Zamanında teslim oranı (OTD), belirli bir dönemde teslim tarihi gelen sipariş satırlarından kaçının söz verilen tarihte ya da önce teslim edildiğini gösterir. Formül: zamanında teslim edilen satır sayısı ÷ teslim tarihi gelen toplam satır sayısı × 100. Ölçmeden önce üç şey tanımlanmalıdır: satır mı, sipariş mi, adet mi sayılacak; müşterinin istediği tarih mi, firmanın teyit ettiği tarih mi esas alınacak; kaç günlük tolerans tanınacak.
Ay başında ana sanayiden tedarikçi karnesi geliyor: teslim performansı %82. Firmanın kendi hesabı ise %95 diyor. İki taraf da aynı irsaliyelere bakıyor, ama aynı şeyi ölçmüyor. Müşteri sipariş satırını ve kendi istediği tarihi sayıyor; firma sevk edilen siparişi ve kendi teyit ettiği tarihi.
Zamanında teslim oranı (OTD, İngilizce "on-time delivery") basit bir orandır ama tanımı yapılmadan hesaplanırsa iki farklı rakam çıkar. Aşağıda formülü, üç ölçüm biçimini, OTIF farkını ve gecikme nedenlerinin nasıl sınıflandırılacağını örnek bir ay üzerinden bulacaksınız.
Tam boyutİçindekiler
- Zamanında teslim oranı (OTD) nedir?
- OTD oranı nasıl hesaplanır?
- OTD ile OTIF arasındaki fark nedir?
- Hangi tarih esas alınır: istenen mi, teyit edilen mi?
- Geciken teslimlerin nedeni nasıl sınıflandırılır?
- OTD nasıl raporlanır, hedef nasıl belirlenir?
- OTD ölçümüne nasıl başlanır?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da teslim takibi ve OTD
- Sık sorulan sorular
Zamanında teslim oranı (OTD) nedir?
OTD, teslim tarihi gelen siparişlerin ne kadarının zamanında teslim edildiğini yüzde olarak gösteren teslimat göstergesidir. Müşteri tarafından tedarikçi karnesinde, firmanın kendisi tarafından ise planlama ve üretimin sözünü tutup tutmadığını görmek için kullanılır.
OTD tek başına bir sonuçtur, neden söylemez. Oran düştüğünde sorulacak soru "neden geç kaldık?" sorusudur ve cevabı genellikle üretimden önce, termin verilen anda başlar. Termin verirken yapılan hataların ayrıntısı Müşteriye Doğru Termin Nasıl Verilir? yazısında.
OTD'nin iç karşılığı da vardır: tedarikçilerinizin size zamanında teslim oranı. Aynı formül satınalma siparişlerine uygulanır ve malzeme kaynaklı gecikmelerin hangi tedarikçiden geldiğini gösterir. Müşteriye verilen sözün tutması, çoğu zaman tedarikçiden alınan sözün tutmasına bağlıdır.
OTD oranı nasıl hesaplanır?
Zamanında teslim edilen sayı, dönemde teslim tarihi gelen toplam sayıya bölünür ve 100 ile çarpılır. Düz metin formül:
OTD (%) = Zamanında teslim edilen ÷ Teslim tarihi dönem içinde olan toplam × 100
"Sayı" üç farklı biçimde tanımlanabilir. Aşağıdaki örnek ay gerçek bir firmaya ait değildir: 30 sipariş, bu siparişlerde 80 satır ve toplam 120.000 adet.
| Ölçüm biçimi | Ne sayılır | Örnek ayda | OTD |
|---|---|---|---|
| Satır bazlı | Zamanında teslim edilen sipariş satırı | 64 / 80 satır | %80,0 |
| Sipariş bazlı | Bütün satırları zamanında giden sipariş | 21 / 30 sipariş | %70,0 |
| Adet bazlı | Zamanında teslim edilen adet | 104.000 / 120.000 adet | %86,7 |
Aynı ay, seçilen tanıma göre %70 ile %86,7 arasında bir sonuç veriyor. Hangisi doğru? Müşteriniz hangisini ölçüyorsa, karşılaştırma için sizin de onu ölçmeniz gerekir. Otomotiv tedarik zincirinde satır bazlı ölçüm yaygındır; adet bazlı ölçüm, çok adetli tek satırlarda gecikmeyi olduğundan küçük gösterebilir.
