1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Üretim Parti Büyüklüğü Nasıl Belirlenir
Üretim Rehberi · Planlama

Üretim Parti Büyüklüğü Nasıl Belirlenir? Ayar Süresi, Stok Maliyeti, Formül ve Örnek

PakERP One Ekibi 10 dk okuma
Kısa cevap

Üretim parti büyüklüğü, ayar maliyeti ile stokta bekleme maliyetini dengeleyen miktardır. Ayar pahalıysa ve stok tutmak ucuzsa parti büyür; ayar ucuzsa ve stok pahalıysa küçülür. Ekonomik üretim miktarı formülü: Q = karekök (2 × yıllık talep × ayar maliyeti / (birim elde tutma maliyeti × (1 - talep hızı / üretim hızı))). Sonuç kasa, rulo, kalıp bakım aralığı ve kapasite gibi kısıtlara göre yuvarlanır; ayar süresi kısaldıkça doğru parti de küçülür.

Pres ustası kalıbı bağladıktan sonra sorar: "Ne kadar basalım?" Planlama "siparişin kadar" der, usta "bir saatte bağladım, 800 adet için mi söküp takacağım?" diye itiraz eder. İkisi de haklıdır ve ikisi de eksik bakar. Planlamacı stokun maliyetini görür, usta ayarın maliyetini; parti büyüklüğü ikisinin ortasında bir yerdedir.

Bu yazıda parti büyüklüğünün iki maliyet arasındaki dengeden nasıl bulunduğu, formülün bir pres örneğinde nasıl uygulandığı, sonucun neden geniş bir aralıkta neredeyse aynı maliyeti verdiği ve ayar süresi kısalınca ne değiştiği anlatılıyor. Formülün verdiği rakam bir başlangıçtır; gerçek parti, sahadaki kısıtlarla belirlenir.

Ürün ağacı şeması (8107): Reçete ve rota tek şemada: operasyonlar, tezgahlar, fason adımları, nitelikler ve malzemeler.Tam boyut
Ürün ağacı şeması (8107) · Reçete ve rota tek şemada: operasyonlar, tezgahlar, fason adımları, nitelikler ve malzemeler.

Parti büyüklüğü hangi iki maliyeti dengeler?

Parti büyüklüğü, yılda kaç kez ayar yapılacağını ve stokta ortalama ne kadar ürün bekleyeceğini aynı anda belirler. Büyük parti az ayar ama çok stok, küçük parti çok ayar ama az stok demektir.

  • Ayar maliyeti (parti başına): kalıp ya da aparat değişim süresi boyunca kaybedilen makine süresi, ayarcı işçiliği, ilk parça onayı ve ayar firesi. Makine darboğazsa kaybedilen süre, o sürede üretilemeyen işin katkı payı kadar pahalıdır.
  • Elde tutma maliyeti (adet başına, yıllık): stokta bağlanan paranın maliyeti, depo alanı, taşıma, sayım, eskime ve hasar riski. Genelde birim maliyetin yıllık bir yüzdesi olarak alınır.

İki maliyet ters yönde hareket ettiği için toplamın en düşük olduğu bir miktar vardır. Formül bu miktarı verir; daha önemlisi, hangi maliyet değişirse partinin hangi yöne gideceğini gösterir. Parti büyüklüğü, stokta bekleyen ürünün ne kadar hızlı döndüğünü de doğrudan belirler; ölçüsü stok devir hızı yazısında.

Ekonomik üretim miktarı nasıl hesaplanır?

Ekonomik üretim miktarı (EPQ), satın alma için bilinen ekonomik sipariş miktarı formülünün üretime uyarlanmış halidir. Fark, üretim sürerken de talebin tüketmeye devam etmesidir; bu yüzden stok hiçbir zaman partinin tamamı kadar birikmez.

