Sipariş noktası, bir kalemin bakiyesi hangi seviyeye düşünce yeni sipariş açılacağını söyler: tedarik süresi boyunca tüketilecek miktar artı emniyet stoku. Minimum stok ise bakiyenin hiç altına inmemesi gereken seviyedir. Ücretsiz bir ERP programında bu seviyeler stok kartına yazılır; bakiye seviyenin altına düşen kartlar raporda ve günlük panelde listelenir, satınalma bu listeden talep açar. Seviye rakamı tüketim ve tedarik süresine göre birkaç ayda bir gözden geçirilir.
Pres hattı öğleden sonra durdu. Kalıp hazır, operatör hazır, sac hazır; eksik olan şey 8 mm'lik bir bağlantı vidası. Depoda son kutu geçen hafta bitmiş, kimse fark etmemiş. Satınalmacı telefona sarıldı, tedarikçi "yarın öğleden sonra" dedi. Bir günlük pres kapasitesi, tanesi birkaç kuruşluk bir vida yüzünden gitti.
Bu durumun tersi de aynı depoda yaşanır: üç yıl önce "bitmesin" diye alınan yirmi kutu özel yay, rafta hâlâ duruyor. Ürün değişti, yay artık kullanılmıyor. İkisinin ortak nedeni aynıdır: hangi kalemden ne kadar bulunması gerektiğine kimse bir rakam yazmamıştır. Minimum stok ve sipariş noktası, bu rakamı yazma işidir; ücretsiz ERP kullanan bir firma için de ücretli paket kullanan için de hesap aynıdır.
Tam boyutİçindekiler
- Minimum stok, emniyet stoku ve sipariş noktası arasındaki fark nedir?
- Sipariş noktası nasıl hesaplanır?
- Hangi kalemlere sipariş noktası konur?
- Sipariş noktası ile MRP aynı şey mi?
- Ücretsiz ERP ile minimum stok uyarısı nasıl kurulur?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da minimum stok ve sipariş noktası
- Sık sorulan sorular
Minimum stok, emniyet stoku ve sipariş noktası arasındaki fark nedir?
Üçü sık karıştırılır, oysa üç ayrı soruya cevap verirler. Sipariş noktası "ne zaman sipariş vereyim", emniyet stoku "beklenmedik duruma karşı ne kadar pay bırakayım", minimum stok "bakiye hiç neyin altına inmesin" sorusunun cevabıdır.
| Kavram | Sorusu | Nasıl bulunur | Ne zaman devreye girer |
|---|---|---|---|
| Sipariş noktası | Ne zaman sipariş açayım? | Tedarik süresi x günlük tüketim + emniyet stoku | Bakiye bu seviyeye inince talep açılır |
| Emniyet stoku | Tedarikçi gecikirse ya da tüketim artarsa ne kadar payım var? | Tüketim ve tedarik süresindeki sapmaya göre | Sipariş geç gelirse bu pay tüketilir |
| Minimum stok | Bakiye neyin altına inmemeli? | Çoğu firmada emniyet stokuna eşit alınır | Altına inince uyarı, acil alım |
| Maksimum stok | En çok ne kadar tutayım? | Sipariş noktası + sipariş miktarı | Üstüne çıkınca alım durur |
Bakiye grafiği bir testere dişine benzer: tüketimle iner, sipariş gelince yükselir. Sipariş noktası dişin ortasındaki bir çizgidir; minimum stok dişin dip noktasıdır. Sipariş zamanında açılmışsa bakiye minimuma değmeden yeni mal gelir.
Sipariş noktası nasıl hesaplanır?
Formül kısadır: sipariş noktası = tedarik süresi (gün) x günlük ortalama tüketim + emniyet stoku. Zor olan formül değil, içine konacak rakamların dürüst olmasıdır.
Bir örnek. Kaplama öncesi kullanılan bir yağ, günde ortalama 5 litre tüketiliyor. Tedarikçi siparişten teslime 10 gün istiyor. Tedarik süresi boyunca 50 litre gider. Tedarikçinin bazen 4 gün geciktiği ve tüketimin bazı haftalarda arttığı biliniyorsa emniyet stoku 25 litre alınabilir. Sipariş noktası 75 litre olur: bakiye 75'e inince sipariş açılır, yeni varil gelene kadar bakiye 25 civarına düşer, gecikme olursa bu 25 litre hattı ayakta tutar.
