Doğru termin, sipariş kabul edilmeden önce hesaplanır: malzemenin hazır olacağı gün ile darboğaz tezgahın önündeki iş kuyruğunun bitişinden geç olanı alınır, üzerine üretim süresi, fason süresi, kalite ve sevkiyat hazırlığı ile küçük bir güvenlik payı eklenir. Stoktaki mamul ve satışa verilebilir miktar önce düşülür; yetmeyen kısım için kısmi teslim teklif edilebilir. Termin kayarsa müşteriye bu öğrenildiği gün haber verilir.
Termin bir tahmin değil, müşteriye verilmiş bir sözdür. Müşteri o tarihe göre kendi hattını, kendi sevkiyatını, bazen kendi müşterisine verdiği sözü planlar. "İki hafta" diye verilen ve dördüncü haftada teslim edilen bir sipariş, fiyatı ne kadar iyi olursa olsun, bir sonraki sipariş sırasında tedarikçi listesinde geri sıraya düşer.
Çoğu firmada termin satış temsilcisinin deneyimiyle verilir: benzer iş geçen sefer iki haftada çıktıysa bu da iki haftada çıkar. Bu yöntem stokta sac varken ve pres boşken çalışır, ikisinden biri değiştiğinde çöker. Aşağıda terminin hangi sürelerden oluştuğu, adım adım nasıl hesaplandığı, kısmi teslimin ne zaman teklif edileceği ve termin kaydığında ne yapılacağı bir örnekle anlatılıyor.
Tam boyutİçindekiler
- Doğru termin nasıl hesaplanır?
- Örnek: 5.000 adet flanş için termin ne olur?
- Termin verirken hangi bilgilere bakılmalı?
- Termindeki güvenlik payı ne kadar olmalı?
- Kısmi teslim teklif etmek ne zaman mantıklı?
- Termin kayarsa müşteriye ne zaman söylenmeli?
- Sık yapılan hatalar
- Termin verme kontrol listesi
- PakERP One'da termin hesabının verileri
- Sık sorulan sorular
Doğru termin nasıl hesaplanır?
Termin, işin başlayabileceği gün ile işin süresinin toplamıdır. İşin başlayabileceği gün, malzemenin hazır olacağı gün ile ilgili tezgahın önündeki kuyruğun bitişinden geç olanıdır; ikisi aynı anda beklenir, toplanmaz.
Formül düz metinle şöyledir: termin = bugün + en büyük (malzeme hazır olma süresi, darboğaz kuyruğu) + üretim süresi + fason süresi + kalite ve paketleme + güvenlik payı. Süreler iş günü olarak hesaplanır, sonra takvime çevrilir; hafta sonu ve resmi tatiller atlanır.
- Malzeme hazır olma süresi: hammadde stokta ve başka işe ayrılmamışsa sıfır; değilse tedarikçinin teslim süresi artı giriş kontrolü.
- Darboğaz kuyruğu: darboğaz tezgahın önünde bu iş başlamadan önce yapılacak işlerin toplam süresi. Hangi tezgahın darboğaz olduğu darboğaz makine yazısında.
- Üretim süresi: her operasyon için miktar × çevrim süresi + hazırlık; operasyonlar arası taşıma ve bekleme dahil.
- Fason süresi: fasoncunun işlem süresi artı gidiş ve dönüş sevkiyatı; sefer günleri varsa bir sonraki sefer.
- Kalite ve paketleme: son kontrol, ölçüm raporu, etiket, palet.
- Güvenlik payı: arıza ve fire için birkaç günlük tampon.
Sürelerin kaynağı önemlidir. Çevrim ve hazırlık süreleri rotadan, tedarik süreleri tedarikçinin son teslimlerinden, fason süreleri fasoncunun son dönüşlerinden alınır. Hafızadan yazılan süre, çoğu zaman en iyi geçen haftanın süresidir ve termini kısa gösterir.
Örnek: 5.000 adet flanş için termin ne olur?
