Termin takibi, her sipariş satırının ve ona bağlı iş emirlerinin söz verilen tarihe göre nerede olduğunu her gün görmektir. Geciken işi erken görmenin yolu tarihi geçmiş satırı değil, tarihine birkaç gün kalan ve henüz üretimde olmayan satırı listelemektir. Ücretsiz bir ERP'de bunun için satır bazlı teslim tarihi, operasyon düzeyinde iş emri ve renkli uyarı gösteren bir liste yeter; PakERP One'da bu düzen 103 ve 8120 ekranlarında hazırdır.
Müşteriden telefon geliyor: "Geçen ay verdiğiniz termin bugündü, mal nerede?" Satışçı ekrana bakıyor, siparişi buluyor, sonra üretime soruyor. Üretim kaplamaya gönderdiğini söylüyor, kaplamacı yarın döneceğini söylüyor. Cevap müşteriye yirmi dakika sonra gidiyor ve cevap "iki gün". Müşterinin hattı durmuşsa iki gün çok geç; oysa aynı bilgi bir hafta önce de vardı, kimse bakmadı.
Termin takibinde asıl iş geciken işi bulmak değil, gecikecek işi bulmaktır. Tarihi geçmiş sipariş zaten kendini duyurur; müşteri arar. Tarihine dört gün kalmış ama henüz kesime girmemiş sipariş ise kimseyi aramaz. Aşağıda terminin hangi düzeyde izleneceği, erken uyarının nasıl kurulacağı, gecikmeyi kurtarma sırası ve bir ücretsiz ERP programında bu iş için ne aranacağı var. Sipariş girişinin adımları için sipariş takibi yazısına bakın; burada konu yalnız termin.
Tam boyutİçindekiler
- Termin nedir, teslim tarihinden farkı var mı?
- Termin hangi düzeyde izlenmeli: sipariş, satır, iş emri?
- Geciken iş neden geç fark edilir?
- Sabah rutini: geciken iş nasıl kurtarılır?
- Gecikme müşteriye nasıl bildirilmeli?
- Zamanında teslim oranı nasıl ölçülür?
- Ücretsiz ERP'de termin takibi için ne aranmalı?
- PakERP One'da termin ve gecikme takibi
- Sık sorulan sorular
Termin nedir, teslim tarihinden farkı var mı?
Termin, müşteriye söz verilen teslim tarihidir; teslim tarihi ise malın fiilen sevk edildiği ya da müşteriye ulaştığı gündür. İkisi arasındaki fark gecikmedir. Bazı firmalar üçüncü bir tarih daha tutar: müşterinin istediği tarih. Müşteri 10'unu ister, firma 15'ine söz verir, mal 17'sinde çıkar; gecikme 2 gündür, müşterinin gözünde 7 gün.
Bu üç tarihin sipariş satırında ayrı ayrı durması, ay sonunda "zamanında teslim" oranını tartışmasız hesaplamayı sağlar. Yalnız bir tarih alanı varsa oran, kimin ne zaman değiştirdiğine göre değişir. Küçük atölyelerde termin çoğu zaman telefonda verilir ve siparişe sonradan yazılır; ilk tarih bu yüzden kaybolur. Termin bir kez verildikten sonra eski tarih silinmemeli, yeni tarih yanına yazılmalı; müşteriyle mutabık kalınan revize termin ayrı, ilk söz ayrı.
Termin hangi düzeyde izlenmeli: sipariş, satır, iş emri?
Üçünde birden, ama karar satır düzeyinde verilir. Sipariş düzeyi kaba bir özettir; on kalemli siparişte dokuz kalem hazır, bir kalem gecikmişse sipariş "gecikmiş" görünür ve kimse hangisinin geciktiğini bilmez. İş emri düzeyi ise fazla ayrıntıdır; bir sipariş satırı için kesme, pres, kaplama ve montaj olmak üzere dört iş emri açılır ve müşterinin ilgilendiği yalnız sonuncusudur.
| Düzey | Kime yarar | Ne gösterir | Eksiği |
|---|---|---|---|
| Sipariş | Patron, satış | Müşterinin siparişi bütünüyle bitti mi | Hangi kalemin geciktiğini göstermez |
| Sipariş satırı | Satış, planlama, sevkiyat | Her kalemde kalan miktar ve termin | Üretimin hangi adımda olduğunu göstermez |
| İş emri (operasyon) | Planlama, ustabaşı | Kesim bitti, pres yarıda, kaplama bekliyor | Müşteri terminine tek başına bağlı değil |
İyi bir düzen, sipariş satırından ona bağlı iş emirlerine tek tıkla geçilmesini sağlar. Satır kırmızıya döndüğünde planlamacı "hangi operasyonda takıldı" sorusunun cevabını aramadan görür.
