İş emri, belirli bir mamulden belirli miktarı belirli bir operasyonda üretme talimatıdır. Operasyon bazlı iş emrinde rotadaki her adım (kesme, pres, kaplama, montaj) ayrı numara alır; üretim bildirimiyle iyi adet, fire ve fire nedeni girilir, ilerleme yüzdesi ve kalan miktar buradan hesaplanır. PakERP One'da iş emri formundaki QR kod telefondan okutularak bildirim sahada girilir.
Sabah vardiyası başlıyor. Pres ustası panodaki kâğıda bakıyor: "50584 flanş, 3.000 adet, 250 tonluk pres." Kalıp hangisi, hangi sac kullanılacak, bitince parça nereye gidecek, kaplamaya mı montaja mı? Kâğıtta yazmıyorsa usta ya sorar ya tahmin eder. İş emri, bu soruların cevabını tek belgede toplayan üretim talimatıdır: ne üretilecek, ne kadar, hangi makinede, hangi malzemeyle ve ne zamana kadar. Aynı belge, üretim bittiğinde "ne kadar sağlam, ne kadar fire çıktı" bilgisinin de yazıldığı yerdir. Bu yazıda iş emrinin tanımını, operasyon bazlı iş emrinin neden tercih edildiğini, üretim bildirimini, sık yapılan hataları ve PakERP One'da 8120 ve 8121 ekranlarıyla işleyişini anlatıyoruz.
İçindekiler
İş emri nedir?
İş emri (üretim emri, work order), belirli bir mamulün ya da ara ürünün belirli bir miktarda üretilmesi için üretime verilen yazılı talimattır. Bir satış siparişinden, MRP önerisinden ya da stok için üretim kararından doğar. İçeriği mamulün ürün ağacından ve rotasından gelir: hangi malzemenin tüketileceği ürün ağacında, hangi operasyonların hangi sırayla yapılacağı rotada tanımlıdır. İş emri bu tanımları belirli bir miktar ve tarih için somutlaştırır.
İş emrinin iki yönü vardır. Üretime giden yönü talimattır: ne, ne kadar, nerede, ne zaman. Üretimden dönen yönü kayıttır: ne kadar üretildi, ne kadar fire verdi, ne kadar sürdü, hangi hammadde lotu kullanıldı. İkinci yön girilmezse birinci yönün de anlamı kalmaz; iş emri açık kalır, stok ve maliyet oluşmaz.
Neden önemli?
- Stok doğruluğu: üretim bildirimiyle hammadde düşer, mamul girer. İş emri olmadan üretilen parça stokta görünmez; sevkiyat günü "sistemde yok" denir.
- Maliyet: hangi iş emrinde ne kadar malzeme, ne kadar süre ve ne kadar fire harcandığı bilinmeden parça maliyeti hesaplanamaz.
- İzlenebilirlik: sevk edilen mamul lotunun hangi iş emrinden ve o iş emrinin hangi hammadde lotundan geldiği iş emri kaydıyla bağlanır.
- Kapasite: açık iş emirleri makine bazında toplandığında hangi tezgahın dolu, hangisinin boş olduğu görülür.
- Sorumluluk: fire ve duruş, operatör, vardiya ve makineyle birlikte kaydedilir; sorun kişiye değil sürece bağlanarak çözülür.
Bir iş emrinde neler bulunur?
| Alan | Örnek | Nereden gelir |
|---|---|---|
| İş emri numarası | 210926-03 | Numaralama kuralı |
| Mamul / ara ürün | 50584 Flanş | Sipariş veya plan |
| Miktar ve termin | 3.000 adet, 30 Eylül | Sipariş teslim tarihi |
| Operasyon | Pres (op 20) | Rota |
| Tezgah / kalıp | 250 t pres, K-118 kalıbı | Rota veya geçmiş iş emirleri |
| Malzemeler | Kesilmiş plaka 3.000 ad | Ürün ağacı |
| Hammadde lotu | L-4471 | Depodaki lotlar (FIFO önerisi) |
| Çıkış deposu ve aşaması | Yarı mamul deposu, "preslenmiş" | Rota |
| Takip alanları | Sağlam, fire, duruş, operatör, saat | Sahada doldurulur |
Tek iş emri mi, operasyon başına iş emri mi?
İki yaygın yaklaşım vardır. Birincisinde mamul için tek iş emri açılır ve tüm operasyonlar bu iş emrinin satırlarıdır. İkincisinde her operasyon ayrı bir iş emridir; aynı siparişin iş emirleri bir üretim siparişi altında toplanır.