Örnek veriler şirket verisi değildir. Müşteri pazartesi günü 5.000 adet flanş istiyor. Mamul stoku yok, rulo sac stokta yok.
| Kalem | Durum | Süre (iş günü) |
|---|---|---|
| Malzeme hazır olma | Sac tedarikçisi 6 iş günü, giriş kontrolü 1 gün | 7 |
| Pres kuyruğu | Presin önünde 2,5 günlük iş var | (2,5; malzeme beklenirken biter) |
| Başlayabileceği gün | En büyük (7; 2,5) | 7 |
| Pres | 5.000 × 12 sn = 16,7 saat + 45 dk kalıp; bir buçuk vardiya | 1 |
| Çapak alma | Tek operatör | 1 |
| Fason kaplama | İşlem 4 gün, gidiş ve dönüş 1 gün | 5 |
| Son kontrol ve paketleme | Ölçüm raporu ve palet | 1 |
| Güvenlik payı | Arıza ve fire için | 2 |
| Toplam | 17 |
Pazartesiden itibaren 17 iş günü, arada tatil yoksa dördüncü haftanın salı günüdür. Satış temsilcisinin deneyimle söyleyeceği "iki hafta" bu sipariş için en az bir hafta kısa kalırdı. Sac stokta olsaydı başlangıç pres kuyruğuna, yani 2,5 güne inerdi ve toplam 13 iş gününe düşerdi. Hammadde stoğunun terminin bir parçası olduğu buradan görülür; hangi ürünlerde hammaddenin stokta tutulacağı siparişe göre ve stoğa üretim yazısında.
Termin hesabı ilk kez yazılı yapıldığında en çok şaşırtan kalem fason dönüşüdür. İşlem süresi bilinir ama fasoncunun sefer günü ve dönüşteki giriş kontrolü genelde unutulur; bu iki kalem termini birkaç gün uzatır. Fasoncu bazında geçmiş dönüş süreleri bir kez çıkarıldığında termin tahmini belirgin biçimde oturur.
Termin verirken hangi bilgilere bakılmalı?
Termin verilmeden önce beş bilgi kontrol edilir: mamul stoğu, hammadde durumu, darboğazın kuyruğu, fasoncunun durumu ve müşterinin gerçek ihtiyaç tarihi.
- Mamul ve satışa verilebilir miktar: depodaki mamulün bir kısmı başka siparişlere söz verilmiş olabilir. Söz verilmemiş miktar ana üretim planındaki ATP hesabıyla bulunur.
- Hammadde: eldeki, yoldaki ve başka iş emirlerine ayrılmış miktar. Karantinadaki lot kullanılabilir sayılmaz.
- Darboğaz kuyruğu: açık iş emirlerinin darboğazdaki kalan süresi.
- Fasoncu: fasoncunun o haftaki yükü ve sefer günü. Fasonda bekleyen partilerin süresi geçmiş kayıtlardan okunabilir.
- Müşterinin gerçek ihtiyacı: müşteri çoğu zaman "en kısa sürede" der ama hattına ne zaman gireceğini sorarsanız daha geç bir tarih çıkabilir. Bu soru, zorlama bir termin yerine gerçekçi bir termin vermeyi sağlar.
Termindeki güvenlik payı ne kadar olmalı?
Güvenlik payı tahmine göre değil, geçmiş gecikmelere göre belirlenir. En basit yol, son birkaç ayda benzer işlerde verilen termin ile gerçek teslim arasındaki farka bakmaktır.
Örnek (şirket verisi değildir): son 20 sipariş için gerçek teslim, hesaplanan süreden ortalama 1,5 iş günü sonra gerçekleşmiş; en kötü beş sipariş için fark 3 güne çıkmış. Bu durumda 2 iş günlük pay, siparişlerin büyük çoğunluğunu korur. Pay 5 güne çıkarılırsa neredeyse hiç gecikme olmaz ama rakibin verdiği terminin gerisinde kalınır.
Payı her kaleme ayrı ayrı gizlemek yerine hesabın sonunda tek satır olarak eklemek gerekir. Satış, üretim ve satınalma kendi süresine ayrı pay eklerse termin gereksiz uzar ve kimse hangi günün gerçek olduğunu bilemez. Fire oranı yüksek ürünlerde pay yerine üretim miktarı artırılır: 5.000 adet için yüzde 3 fire bekleniyorsa üretime 5.150 adet verilir, süre de buna göre hesaplanır.
Kısmi teslim teklif etmek ne zaman mantıklı?
Müşterinin istediği tarihe tamamı yetişmiyor ama bir kısmı yetişiyorsa kısmi teslim teklif edilir. Çoğu müşteri hattını durdurmamak için ilk partiyi erken almayı, geç ama tek seferde gelecek bir teslime tercih eder.