Q = karekök (2 × D × S / (H × (1 - d / p)))

  • D: yıllık talep (adet)
  • S: parti başına ayar maliyeti (TL)
  • H: bir adedi bir yıl stokta tutmanın maliyeti (TL), genelde birim maliyet × yıllık elde tutma oranı
  • d: günlük talep hızı, p: günlük üretim hızı (aynı birimle)

Üretim hızı talep hızından çok büyükse (d / p küçükse) parantez içi 1'e yaklaşır ve formül klasik ekonomik sipariş miktarına döner. Formüldeki karekök önemlidir: ayar maliyeti dört katına çıksa parti iki katına çıkar, yarıya inse parti yaklaşık yüzde otuz küçülür.

Sahadan not

Parti büyüklüğü ilk kez hesaplandığında çoğu atölyede iki uç birlikte görülür: sık sipariş veren müşterilerin parçaları neredeyse her gün kalıp değiştirerek basılırken, birkaç yavaş dönen parça yıllarca yetecek kadar depoda bekler. Kalıp değişim süreleri duruş kaydından ölçülmeye başlandığında, tahmin edilen sürelerin çoğu zaman gerçekten kısa olduğu da ortaya çıkar.

Örnek: bir pres kalıbında parti kaç adet olmalı?

Temsili rakamlarla, darboğaz 400 tonluk preste basılan bir takviye parçası:

  • Yıllık talep D = 120.000 adet, 240 iş günü: günlük talep d = 500 adet
  • Pres hızı saatte 300 adet, günde iki vardiya net 15 saat: günlük üretim p = 4.500 adet
  • Kalıp değişimi 90 dakika. Pres darboğaz olduğu için ayar saati, kaybedilen katkı payı dahil 1.200 TL: 1,5 × 1.200 = 1.800 TL
  • Ayar firesi 40 adet × 12 TL = 480 TL; S = 1.800 + 480 = 2.280 TL
  • Birim maliyet 12 TL, yıllık elde tutma oranı %25: H = 3 TL
  1. d / p = 500 / 4.500 = 0,111; 1 - 0,111 = 0,889
  2. 2 × D × S = 2 × 120.000 × 2.280 = 547.200.000
  3. H × 0,889 = 3 × 0,889 = 2,667
  4. Q = karekök (547.200.000 / 2,667) = karekök (205.200.000) ≈ 14.325 adet
  5. Yılda 120.000 / 14.325 ≈ 8,4 parti; yaklaşık her 6 haftada bir kalıp bağlanır

Haftalık talep yaklaşık 2.500 adettir. Formül, her hafta kalıp bağlamak yerine altı haftada bir, yaklaşık 15.000 adetlik parti basmanın daha ucuz olduğunu söylüyor. 15.000, altı haftalık talebe ve kasa katlarına denk geldiği için yuvarlama da kolaydır.

Formülün sonucuna tam uymak gerekir mi?

Hayır. Toplam maliyet eğrisi en düşük noktanın çevresinde düzdür; optimumdan bir miktar sapmak maliyeti çok az değiştirir. Bu yüzden sonuç, sahadaki kısıtlara göre rahatça yuvarlanabilir.

Aynı örnek için farklı parti büyüklüklerinde yıllık ayar ve elde tutma maliyeti:

Parti (adet)Yıllık parti sayısıAyar maliyeti (TL)Elde tutma (TL)Toplam (TL)
2.500 (her hafta)48109.4403.333112.773
5.0002454.7206.66761.387
10.0001227.36013.33340.693
15.000818.24020.00038.240
20.000613.68026.66740.347
30.00049.12040.00049.120

10.000 ile 20.000 arasındaki her parti, en düşük toplamın yüzde altısı içinde kalır. Buna karşılık her hafta kalıp bağlamak yıllık maliyeti neredeyse üç katına çıkarır. Bu tablonun söylediği: parti büyüklüğünde kesinlik değil, doğru aralık önemlidir; en pahalı hata aralığın çok dışında kalmaktır.

Parti büyüklüğünü hangi kısıtlar sınırlar?

Formülün sonucu bir başlangıçtır; gerçek parti, aşağıdaki kısıtlardan geçtikten sonra belirlenir. Kısıtlardan biri formülden küçük ya da büyük bir değeri zorunlu kılabilir.