Tek iş emri, kısa rotalı ve tek hücrede üretilen ürünler için yeterlidir. Ancak metal işleme ve yan sanayide parça çoğunlukla farklı günlerde, farklı tezgahlarda, arada fasona giderek işlenir. Bu durumda operasyon başına iş emri daha iyi çalışır:
- Her tezgahın önünde yalnız kendi iş emri durur; kesimci pres iş emrini görmez.
- Her iş emri kendi barkodunu taşır; bildirim o barkodla girilir.
- Bir operasyon bitip diğeri başlamadığında parçanın hangi aşamada beklediği açıktır.
- Fason operasyonu, fasoncunun adını taşıyan ayrı bir iş emri olur.
İş emri akışı adım adım
- İhtiyaç: satış siparişi, MRP önerisi ya da stok hedefi.
- Kontrol: ürün ağacına göre hammadde yeterli mi? Eldeki hammaddeyle kaç adet üretilebileceği iş emri açılmadan görülmelidir.
- Açılış: mamul ve miktar girilir; operasyonlar, tezgahlar ve malzemeler rota ve ağaçtan gelir.
- Form: iş emri formu basılır ve tezgaha asılır; barkod, malzeme, lot ve takip alanları üzerindedir.
- Üretim ve bildirim: her vardiya sonunda ya da parti bitiminde sağlam adet, fire, neden, süre ve operatör girilir.
- Sonraki operasyon: bir operasyonun çıktısı, bir sonrakinin girdisi olur. Parça yarı mamul deposunda, ilgili aşamada bekler.
- Kapanış: planlanan miktar üretildiğinde ya da kalan miktardan vazgeçildiğinde iş emri kapatılır.
İş emrindeki miktar alanı küçük bir yazım hatasına çok açıktır: "5.000" yerine "50.000" ya da tam tersi. Hammadde ihtiyacı, kapasite ve maliyet bu rakamdan hesaplandığı için tek sıfır bütün planı bozar. Miktarı kaydetmeden önce "şu kadar adet, şu kadar iş emri açılacak" diye bir kez teyit etmek bu hatayı yakalar.
Üretim bildirimi: iş emrinin ikinci yarısı
Üretim bildirimi (üretim onayı), bir iş emri için sahada gerçekleşen üretimin sisteme girilmesidir. İyi bir bildirimde şu bilgiler bulunur:
- Sağlam adet: bir sonraki operasyona ya da stoğa geçecek miktar.
- Fire adedi ve nedeni: "çapak", "ölçü dışı", "kalıp izi" gibi tanımlı nedenlerden seçilir; serbest metin yerine kod kullanmak raporlamayı mümkün kılar.
- Operatör ve vardiya.
- Başlama ve bitiş saati: gerçek çevrim süresinin ve OEE hesabının dayanağı.
- Duruşlar: kalıp değişimi, arıza, malzeme bekleme.
Bildirim kaydedildiğinde ürün ağacındaki miktarlar oranında hammadde kendiliğinden düşülür (geri tüketim, backflush) ve çıktı ilgili depoya girer. Bu yüzden ürün ağacındaki birim miktarların ve fire oranlarının doğru olması, stoğun doğru olması demektir.
Açık iş emirlerinin takibi
İş emri açmak kolaydır; zor olan, yüzlerce açık iş emri arasında hangisinin önce yapılacağını görmek ve hiçbirinin unutulmamasıdır. Takip için birkaç alışkanlık işe yarar:
- Termine göre sıralama: liste varsayılan olarak teslim tarihine göre sıralanmalı, termini geçmiş iş emirleri ayrı renkte görünmelidir.
- İlerleme yüzdesi: planlanan miktarın ne kadarının üretildiği her iş emrinin yanında görünmelidir. Yüzde 95'te kalmış iş emirleri çoğunlukla kapatılmayı bekleyen iş emirleridir.
- Operasyon bazında görünüm: hangi operasyonun önünde kaç iş emri beklediği, darboğazın yerini gösterir. Kesimin önünde iki, presin önünde on iş emri varsa sorun preste.
- Acil işaretleme: müşterinin öne çektiği iş emirleri acil olarak işaretlenir; ama her şey acilse hiçbir şey acil değildir.
- Haftalık temizlik: termini çok geçmiş ve hareket görmeyen iş emirleri haftada bir gözden geçirilir; ya kapatılır ya yeniden planlanır.
Aktarılan eski kayıtlarda ya da uzun süre açık kalan iş emirlerinde "termini geçmiş" sayısı yüksek çıkabilir. Bu rakamı düşürmenin yolu, geçmişte biten ama kapatılmayan iş emirlerini bir kez toplu olarak kapatmak ve sonra kapatmayı alışkanlık hâline getirmektir.
Sık yapılan hatalar
Bildirimi toplu ve geç girmek
Bir haftanın bildirimi cuma günü tek seferde girildiğinde fire nedenleri, süreler ve operatör bilgisi hafızadan yazılır. Bildirim vardiya bitmeden girilmelidir.
