Sevkiyat planı, açık sipariş satırlarının termin tarihine, sevke hazır stoka ve araç kapasitesine göre hangi gün hangi araçla gideceğinin önceden belirlenmesidir. Plan satır bazlı termin, nihai aşamadaki stok, fasonda bekleyen miktar ve ambalaj bilgisinden kurulur. İrsaliye mal yola çıkmadan önce siparişten satır alınarak kesilir; e-İrsaliye kuralları GİB'in belirlediği düzene göre uygulanır.
Perşembe öğleden sonra müşterinin satınalmacısı arıyor: "Pazartesi hattımız sizin braketle başlıyor, 3.000 adet yolda mı?" Satış sorumlusu siparişi açıyor, termin pazartesi yazıyor. Depoya soruyor; 1.800 adet hazır, gerisi kaplamadan dönmedi. Sevkiyatçıya soruyor; yarınki araç zaten başka iki müşteriyle dolu. Üç kişiye sorulan soru, aslında bir haftadır görünür olması gereken bir tablonun eksikliğini gösteriyor.
Sevkiyat, üretimin son adımı gibi görünür ama planı üretimden önce başlar. Siparişin termini, stoğun hangi aşamada olduğu, fasoncudan ne zaman döneceği ve aracın ne kadar alacağı birlikte bilinmedikçe, her sevkiyat günü telefonla çözülen bir krize döner. Bu tabloyu kurmak için pahalı bir planlama yazılımı gerekmez; satır bazlı sipariş takibi ve aşama bazlı stok tutan bir ücretsiz ERP çoğu atölyenin ihtiyacını karşılar.
Tam boyutİçindekiler
- Sevkiyat planı nedir?
- Sevkiyat planı hangi bilgilerden kurulur?
- Haftalık sevkiyat planı nasıl hazırlanır?
- Kısmi sevk ne zaman yapılmalı?
- Araç yüklemede nelere dikkat edilir?
- İrsaliye ne zaman kesilmeli?
- Sevkiyattan sonra ne takip edilir?
- Ücretsiz ERP sevkiyatta neyi değiştirir?
- PakERP One'da sevkiyat planı ve irsaliye
- Sık sorulan sorular
Sevkiyat planı nedir?
Sevkiyat planı, açık sipariş satırlarının hangi gün, hangi miktarda ve hangi araçla gideceğinin önceden yazılmasıdır. Genellikle haftalık yapılır ve her gün güncellenir.
Planın girdisi sipariş listesi değil, sipariş satırlarıdır. Bir müşteri siparişinde beş kalem varsa ve her birinin teslim tarihi farklıysa, plan da beş ayrı satırla kurulur. Siparişin başlığındaki tek bir tarihe bakan firma, erken istenen kalemi geç, geç istenen kalemi erken gönderir; ikisi de müşteri hattında sorun yaratır.
Sevkiyat planı hangi bilgilerden kurulur?
Beş bilgiden: satır bazlı termin, sevke hazır stok, yolda ya da fasonda olan miktar, ambalaj ve araç kapasitesi. Bunlardan biri eksikse plan tahmine dayanır.
| Bilgi | Nereden gelir? | Sık yapılan hata |
|---|---|---|
| Termin tarihi | Sipariş satırı | Yalnız sipariş başlığındaki tarihe bakmak |
| Sevke hazır stok | Nihai aşamadaki mamul bakiyesi | Yarı mamulü de hazır saymak |
| Fasonda bekleyen | Fasoncu deposu bakiyesi | Dönüş tarihini sormamak |
| Ambalaj | Stok kartı ya da müşteri şartı | Kasa ve palet ihtiyacını son gün fark etmek |
| Araç kapasitesi | Nakliyeci, kendi araç | Ağırlığı değil yalnız palet sayısını hesaplamak |
İkinci satır en çok sorun çıkaran satırdır. Aynı parça kesilmiş, preslenmiş ve kaplanmış halde farklı bakiyelerde duruyorsa, stok kartındaki toplam rakam sevkiyat için bir şey ifade etmez. Aşama bazlı bakiye için stok yönetimi rehberine bakabilirsiniz.
Sevkiyatta en sık yaşanan karışıklık, kaplamadan dönmemiş ya da son kontrolü yapılmamış parçanın, stok kartında toplam rakam yeterli göründüğü için sevk edilebilir sanılmasıdır. Sevkiyat planında yalnız nihai aşamadaki bakiyeye bakmak bu hatayı baştan keser.