  • Hammadde birimi: bir rulo sacdan kaç parça çıktığı. Rulonun yarısında kalıp sökmek, açık rulo stoğu bırakır.
  • Ambalaj katları: kasa ve palet adedi. 14.325 değil, 30 kasalık 15.000 basılır.
  • Kalıp bakım aralığı: kalıp belirli vuruş sayısında bileme ya da bakım istiyorsa parti bu sınırı aşmamalıdır. Vuruş sayısının nasıl izlendiği kalıp takibi yazısında.
  • Raf ömrü ve eskime: kaplanmamış sac parça paslanabilir, revizyonu değişecek parça eskiyebilir.
  • Müşteri çağrısındaki dalgalanma: öngörü belirsizse büyük parti eski stok riski taşır; çağrıların nasıl okunduğu müşteri çağrısı ve forecast takibi yazısında.
  • Depo alanı: altı haftalık stoğun sığacağı yer var mı?
  • Kapasite: darboğaz tezgahta tüm parçaların yıllık ayar saatleri toplamı, kullanılabilir süreye sığmalıdır. Parti küçüldükçe ayar saatleri artar; bir noktadan sonra tezgah üretmek yerine ayar yapar.

Kısıtlar arasında en çok unutulan, aynı tezgahta çalışan diğer parçalardır. Her parça kendi formülüyle hesaplanıp tezgaha yüklendiğinde toplam ayar ve üretim süresi kapasiteyi aşabilir; o durumda partiler birlikte büyütülür ya da ayar süresi kısaltılır. Sıralamanın ayar süresine etkisi üretim çizelgeleme yazısında anlatılıyor.

Ayar süresi kısalınca parti büyüklüğü nasıl değişir?

Ayar süresi kısaldıkça ayar maliyeti düşer ve doğru parti küçülür; küçülme ayar maliyetindeki düşüşün karekökü oranındadır. Ayar süresini kısaltma çalışmalarının (SMED) asıl kazancı burada görünür: daha az stokla aynı maliyette çalışmak.

Aynı örnekte kalıp değişimi, dış hazırlık ve hızlı bağlama aparatlarıyla 90 dakikadan 30 dakikaya indirilsin:

  • Yeni S = 0,5 saat × 1.200 + 480 = 1.080 TL
  • Yeni Q = karekök (2 × 120.000 × 1.080 / 2,667) ≈ 9.860 adet
  • Parti yaklaşık yüzde otuz küçülür; kalıp altı haftada bir değil dört haftada bir bağlanır, ortalama stok aynı oranda azalır.

Kalıp değişimi kısaldığı halde parti büyüklüğü eski haliyle bırakılırsa kazanç yalnız boş kalan tezgah saatinde kalır; stok azalmaz. Ayar süresi değiştiğinde parti hesabı da yenilenmelidir.

Makine darboğaz değilse ayar sırasında kaybedilen süre başka bir işi engellemez; ayar maliyeti yalnız ayarcının işçiliği ve ayar firesidir. Temsili olarak ayar saati 350 TL alınırsa S = 1,5 × 350 + 480 = 1.005 TL ve Q ≈ 9.500 olur. Aynı parça, darboğaz preste büyük, boş bir preste daha küçük partiyle basılmalıdır.

Parti büyüklüğü adım adım nasıl belirlenir?

  1. Yıllık talebi al: müşteri çağrıları, siparişler ve tahmin.
  2. Ayar süresini ölç: son ayların duruş kayıtlarındaki gerçek kalıp değişim süreleri; talimattaki değil.
  3. Ayar maliyetini kur: tezgah darboğaz mı? Ayarcı işçiliği ve ayar firesi.
  4. Elde tutma oranını belirle: finansman maliyeti, depo, eskime riski; firmanın tüm parçaları için tek oran yeterlidir.
  5. Formülü uygula: üretim ve talep hızıyla EPQ.
  6. Aralığı gör: optimumun çevresinde maliyetin ne kadar değiştiğine bak.
  7. Kısıtlara göre yuvarla: rulo, kasa, kalıp bakım aralığı, depo, kapasite.
  8. Yazılı kural yap: parça bazında asgari ve azami parti; iş emri açılırken bu aralık kullanılır.
  9. Yılda bir ya da ayar süresi değiştiğinde yenile.