Teslim performansı düşük görünen firmaların önemli bir kısmında sorun üretimde değil, sipariş kaydındadır: teslim tarihi boş bırakılmış ya da satır yerine yalnız belgeye tek bir tarih yazılmış siparişler. Ölçüme başlamadan önce açık siparişlerin tarihlerini temizlemek, ilk ayın rakamını anlamlı kılar.
OTD ile OTIF arasındaki fark nedir?
OTIF ("on-time in-full", zamanında ve tam), satırın hem zamanında hem de istenen miktarın tamamıyla teslim edilmesini ister. OTD yalnız zamana bakar; eksik miktarla zamanında giden satır OTD'de başarılı, OTIF'te başarısız sayılır.
Örneğe devam: zamanında giden 64 satırın 6'sında miktar eksikti. Örneğin 5.000 adetlik satırın 4.200 adedi zamanında gitti, kalan 800 adet üç gün sonra gönderildi.
- OTD (satır bazlı): 64 ÷ 80 = %80,0
- OTIF: (64 - 6) ÷ 80 = 58 ÷ 80 = %72,5
Kısmi sevk yapan firmalar için OTIF daha dürüst bir göstergedir. Kısmi sevki "zamanında" saymak, müşterinin hattında eksik parça beklediği gerçeğini rakamdan siler.
OTIF'te de miktar toleransı tanımlanabilir. Kasa ya da palet katına göre sevk edilen ürünlerde istenen miktar tam tutturulamaz; 5.000 adet istenip 4.980 adet gönderilmesi pek çok müşteri için "tam" sayılır. Toleransın yüzde kaç olduğu, sipariş kabul edilirken müşteriyle konuşulmalı ve ölçüm tanımına yazılmalıdır.
Hangi tarih esas alınır: istenen mi, teyit edilen mi?
Müşteri karnesi neredeyse her zaman müşterinin istediği tarihe göre hesaplanır; firma içinde ise hem istenen hem teyit edilen tarihe göre ayrı ayrı ölçmek faydalıdır. İki oran arasındaki fark, termin verme sürecinin ne kadar gerçekçi olduğunu gösterir.
- İstenen tarih: Müşterinin sipariş belgesine yazdığı tarih. Karşılanamayacaksa sipariş kabul edilirken söylenmelidir.
- Teyit edilen tarih: Firmanın siparişi kabul ederken verdiği tarih. Bu tarihe uyum, planlamanın sözünü tutup tutmadığını ölçer.
- Sevk mi, teslim mi? Firma çoğunlukla sevk tarihini bilir, müşteri teslim alma tarihini sayar. Nakliye iki gün sürüyorsa sevk tarihi iki gün önce olmalıdır. Yükleme ve araç planının teslim tarihine göre nasıl kurulacağı Sevkiyat Planlama yazısında.
- Tolerans: Birçok müşteri belirli bir pencere tanımlar: örneğin en fazla iki gün erken, hiç geç değil. Erken teslim de müşterinin deposunu doldurduğu için pencere dışı sayılabilir.
Sonradan değiştirilen tarihler ayrı bir tuzaktır. Müşterinin isteğiyle ertelenen satır yeni tarihle ölçülür; firmanın "yetişmeyecek" deyip ertelediği satır ise ilk tarihle ölçülmelidir.
Geciken teslimlerin nedeni nasıl sınıflandırılır?
Her geciken satıra tek bir ana neden yazılır ve ay sonunda nedenler sayılır. Nedeni yazılmayan gecikme ertesi ay tekrarlanır.
- Malzeme: Hammadde ya da satın alınan parça zamanında gelmedi.
- Kapasite: Darboğaz makinede sıra gelmedi. Hangi makinenin darboğaz olduğu Darboğaz Makine Nasıl Bulunur? yazısında.
- Kalite: Parti muayenede kaldı, yeniden işleme girdi.
- Fason: Isıl işlem, kaplama ya da boyadan dönüş gecikti.
- Planlama: Termin verilirken kapasite ya da malzeme kontrol edilmedi.
- Sevkiyat: Mal hazırdı ama araç, belge ya da yükleme yetişmedi.
- Müşteri kaynaklı: Çizim ya da miktar değişikliği.
Örnek aydaki 16 geciken satırın 7'si fason, 4'ü kapasite, 3'ü malzeme, 2'si sevkiyat kaynaklı olsun. Bu tabloda ilk iyileştirme konusu belli: fasoncuyla dönüş sürelerini konuşmak ve fason sevkini öne çekmek.
OTD nasıl raporlanır, hedef nasıl belirlenir?