Termin listesinin renkli görünmesi tek başına yetmez; listeyi her sabah aynı kişinin açması gerekir. Sarı satırların her hafta aynı fasoncuya çıktığı atölyelerde sorun fasoncuyla bir kez konuşularak çözülür, ama bunun için önce listenin düzenli okunması gerekir.
Geciken iş neden geç fark edilir?
Üç nedenden: termin sipariş formunda yazılıdır ama listede görünmez; iş emirleri sipariş satırına bağlı değildir; ve kimse her sabah listeye bakmaz. İlk ikisi program düzenidir, üçüncüsü alışkanlıktır.
Renkli uyarı bu üçünü birden çözer; ücretsiz ERP programlarının bir kısmında bu uyarı hazır gelir, bir kısmında tarihe göre filtreyle elle kurulur. Termine belirli gün kalan satır sarı, termini geçen satır kırmızı görünürse sabah listeyi açan kişi okumaya değil bakmaya başlar. Sarıya dönen satır için henüz zaman vardır: fason hızlandırılır, vardiya eklenir, kısmi sevk ayarlanır. Kırmızıya dönen satır için yalnız müşteriyi aramak kalır. Bu yüzden asıl liste sarı olanların listesidir.
- Sarı eşik kendi üretim sürenize göre seçilir; toplam üretim süresi beş günse üç günlük sarı uyarı geç kalır.
- Uyarı yalnız satırda değil, o satıra bağlı iş emrinin kartında da görünmeli; ustabaşı sipariş listesine bakmaz.
- Fasonda bekleyen parti için ayrı bir sayaç gerekir: kaç gündür dışarıda. Kaplamacıda beş gündür duran malzeme, termine üç gün kala sarıya dönen satırın nedenidir.
Sabah rutini: geciken iş nasıl kurtarılır?
Termin takibi bir rapor değil, on beş dakikalık bir sabah alışkanlığıdır. Planlamacı ya da ustabaşı listeyi açar ve şu sırayla ilerler:
- Kırmızılar: termini geçmiş satırlar. Her biri için bugün ne sevk edilebilir, kısmi sevk mümkün mü, müşteriye kim ne söyleyecek karar verilir. Bu liste gün içinde değil sabah kapatılır.
- Sarılar: termine birkaç gün kalanlar. Bağlı iş emri hangi operasyonda? Kesime girmemişse malzeme var mı; fasondaysa fasoncu aranır; son operasyondaysa sevkiyata haber verilir.
- Fasonda bekleyenler: kaç gündür dışarıda olduğuna göre sıralanır; fasoncunun söz verdiği süreyi aşanlar aranır.
- Malzemesi olmayanlar: termini yakın ama hammaddesi gelmemiş iş emirleri satınalmaya bildirilir; sipariş tarihi ve tedarikçi teyidi sorulur.
- Bugünün sevkleri: irsaliyesi kesilecek satırlar sevkiyata liste olarak verilir; ayrıntısı sevkiyat yazısında.
Rutin bu sırayla yapılırsa kırmızı liste kısalır, çünkü sarılar kırmızıya dönmeden yakalanır. Yük tarafında darboğaz varsa aynı satırlar her hafta sarıya döner; o zaman sorun termin değil kapasitedir ve çözümü kapasite planlama yazısında.
Gecikme müşteriye nasıl bildirilmeli?
Erken, yazılı ve yeni tarihle. Müşteri gecikmeyi sizden duymak ister, kendi hattı durunca fark etmek değil. Termine iki gün kala sarı listeden çıkmayan satır için müşteriye o gün haber verilir: neden, yeni tarih ve varsa kısmi sevk önerisi. Yeni tarih siparişte revize termin olarak kaydedilir, ilk termin de yanında kalır.