Parti büyüklüğünde sık yapılan hatalar nelerdir?

  • Her zaman sipariş kadar üretmek: sık sipariş veren müşteride haftada birkaç kalıp değişimi tezgahı ayar makinesine çevirir.
  • Her zaman "kalıp bağlanmışken bolca" basmak: stok şişer, revizyon değişince depoda eskir.
  • Ayar maliyetini sıfır saymak: ayarcı zaten maaşlı diye ayar bedava sanılır; darboğaz tezgahta kaybedilen süre görünmez.
  • Elde tutma maliyetini yalnız faiz sanmak: taşıma, sayım, hasar ve eskime de stok maliyetidir.
  • Tüm tezgahlarda aynı partiyi kullanmak: darboğaz ile boş tezgahın ayar maliyeti farklıdır.
  • SMED sonrası partiyi küçültmemek: ayar süresindeki kazanç stoğa yansımaz.

PakERP One'da parti hesabının verileri

PakERP One'da ekonomik parti büyüklüğünü formülle hesaplayan ayrı bir ekran yoktur; hesap Excel'de yapılır, iş emri açılırken miktar buna göre girilir. Hesabın girdileri programdadır. Program ücretsizdir.

  1. 8107 Ürün Ağacı (Şema) ve operasyon tanımları: her operasyon için hazırlık (ayar) süresi ve birim süre; tezgah ve iş merkezi.
  2. 8129 Duruş Kayıtları ve 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: kalıp değişimi ayrı bir duruş nedeniyle kaydedilirse gerçek ayar süreleri tezgah bazında ölçülür.
  3. 8121 Üretim Bildirimleri: iyi ve fire adet; ayar firesi fire nedeniyle ayrılabilir.
  4. 8120 Yeni İş Emri: mamul ve miktar girilince operasyon akışı, hammadde ihtiyacı ve eldeki hammaddeyle üretilebilir miktar görünür; parti miktarı burada belirlenir.
  5. 8114 Kapasite Planlama (CRP): iş merkezi yükü; partiler küçüldüğünde artan ayar saatinin kapasiteye sığıp sığmadığı.
  6. 301 Stok Ekstresi ve Stok Durumu: parçanın yıllık tüketimi ve ortalama stoğu.

Ayrıntı: Üretim modülü.

Konuyla ilgili: Üretim Teslim Süresi (Lead Time) Nasıl Kısaltılır?.

Sık Sorulan Sorular

Ekonomik üretim miktarı nedir?
Ayar maliyeti ile stok tutma maliyetinin toplamını en aza indiren üretim partisi büyüklüğüdür. Formülü Q = karekök (2 × yıllık talep × ayar maliyeti / (birim elde tutma maliyeti × (1 - talep hızı / üretim hızı))) şeklindedir.
Ayar süresi parti büyüklüğünü nasıl etkiler?
Ayar süresi uzadıkça ayar maliyeti artar ve doğru parti büyür; kısaldıkça parti küçülür. Değişim karekök oranındadır: ayar maliyeti yarıya inerse parti yaklaşık yüzde otuz küçülür.
Ekonomik sipariş miktarı ile ekonomik üretim miktarı farkı nedir?
Ekonomik sipariş miktarı satın alınan malın tek seferde geldiği varsayımıyla hesaplanır. Ekonomik üretim miktarında ise üretim sürerken talep de tüketir; formüle (1 - talep hızı / üretim hızı) çarpanı eklenir ve sonuç biraz daha büyük çıkar.
Elde tutma maliyeti nasıl belirlenir?
Stokta bağlanan paranın finansman maliyeti, depo alanı, taşıma ve sayım, hasar ve eskime riski toplanır ve genelde birim maliyetin yıllık yüzdesi olarak ifade edilir. Firma genelinde tek bir oran kullanmak çoğu durumda yeterlidir.
Formülün verdiği miktara tam uymak gerekir mi?
Gerekmez. Toplam maliyet en düşük noktanın çevresinde yavaş değişir; optimumdan biraz sapmak maliyeti çok az etkiler. Sonuç rulo, kasa katları, kalıp bakım aralığı ve kapasiteye göre yuvarlanır.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.