat: dönem sonunda fasoncuyla "bizde görünen sizde kalan" listesi karşılaştırılır.

Fason irsaliyesi ve fatura

Fasona gönderilen malzeme satılmadığı için fatura kesilmez; malın taşınması irsaliyeyle belgelenir. e-İrsaliye mükellefi firmalar bu irsaliyeyi de e-İrsaliye olarak düzenler. İrsaliyenin açıklamasında malın işlenmek üzere gönderildiği ve satış olmadığı belirtilir; firmalar genellikle "fason işlem için gönderilmiştir, fatura edilmeyecektir" gibi bir not kullanır. Pek çok firma fason irsaliyeleri için satış irsaliyelerinden ayrı bir numara serisi kullanır; böylece fason sevkler listede kolayca ayrılır.

Fasoncunun geri gönderdiği irsaliye, sizin için gelen bir irsaliyedir. Fasoncunun kestiği hizmet faturası ise bir alış faturasıdır ve KDV'si indirilecek KDV olarak işlenir. Hizmet faturasının hangi fason partisine ait olduğu, maliyetin doğru partiye yüklenmesi için eşleştirilmelidir.

Örnek: kaplamaya giden gövdeler

Durum: 6.000 adet preslenmiş gövde (lot 45974) çinko kaplamaya gönderiliyor.

TarihOlayKendi depomuzKaplamacı deposu
SalıSevk 6.000 (preslenmiş, lot 45974)−6.000 preslenmiş+6.000 preslenmiş
CumaGeliş 4.200 (kaplanmış, yeni lot)+4.200 kaplanmış−4.200 preslenmiş
PazartesiGeliş 1.500 (kaplanmış, yeni lot)+1.500 kaplanmış−1.500 preslenmiş
PazartesiKalan-300 preslenmiş

Kalan 300 adet kayıtta fasoncuda görünür. Kaplamacı bunların 120'sinin kaplamada kırıldığını bildirirse 120 adet fire olarak düşülür; kalan 180 adet hâlâ fasoncuda bekler. Hiçbir aşamada "rakam tutmuyor" tartışması yaşanmaz, çünkü her hareket belgeyle kayıtlıdır.

Sahadan not

Fasoncu bazen parçaları gönderildiği partilerden farklı gruplayarak geri yollar: iki ayrı lot birlikte kaplanır, tek irsaliyeyle gelir. Bu durumda geliş irsaliyesinde hangi giden lota karşılık geldiği satır satır belirtilmelidir; yoksa lot izlenebilirliği fason adımında kopar.

Fasoncu performansı ve mutabakat

Fason kayıtları düzenli tutulduğunda, fasoncular hakkında konuşmak izlenimden rakama döner. Her fasoncu için birkaç gösterge yeterlidir:

  • Ortalama dönüş süresi: sevk ile geliş arasındaki gün sayısı. Planlamada fason operasyonunun süresi bu rakamdan alınmalıdır.
  • Fire oranı: gönderilen ile sağlam gelen arasındaki fark. Kaplamada kırılan, ısıl işlemde çarpılan parçalar burada görünür.
  • Bekleyen miktar ve yaşı: fasoncuda 30, 60, 90 günden uzun bekleyen partiler.
  • Birim fason bedeli: faturalardan çıkan gerçek bedelin anlaşılan fiyatla karşılaştırması.

Dönem sonu mutabakatı

Ay ya da çeyrek sonunda fasoncuya "kayıtlarımıza göre sizde şu stok, şu lot ve şu aşamada, şu miktarda duruyor" listesi gönderilir. Fasoncu kendi sayımıyla karşılaştırır. Farklar genellikle üç nedenden çıkar: geliş irsaliyesi işlenmemiş, fire bildirilmemiş ya da iki ayrı parti tek irsaliyeyle gelmiş ve yanlış partiye yazılmıştır. Mutabakatı düzenli yapan firmada farklar küçük ve açıklanabilir kalır; yıllarca yapılmayan firmada fasoncu deposunda kimsenin açıklayamadığı bakiyeler birikir.