Örnekteki flanş için müşteri 10 iş günü istiyor olsun. Depoda başka bir siparişe ayrılmamış 1.200 adet kaplanmış flanş varsa bunlar hemen gönderilebilir. Kalan 3.800 adet için hesap aynıdır, pres süresi biraz kısalır; termin yine 17 iş günü civarındadır. Teklif şöyle yapılır: "1.200 adet bu hafta, 3.800 adet dördüncü haftanın salı günü."
Kısmi teslimin bedeli de hesaba katılmalıdır: iki ayrı sevkiyat, iki irsaliye, bazen iki ayrı kalite raporu. Nakliyeyi müşteri ödüyorsa bunun onayı alınır. Bölünmüş sipariş satırlarının teslim takibi ayrı ayrı yapılır; ilk parti gittiğinde satır kısmen tamamlanmış görünmelidir.
Termin kayarsa müşteriye ne zaman söylenmeli?
Termin kayacağı öğrenildiği gün söylenir, termin günü değil. Müşteri iki hafta önceden öğrendiği bir gecikmeyi kendi planında çözebilir; teslim sabahı öğrendiği gecikme ise hattını durdurur.
Bunun için geciken işin erken görünmesi gerekir. Pratik kural: termine 7 gün kalan ve henüz son operasyonu başlamamış her sipariş satırı sabah toplantısında konuşulur. Bildirimde yeni tarih, gecikmenin nedeni ve varsa kısmi teslim seçeneği birlikte verilir; yalnız "gecikecek" demek müşteriye iş çıkarır. Verilen sözlerin ne kadarının tutulduğu zamanında teslim oranı ile ölçülür; geciken işlerin sabah rutini termin takibi yazısında anlatılıyor.
Sık yapılan hatalar
- Termini üretime sormadan, yalnız geçmiş deneyimle vermek.
- Malzeme bekleme süresi ile tezgah kuyruğunu toplamak; ikisi paralel beklenir.
- Fason gidiş ve dönüş sevkiyatını unutmak, yalnız işlem süresini yazmak.
- Depodaki mamulü, başka siparişlere söz verildiği hâlde boşta sanmak.
- Güvenlik payını her kalemin içine gizlemek; herkes kendi payını ekleyince termin gereksiz uzar.
- İş günü ile takvim gününü karıştırmak, bayram tatillerini atlamak.
- Termin kaydığında müşteriye son gün haber vermek.
Termin verme kontrol listesi
- Mamul stoğu ve satışa verilebilir miktar kontrol edildi.
- Ürün ağacına göre hammadde ihtiyacı çıkarıldı; eldeki, yoldaki ve ayrılmış miktar görüldü.
- Eksik hammadde için tedarikçiden teslim tarihi alındı.
- Darboğaz tezgahın kuyruğu hesaplandı.
- Üretim süresi rotadaki güncel sürelerle hesaplandı.
- Fasoncudan işlem süresi ve sefer günü teyit edildi.
- Kalite, paketleme ve güvenlik payı eklendi.
- İş günü takvime çevrildi, tatiller düşüldü.
- Gerekirse kısmi teslim seçeneği hazırlandı.
- Verilen termin sipariş satırına yazıldı.
PakERP One'da termin hesabının verileri
PakERP One'da termin hesabına giren veriler farklı ekranlarda ama aynı veritabanındadır. Program ücretsizdir; aşağıdaki ekranlar için ek modül bedeli yoktur.
- 301 Stok Kartları: Stok Durumu depo, nitelik ve lot kırılımıyla eldeki mamulü, yarı mamulü ve hammaddeyi verir; karantina ve bloke lotlar ayrı görünür.
- 8110 MPS: mamul bazındaki haftalık plan ve satışa verilebilir miktarın hesabı.
- 8120 Yeni İş Emri: mamul ve miktar girilince operasyon akışı, hammadde ihtiyacı ve eldeki hammaddeyle üretilebilir miktar görünür.
- 203 Satınalma Siparişleri: yoldaki hammaddenin teslim tarihleri.
- Üretim Panosu: "Üretimde" görünümünde darboğaz sütunundaki kuyruk, "Fasonda" görünümünde fasoncudaki partilerin kaç gündür beklediği.
- 103 Satış Siparişleri: verilen termin satır bazında izlenir; geciken satır kırmızı, 7 gün kalan sarı görünür.
Konuyla ilgili: Üretim Teslim Süresi (Lead Time) Nasıl Kısaltılır?.