- Tedarik süresi: sipariş e-postasından malın rafa girmesine kadar geçen süre. Yalnız tedarikçinin söylediği değil, mal kabul ve kalite kontrolü de dahil.
- Günlük tüketim: geçmiş üç altı ayın stok çıkışlarından. Tahmin değil, kayıt.
- Emniyet stoku: tedarikçi ne kadar sapıyor, tüketim ne kadar dalgalanıyor. Sapması az kalemde küçük, ithal ya da tek kaynaklı kalemde büyük tutulur.
Rakam bir kez yazılıp unutulmaz. Tüketim değişince, tedarikçi değişince ya da ürün ağacında o kalem çıkınca seviye de değişmelidir. Üç ayda bir gözden geçirme çoğu atölye için yeterlidir.
Sipariş noktasını ilk kez kuran firmalarda ilk aylarda uyarı listesi uzun çıkar; çoğu seviye tahminle girildiği için yüksek kalmıştır ve liste ciddiye alınmaz olur. Seviyeleri kayıttaki gerçek tüketimden çıkaran ve ilk ay yalnız hattı durduran otuz kırk kalemle başlayan firmalarda liste kısa ve güvenilir kalır. Liste güvenilir olunca her sabah bakılır; bakılınca da çalışır.
Hangi kalemlere sipariş noktası konur?
Hepsine değil. Sipariş noktası, tüketimi düzenli ve tahmin edilebilir kalemler içindir: sarf malzemesi, standart bağlantı elemanları, yağ, boya, ambalaj, her siparişte kullanılan ortak hammadde. Müşteri siparişine bağlı özel malzeme ise sipariş noktasıyla değil ihtiyaç planlamasıyla alınır.
- Sürekli tüketilenler: vida, somun, kaynak teli, kesme yağı, streç film, palet. Sipariş noktası buraya konur; en çok kazanç bu gruptadır.
- Ortak hammadde: birçok mamulde kullanılan aynı sac kalitesi ve kalınlığı. Sipariş noktası konabilir, ama sipariş miktarı büyükse MRP ile birlikte düşünülmelidir.
- Siparişe özel malzeme: yalnız bir müşterinin parçasında kullanılan döküm ya da özel profil. Sipariş noktası konmaz; müşteri siparişi gelince MRP ihtiyacı çıkarır.
- Hareketsiz kalemler: altı aydır çıkışı olmayan kart. Sipariş noktası varsa kaldırılmalı; yoksa bir gün yanlışlıkla yeniden alınır.
Bir de değere göre bakmak gerekir. Stok değerinin büyük kısmını oluşturan az sayıda kalemde (A grubu) seviye sık gözden geçirilir ve sıkı tutulur; ucuz ve çok kalemli C grubunda bol emniyet payı bırakıp az uğraşmak daha ucuzdur. Vida için bir kutu fazla tutmak, pres hattını bir gün durdurmaktan iyidir.
Sipariş noktası ile MRP aynı şey mi?
Değil. Sipariş noktası geçmişe bakar: şimdiye kadar bu kadar tüketildi, yine tüketilir. MRP ileriye bakar: açık siparişler ve iş emirleri için ürün ağacından hangi malzeme ne zaman gerekiyor. İkisi birbirinin yerine geçmez, aynı depoda yan yana çalışır.
Sarf ve standart kalemler için MRP hesabı gereksiz karmaşıktır; sipariş noktası yeter. Ücretsiz ERP programlarının çoğunda ikisi de bulunur, sorun hangisinin hangi kalemde kullanılacağına karar vermektir. Müşteri siparişine bağlı ana hammadde için ise sipariş noktası körlemesine alım yaptırır; bir ay hiç sipariş gelmeyebilir ya da normalin üç katı gelebilir. Orada MRP gerekir. Ayrıntısı MRP rehberinde.