Bu yaklaşım otomotiv yan sanayide zaten zorunludur; ana sanayi gecikme bildirimini süreç olarak ister. Diğer sektörlerde de sonuç aynıdır: gecikmeyi önceden bildiren tedarikçiye ikinci sipariş gelir, sessiz kalan tedarikçiye gelmez.
Zamanında teslim oranı nasıl ölçülür?
Dönemde termininde ya da öncesinde tam sevk edilen satır sayısının, o dönemde termini dolan toplam satır sayısına oranıdır. Adet ya da tutar üzerinden de hesaplanabilir; satır üzerinden hesap en sade olanıdır ve müşterinin algısına en yakın olandır. Kısmi sevk edilen satır, kalan miktar terminden sonra gittiyse gecikmiş sayılır.
Oran tek başına yönetim için bir sayıdır; işe yarayan kısmı kırılımdır. Gecikmeler hangi müşteride, hangi mamul grubunda, hangi operasyonda yoğunlaşıyor? Her ay aynı fasoncunun geciktirdiği görülüyorsa sorun bellidir. İlk termin ve revize termin ayrı tutulmuşsa oran iki kez hesaplanır: ilk söze göre ve mutabık kalınan tarihe göre. Aradaki fark, satışın termin verme alışkanlığını gösterir.
Ücretsiz ERP'de termin takibi için ne aranmalı?
Ücretsiz ERP programında termin takibi için üç şeyi kontrol edin: teslim tarihi sipariş başlığında mı, satırda mı; iş emri sipariş satırına bağlanıyor mu; listede renkli uyarı ya da en azından tarihe göre filtre var mı. Bedelsiz sunulan bazı ön muhasebe kökenli programlarda teslim tarihi yalnız başlıktadır ve iş emri kavramı yoktur; bu durumda termin takibi Excel'de sürer ve ücretsiz ERP'nin bu konudaki katkısı sıfırdır.
Dördüncü bir soru da fasonla ilgilidir: dışarıda bekleyen partinin kaç gündür dışarıda olduğu görülüyor mu? Kaplama, ısıl işlem ya da boya için fasoncu kullanan atölyede gecikmelerin önemli kısmı burada doğar. Lisans ücreti olmayan bir programın üretim modülü varsa bu soruların cevabı çoğu zaman evettir; yoksa ücret istemeyen ama yalnız ticaret için yazılmış bir programdır.
PakERP One'da termin ve gecikme takibi
PakERP One'da termin takibi satış siparişi ve iş emri ekranlarında hazırdır; ayrı bir ayar ya da modül gerekmez. Bu ücretsiz ERP programının masaüstü tarafı da bulut sunucusu da bedelsizdir; kullanıcı ve belge sınırı yoktur.
- 103 Satış Siparişleri: teslim takibi satır bazındadır. Termini geçmiş satır kırmızı, termine 7 gün kalan satır sarı görünür; sevk edilen ve kalan miktar her satırda durur.
- 8120 İş Emirleri: her operasyon ayrı iş emri numarası alır (GGAAYY-NN); listede termin, müşteri, tezgah, fasoncu ve ilerleme çubuğu sütunları vardır. Termine göre sıralamak sabah rutininin listesini verir.
- Üretim Panosu: açık iş emirleri operasyon sütunlarında kart olarak; kartın üzerinde ilerleme, müşteri, gecikme ve ACİL rozeti bulunur. "Fasonda" görünümü dışarıdaki partiyi fasoncu bazında ve kaç gündür beklediğiyle gösterir.
- 8121 Üretim Bildirimleri: sahadan gelen bildirimle kalan miktar düşer, ilerleme çubuğu ilerler; ücretsiz Android uygulamasıyla QR okutularak girilir.
- 851 Cari Konsol: müşterinin açık siparişleri, faturalanmamış irsaliyeleri ve bakiyesi tek ekranda; müşteri aradığında bakılacak yer burasıdır.
- 102 Satış İrsaliyeleri: "Siparişten Satır Al" ile açık satırlar kalan miktarlarıyla gelir; kısmi sevk yapılınca siparişin kalanı güncellenir.
- Raporlar ▾: açık sipariş ve açık iş emri listeleri PDF ya da Excel olarak alınır; zamanında teslim oranı Excel'de satır bazında hesaplanır.
Satış zincirinin tamamı Satış & Sevkiyat sayfasında; iş emri tarafı iş emri yazısında.