OTD aylık olarak, müşteri bazında ve toplamda raporlanır; haftalık bakış ise gecikmeleri ay bitmeden yakalamak içindir. Hedef çoğunlukla müşterinin tedarikçi şartnamesinde yazılıdır; yazılı değilse önceki ayların ortalamasından bir miktar yüksek, ulaşılabilir bir değer seçilir.
Tek bir yüzdeyi izlemek yerine şu üç satırı birlikte okumak daha fazla bilgi verir: toplam OTD, en düşük üç müşterinin OTD'si ve gecikme nedenlerinin dağılımı. Oranı bir grafikte ay ay göstermek, tek ayın iyi ya da kötü çıkmasına aşırı tepki vermeyi de önler; üç aylık eğilim, tek aydan daha çok şey söyler. Üretim müdürünün sabah bakacağı listeye "bu hafta teslim tarihi gelen ve hazır olmayan satırlar" da eklenebilir; diğer sabah raporları Üretim Müdürü Her Sabah Hangi Raporlara Bakmalı? yazısında.
OTD ölçümüne nasıl başlanır?
Önce tanım yazılır, sonra veri temizlenir, en son ölçülür. İlk ay rakamı düşük çıkabilir; önemli olan, tanımın her ay aynı kalmasıdır.
- Tanımı yazın: Satır bazlı mı, sipariş bazlı mı? Hangi tarih, kaç günlük tolerans? Müşterinin şartnamesi varsa onu esas alın.
- Açık siparişleri temizleyin: Teslim tarihi boş satırlara tarih yazın, fiilen iptal olmuş satırları kapatın.
- Satır bazlı teslim tarihi kullanın: Tek bir sipariş içinde farklı tarihli kalemler varsa tarih belgeye değil satıra yazılmalıdır.
- Neden kodlarını belirleyin: Yukarıdaki yedi başlık çoğu atölye için yeterlidir.
- Haftalık bakın, aylık raporlayın: Haftalık bakış gecikmeyi önlemek, aylık rapor eğilimi görmek içindir.
Termin takibinin günlük tarafı için termin takibi yazısına da bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Tanımı yazmadan ölçmek. Satır mı, sipariş mi, adet mi? Tanım değişince oran da değişir ve aylar karşılaştırılamaz.
- Kısmi sevki tam saymak. Eksik giden satır OTD'de başarılı görünür, müşteride sorun olarak kalır.
- Firmanın ertelediği tarihi yeni hedef kabul etmek. Oran yükselir ama müşterinin karnesi değişmez.
- Sevk tarihini teslim tarihi sanmak. Nakliye süresi hesaba katılmaz.
- Nedensiz gecikme kaydı. Ay sonunda "neden geç kaldık" sorusunun cevabı kimsenin hafızasında kalmaz.
- Teslim tarihi boş siparişler. Tarihsiz satır ölçüme girmez ve gecikmesi hiç görünmez.
PakERP One'da teslim takibi ve OTD
PakERP One'da teslim takibi sipariş satırı üzerinden yürür; bu, yukarıdaki satır bazlı ölçümün doğrudan karşılığıdır.
- 103 Satış Siparişleri: Liste sipariş satırı bazlıdır. Her satırda teslim tarihi (satırın kendi tarihi, yoksa belge tarihi), kalan miktar, ilerleme yüzdesi ve "N gün gecikti" ya da "N gün kaldı" bilgisi görünür. Geciken satırlar kırmızı, teslimine 7 gün kalanlar sarıdır.
- Üstteki özet: Geciken, 7 gün içinde, zamanında, tarihsiz ve tamamlanan satır sayıları tıklanabilir; tarihsiz satırları bulup temizlemek tek tıktır.
- Stok ve iş emri bilgisi: Satırda eldeki stok, "stok yeter" işareti ve açık iş emri miktarı görünür; geciken bir satırın malzeme mi yoksa üretim mi beklediği listeden anlaşılır.
- 102 Satış İrsaliyeleri: Sevk tarihi irsaliyeden gelir; kısmi sevkte satırın kalan miktarı açık kalır.
- Raporlar ▾: Liste Excel'e alınır, irsaliye tarihi ile satır teslim tarihi karşılaştırılarak aylık OTD ve OTIF hesaplanır.
Üretim tarafında 8120 İş Emirleri ve Üretim Panosu, termini geçen iş emirlerini "gecikti" rozetiyle gösterir. Satış ekranlarının tamamı için Satış modülü sayfasına bakabilirsiniz; PakERP One ücretsiz bir programdır.
Konuyla ilgili: Üretim Teslim Süresi (Lead Time) Nasıl Kısaltılır?.