Haftalık sevkiyat planı nasıl hazırlanır?
Önümüzdeki iki haftanın açık sipariş satırları termine göre sıralanır, her satırın karşısına hazır ve eksik miktar yazılır. Eksik olan satırlar üretime ya da fasona, hazır olanlar araçlara dağıtılır.
- Açık satırları çekin. Termini geçmiş olanlar en üstte, bu hafta ve gelecek hafta olanlar altta.
- Hazır miktarı karşılaştırın. Nihai stokta olan ile olmayanı ayırın; olmayan için üretim ya da fason dönüş tarihini yazın.
- Müşteriyle erken konuşun. Yetişmeyecek satırı perşembe değil pazartesi bildirin; kısmi sevk ya da tarih kaydırma o zaman konuşulur.
- Araçlara dağıtın. Aynı güzergâhtaki müşterileri birleştirin, ağırlık ve palet sınırına bakın.
- Her sabah güncelleyin. Dünkü üretim bildirimleri ve fason dönüşleri planı değiştirir.
Bu tablo Excel'de de hazırlanabilir; sorun, her sabah siparişten, stoktan ve fason listesinden yeniden kopyalanmasıdır. ERP'de aynı bilgi tek yerden okunduğunda plan hazırlamak kopyalamak değil, karar vermek olur. Lisans bedeli olmayan bir ücretsiz ERP'de satış, depo ve sevkiyat sorumlusunun her birine ayrı kullanıcı açmak da maliyet sorunu olmaz; üçü aynı listeye bakar.
Kısmi sevk ne zaman yapılmalı?
Müşteri kabul ediyorsa ve eksik miktar makul bir sürede tamamlanacaksa. Kısmi sevk, müşterinin hattını durdurmamak için yapılır; kendi stok fazlanızı eritmek için değil.
- Kısmi sevkte sipariş satırının kalanı açık kalmalı, bir sonraki irsaliyede kendiliğinden gelmelidir.
- Müşteri satır başına tek teslimat istiyorsa (bazı ana sanayi müşterileri gibi), kısmi sevk önceden onaylatılır.
- Kalan miktar için yeni tarih siparişe yazılır; plan bu tarihe göre yeniden kurulur.
- Fazla sevk de bir sorundur. Sipariş miktarını aşan sevkiyat, müşteri kabulünde fark olarak döner.
Kısmi sevkin sık yapıldığı firmalarda, her kısmi sevkin nedeni kısaca not edilmelidir: üretim yetişmedi, fasondan dönmedi, müşteri istedi. Birkaç ay sonra bu notlar, gecikmelerin gerçekten nereden kaynaklandığını gösterir.
Araç yüklemede nelere dikkat edilir?
Ağırlığa, palet sayısına, boşaltma sırasına ve dönen ambalaja. Sac ve dövme parça gibi ağır malzemede araç paletten önce ağırlıkta dolar.
- Birden çok müşteriye giden araçta son boşaltılacak yük önce yüklenir.
- Her paletin üstünde müşteri, parça ve adet etiketi olur; irsaliye satırıyla aynı bilgiyi taşır.
- Müşterinin gönderdiği kasa ve paletler ayrı takip edilir. Giden ve dönen kasa sayısı tutulmazsa, yıl sonunda hem müşteri hem firma kasa eksiği tartışır.
- Şoför, plaka ve taşıyıcı bilgisi irsaliyeden önce belli olmalıdır; e-İrsaliyede bu alanlar belgeye yazılır.
Yükleme listesini sevkiyatçının kafasından çıkarıp kayda almak, vardiya değiştiğinde ya da sevkiyatçı izne çıktığında işin durmamasını sağlar. Bir ücretsiz ERP'de irsaliye satırları, palet etiketleri ve araç bilgisi aynı belgeden basıldığında, yükleme listesi ayrıca hazırlanmaz; irsaliyenin kendisi yükleme listesidir.
İrsaliye ne zaman kesilmeli?
Mal yola çıkmadan önce, yükleme bittiğinde. İrsaliyeyi yüklemeden önce kesmek, son anda değişen adedin belgeye yansımamasına; yüklemeden sonra geç kesmek ise aracın beklemesine yol açar.
e-İrsaliyede belgenin düzenlenme zamanı ile fiili sevk zamanı arasındaki ilişki ve hangi firmanın e-İrsaliye kullanmak zorunda olduğu GİB'in belirlediği kurallara ve sınırlara bağlıdır; güncel tebliğe göre uygulanır. Faturanın irsaliyeden sonra hangi süre içinde düzenleneceği de mevzuatla belirlenir; bu süre için mali müşavirinize danışın.