Son operasyonda aşama seçmek
Rotanın son operasyonunun çıktısı satılabilir mamuldür. Bu çıktıya bir ara aşama etiketi verilirse mamul stokta görünür ama satış irsaliyesi onu bulamaz.
Tezgahı boş bırakmak
İş emrinde tezgah yazılmazsa makine bazında kapasite ve verimlilik izlenemez; iş emri formu da ustaya nerede çalışacağını söylemez.
Biten iş emrini açık bırakmak
Açık iş emirleri MRP'de hâlâ gelecek üretim olarak sayılır ve yeni ihtiyacı gizler. Ayrıca açık iş emri listesi kalabalıklaşır, önemli olan kaybolur.
Hammadde lotunu yazmamak
İş emrinde kullanılan hammadde lotu kaydedilmezse müşteri şikâyetinde geriye doğru izleme yarıda kalır.
PakERP One'da iş emri
PakERP One'da her operasyon ayrı bir iş emridir. Akış şöyledir:
Tam boyut- 8120 İş Emirleri ▸ Yeni İş Emri: yalnız mamul ve miktar girilir. Pencerede rotanın akış şeması görünür: hammadde, operasyon kutuları, fason kutusu (ayrı renkte) ve mamul. Altında hammadde ızgarası gerekli miktarı, eldeki miktarı ve "bu hammaddeyle üretilebilir" adedi gösterir; en kısıtlı hammaddeye göre toplam üretilebilir miktar yazılır.
- Kaydedince rotadaki tüm operasyonların iş emirleri tek seferde açılır. Her biri GGAAYY-NN biçiminde numara alır (ör. 210926-03); hepsini bir arada tutan üretim siparişi U ile başlar. İş emirleri açılır açılmaz aktiftir; ayrıca serbest bırakma ya da başlatma adımı yoktur.
- Nitelik, depo ve fason bilgisi rotadan gelir. Tezgah rotada boşsa, aynı mamul ve aynı operasyon için geçmiş iş emirlerinde en çok kullanılan tezgah önerilir.
- İş emri formu tek sayfa PDF olarak basılır: iş emri numarası barkodu, ürün resmi, malzemeler, hammadde lot numarası (seçilmemişse eldeki lotlardan FIFO önerisi), elle doldurulacak takip ve duruş satırları.
- 8121 Üretim Bildirimleri ▸ hızlı bildirim: iş emri numarası yazılır ya da barkod okutulur; sağlam adet, fire ve nedeni, operatör, vardiya, başlama ve bitiş saati girilir. Gece vardiyasında bitiş saati başlangıçtan küçükse ertesi güne sarkar. İyi adet yazılırken tüketilecek hammadde miktarı ekranda görünür. "Bu bildirimle kapat" seçilirse iş emri kapanır.
- Üretimin çıktı lotu iş emri numarasıdır; aynı iş emrinin bildirimleri aynı lotta toplanır. Son operasyonun çıktısı her zaman nihai mamul olarak stoğa girer.
Üretim ▸ 8120 İş Emirleri listede iş emri no, stok, operasyon, tezgah/fasoncu, miktar, üretilen ve ilerleme yüzdesi görünür; çift tık o iş emrine bildirim açar · "Düzenle (miktar / tezgah)" açık üretim siparişinde miktarı ve iş emri başına tezgahı değiştirir · "Üretim Panosu" açık iş emirlerini operasyon sütunlarında kart olarak gösterir · Üretim ▸ 8121 Üretim Bildirimleri hızlı bildirim · Üretim ▸ 8164 Fire ve Duruş Nedenleri kod listesi. Ayrıntı için Üretim & İş Emri sayfasına bakın.
İş emri listesinde sağ tık menüsü stok kısayollarını açar: stok ekstresi, stok durumu (depo, lot ve nitelik bazında), ürün ağacı ve bu stoğun açık iş emirleri. Böylece planlamacı iş emri açmadan önce "bu parçadan hangi aşamada kaç adet var" sorusunu aynı ekrandan cevaplar.
İş emri, üretimin yazılı hâlidir. Açarken doğru, kapatırken eksiksiz olduğunda stok, maliyet ve izlenebilirlik kendiliğinden oluşur. PakERP One bunu ücretsiz masaüstü program ve bulut sunucuyla sunar.
Üretim takip programı: ürün ağacı, iş emri, üretim panosu ve fason
Ürün ağacı ve rota şeması, operasyon bazlı iş emri, iş emirleri listesi, üretim panosu, hızlı üretim bildirimi, fason siparişleri ve barkodlu iş emri formu.

Diğer videolar: PakERP One YouTube kanalı