Eski kalıntı bakiyeler için tek seferlik bir temizlik yapmak gerekir: fasoncuyla sayım yapılır, gerçekten dönmeyecek miktar fire olarak düşülür, kalan doğru partiye bağlanır. Bu temizlikten sonra düzenli mutabakat bakiyeyi temiz tutar.

Sık yapılan hatalar

Fasona sevki satış irsaliyesi gibi işlemek

Fasona giden parça normal satış çıkışı yapılırsa stoktan düşer, fasoncunun carisine borç yazılabilir ve geri geldiğinde "alış" gibi girer. Parçanın maliyeti ve izi kaybolur.

Aşamayı değiştirmeden geri almak

Kaplamadan dönen parça, gönderildiği "preslenmiş" aşamasıyla girilirse kaplanmış ve kaplanmamış parçalar ayırt edilemez.

Fasoncudaki bakiyeyi hiç kontrol etmemek

Aylarca geri gelmeyen küçük miktarlar birikir. Belirli aralıklarla "fasoncuda 60 günden uzun bekleyen" listesine bakılmalıdır.

Fason bedelini maliyete yansıtmamak

Hizmet faturası genel gider gibi işlenirse parça maliyeti düşük görünür ve fiyat kararları yanlış verilir.

Fasoncuyu cari kartta işaretlememek

Fasoncu, cari kartında fasoncu olarak işaretlenmezse fason akışları ve raporları onu tanımaz; irsaliyeler normal satış serisinden numara alabilir.

PakERP One'da fason takibi

PakERP One'da fason, stok ve nitelik (aşama) çekirdeğinin bir parçasıdır:

Üretim panosu - Fasonda: Fasoncu bazında dışarıdaki malzeme: nitelik, adet, lot sayısı ve kaç gündür beklediği.Tam boyut
Üretim panosu - Fasonda · Fasoncu bazında dışarıdaki malzeme: nitelik, adet, lot sayısı ve kaç gündür beklediği.
  1. 801 Cari Hesap Kartları: fasoncu cari "Fasoncu" olarak işaretlenir; istenirse fasoncuya ait depo tanımlanır.
  2. 8107 Ürün Ağacı (Şema): fason operasyon kutusunda fasoncu, hizmet kartı ve fiyat; operasyonun giriş ve çıkış niteliği tanımlıdır.
  3. Sevk - 102 Satış İrsaliyeleri: irsaliye türü Fason seçilir. Satırda stok seçilince fason operasyonunun giriş niteliği, bu niteliğin en çok bakiyeli deposu ve eldeki lotlar kendiliğinden önerilir. Onayda malzeme fasoncu deposuna transfer edilir; lot ve nitelik korunur, fason kaydı açılır. Fason irsaliyeleri ayrı seriden (ör. FSN) numara alabilir ve e-İrsaliye olarak gönderilir.
  4. Geliş - 202 Satınalma İrsaliyeleri: irsaliye türü Fason seçilir. Gelen miktar fasoncu deposundan düşer ve aynı stok kartı yeni nitelikle, yeni bir lotla girer; yeni lot, giden lota soy ağacıyla bağlanır. Açık fason kaydı olmayan bir geliş de kaydedilebilir; bu durumda program uyarı verir ve parçayı doğrudan alım deposuna alır.
  5. Fason hizmet faturası - 201 Satınalma Faturaları: hizmet kartıyla girilir; KDV oranı kartta yoksa varsayılan oran uygulanır.
  6. Üretim Panosu ▸ Fasonda: 8120 İş Emirleri ekranından açılan panoda her fasoncu bir sütundur; kartlarda stok, nitelik, adet, lot sayısı ve kaç gündür fasonda beklediği görünür. Uzun bekleyenler vurgulanır.
PakERP One'da nasıl