İrsaliyenin ekranda nasıl kesildiği, lot seçimi ve entegratör retleri Satış İrsaliyesi 3 Tıkla yazısında adım adım anlatılıyor; e-belgenin genel işleyişi için e-Fatura ve e-İrsaliye rehberine bakın.
Sevkiyattan sonra ne takip edilir?
Teslim teyidi, müşteri kabulündeki farklar ve faturalaştırma. Araç çıktığında sevkiyat bitmiş sayılmaz; müşterinin deposunda kabul edilene kadar açık bir iş vardır.
- Teslim teyidi: e-İrsaliyede alıcı yanıtı kabul, kısmi kabul ya da ret olarak döner. Kâğıt irsaliyede imzalı nüsha ya da müşteri mal kabul belgesi beklenir.
- Kabul farkı: müşteri "iki koli eksik" diyorsa fark aynı gün incelenir; yükleme sayımı, palet etiketi ve irsaliye satırı karşılaştırılır.
- Faturalanmamış irsaliyeler: ay sonunda irsaliyesi kesilip faturası kesilmemiş sevkiyat kalmamalıdır. Bu liste her hafta kontrol edilirse ay sonu kapanışı kolaylaşır.
Faturalanmamış irsaliye listesi, sevkiyat ile muhasebe arasındaki en sık kopukluğu gösterir. Siparişten irsaliyeye, irsaliyeden faturaya satır alarak ilerleyen bir zincirde bu liste kendiliğinden oluşur; ayrıca tutulması gerekmez.
Ücretsiz ERP sevkiyatta neyi değiştirir?
Sevkiyat sorumlusunun bilgiyi aramak yerine okumasını. Termin, hazır stok, fasondaki miktar ve önceki irsaliyenin araç bilgisi aynı veritabanında durduğunda, perşembe öğleden sonraki telefon tek ekrandan cevaplanır.
Değişmeyen şeyler de var. Müşteriyle erken konuşmak, aracı doğru yüklemek, kasayı saymak insan işidir; hiçbir ERP bunları yapmaz. Ücretsiz ERP seçmenin getirdiği fark, bu düzeni kurmak için bütçe onayı beklenmemesi ve depodaki, satıştaki ve muhasebedeki herkesin aynı kayda bakabilmesidir.
PakERP One'da sevkiyat planı ve irsaliye
PakERP One'da sevkiyat planının başlangıç noktası satış siparişlerinin satır bazlı teslim takibidir; irsaliye de siparişten kesilir. Program ve bulut sunucu ücretsizdir, kullanıcı sayısı sınırı yoktur.
- 103 Satış Siparişleri: teslim satır bazında izlenir; termini geçen satır kırmızı, terminine 7 gün kalan satır sarı görünür. Haftalık planın başlangıç listesi budur.
- Nihai bakiye: satış irsaliyesinde satırın niteliği boş, yani nihai mamul olarak gelir; depo o mamulün nihai bakiyesinin en çok olduğu depodur. Yarı mamul bu bakiyede görünmez.
- Üretim Panosu, Fasonda görünümü: fasoncu başına dışarıdaki adet ve bekleme süresi; eksik satırların dönüş tahmini buradan yapılır.
- 102 Satış İrsaliyeleri: Siparişten Satır Al ile açık satırlar kalan miktarlarıyla gelir, kısmi sevkte kalan açık kalır. Şoför, plaka ve taşıyıcı cariye kesilen son irsaliyeden gelir. Kaydet ile onay ve e-İrsaliye sorusu gelir.
- Faturalaştır: irsaliye listesinde sağ tık ile fatura irsaliyenin kalan satırlarıyla açılır.
- 851 Cari Konsol: müşterinin açık siparişleri ve faturalanmamış irsaliyeleri tek ekranda.
Ayrıntılar için Satış ve Sevkiyat modülüne bakın.
Konuyla ilgili: Çeki Listesi (Packing List) Nasıl Hazırlanır?, İhracat Sevkiyatı Nasıl Planlanır? Konteyner, Tır, Palet, Incoterms Nedir? EXW, FOB, CIF, DAP Farkı.