Satış ▸ 102 Satış İrsaliyeleri irsaliye türü "Fason" ile sevk · Satınalma ▸ 202 Satınalma İrsaliyeleri fasondan geliş · Üretim ▸ 8124 Fason Siparişleri fason kayıtları · Üretim ▸ 8127 Fason Stok Mutabakatı fasoncuyla karşılaştırma · Stok ▸ 313 Lot / Seri İzleme (Soy Ağacı) fason öncesi ve sonrası lot bağı. Satırda sağ tık "Stok Durumu" parçanın nitelik × depo bakiyesini gösterir. Ayrıntı için Fason Takibi sayfasına bakın.

PakERP One'da MRP, fasoncuda bekleyen miktarı eldeki stok değil, yoldaki stok gibi değerlendirir; fason irsaliyesiyle sistemde olduğu için aynı partinin ikinci kez üretilmesi önerilmez. Fason geliş maliyeti, giden malın maliyeti ile fason bedelinin toplamı olarak yeni lota taşınır.

Fason takibi, fasoncuyu bir depo gibi ve fason geri gelişini bir aşama değişimi gibi ele aldığınızda basitleşir. Bu iki kural uygulandığında "kaplamacıda ne var" sorusu telefonla değil, tek bir ekranla cevaplanır. PakERP One bu akışı ücretsiz masaüstü program ve bulut sunucuyla sunar.

Konuyla ilgili: Fasona mı Vermeli, İçeride mi Üretmeli? Maliyet Hesabı.

Sık Sorulan Sorular

Fasona gönderilen malzeme için fatura kesilir mi?
Malzemesi firmadan fasonda mal satılmadığı için fatura kesilmez; malın taşınması irsaliyeyle belgelenir. İrsaliyede malın işlenmek üzere gönderildiği belirtilir. Fasoncu ise yaptığı işin bedelini hizmet faturasıyla faturalar.
Fason irsaliyesi e-İrsaliye olarak mı düzenlenmeli?
e-İrsaliye mükellefi olan bir firma, malın taşınmasına eşlik eden irsaliyeleri e-İrsaliye olarak düzenler; fason sevk de bu kapsamdadır. Firmalar fason irsaliyelerini çoğunlukla ayrı bir numara serisiyle düzenleyerek satış irsaliyelerinden ayırır.
Fasondan dönen parça neden yeni lot alıyor?
Fasondan dönen parça artık farklı bir aşamadadır; örneğin kaplanmıştır. Yeni lot, bu partinin fason işleminden sonraki hâlini temsil eder ve giden lota soy ağacıyla bağlanır. Böylece müşteri şikâyetinde hangi kaplama partisinden geldiği izlenebilir.
Fasoncuda kalan miktar nasıl takip edilir?
Fasoncu bir depo gibi ele alındığında, fasoncu deposundaki bakiye fasonda bekleyen miktardır. Belirli aralıklarla bu bakiye ve bekleme süresi kontrol edilir, dönem sonunda fasoncuyla mutabakat yapılır. PakERP One'da Üretim Panosu'nun Fasonda görünümü bu listeyi fasoncu bazında gösterir.
Fason bedeli parça maliyetine nasıl eklenir?
Fasoncunun hizmet faturası, ilgili fason partisiyle eşleştirilir ve bedel o partinin maliyetine eklenir. Fasondan dönen yeni lotun maliyeti, giden malın maliyeti ile fason bedelinin toplamıdır. Hizmet faturasını genel gider olarak işlemek parça maliyetini olduğundan düşük gösterir.
PE
PakERP One EkibiÜretim yapan firmalar için ERP, e-belge ve maliyet üzerine yazıyoruz. Son güncelleme: .

Fasonu PakERP One ile izleyin

Fason irsaliyesi, fasoncu deposu, aşama ve lot dönüşümü, Üretim Panosu'nda fasonda bekleyenler; masaüstü uygulama ve bulut sunucu ücretsiz.