Pratikte stok kartında bir işaret bulunur: bu kalem sipariş noktasıyla mı, ihtiyaç planlamasıyla mı yönetiliyor. Bu işaret konmadığında iki yöntem birbirini bozar: MRP zaten ihtiyaç çıkarmışken sipariş noktası da uyarı verir ve aynı malzeme iki kez alınır.
Ücretsiz ERP ile minimum stok uyarısı nasıl kurulur?
Dört adımlık iş: seviye stok kartına yazılır, bakiye seviyenin altına inen kartlar bir listede toplanır, bu listeden satınalma talebi açılır, talep siparişe dönünce kalem listeden düşer. Programın işi listeyi güncel tutmaktır; kararı yine insan verir.
- Bakiyeye güvenin. Kayıttaki bakiye raftakiyle tutmuyorsa hiçbir seviye işe yaramaz. Önce stok kaydı oturur, sonra seviye konur.
- Tüketimi kayıttan okuyun. Son altı ayın stok çıkışları, kart bazında. Bunu Excel'e alıp günlük ortalamayı çıkarmak yarım gün alır.
- Tedarik süresini yazın. Tedarikçi kartına ya da stok kartına, gün olarak. Gerçek teslim tarihleriyle sipariş tarihlerini karşılaştırın; tedarikçinin dediğine değil, geçmişe bakın.
- Seviyeyi kartlara girin. Önce A grubu ve hattı durduran kalemler; gerisi sonra.
- Listeyi bir kişiye bağlayın. "Seviye altı" raporuna her sabah kim bakacak? Bakan yoksa uyarı yoktur.
- Talebi programdan açın. Uyarıdan doğan talep siparişe dönüşünce kalem "sipariş verildi" durumuna geçer; iki kişi aynı vidayı iki kez almaz.
Kullanılabilir bakiyeye bakmak da önemlidir. Depoda 1.000 adet var ama 900'ü açık iş emrine rezerve ise gerçek bakiye 100'dür. Seviye karşılaştırması eldeki toplamla değil, rezerve düşülmüş kullanılabilir miktarla yapılmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Her karta aynı seviyeyi yazmak. "Hepsine 100 adet" diye girilen seviye, vidada az, özel profilde çok fazladır.
- Seviyeyi hiç güncellememek. İki yıl önceki tüketime göre konan rakam, bugün ya hat durdurur ya raf doldurur.
- Tedarik süresine mal kabulü katmamak. Mal rampaya geldi ama kalite üç gün bakmadı; o üç gün de tedarik süresidir.
- Uyarıyı sipariş sanmak. Liste çıktı, kimse talep açmadı. Uyarı bir iş emridir, bilgi değil.
- Eldeki toplama bakmak. Rezerve ve karantinadaki miktar kullanılabilir değildir.
- Uyarıyı Excel'de tutmak. Ücretsiz ERP bakiyeyi zaten biliyor; seviyeyi ayrı bir dosyada tutmak bakiye ile seviyeyi iki ayrı yerde yaşatır ve biri hep eskir.
- Sarf malzemeyi kayıt dışı tutmak. Kaydı olmayan kalemin bakiyesi de, uyarısı da olmaz. Hattı en çok durduran kalemler çoğunlukla bu "önemsiz" gruptadır.
PakERP One'da minimum stok ve sipariş noktası
PakERP One'da seviye stok kartında tutulur, seviye altına düşen kartlar raporda ve kişisel panelde görünür, satınalma talebi aynı ekranlardan açılır. Program, bulut sunucu ve raporlar ücretsizdir; kart ya da kullanıcı sınırı yoktur, ücretsiz ERP hesabı programın giriş ekranından açılır.
- 301 Stok Kartları: kartta emniyet (kritik) stok seviyesi tanımlanır. Sağ tık Stok Durumu bakiyeyi nitelik x depo kırılımında Bakiye, Rezerve ve Kullanılabilir olarak gösterir; seviye kıyaslaması kullanılabilir miktarla yapılır.
- Emniyet Stok Raporu (306 stok raporları arasında): hammadde, yarı mamul ve mamul gruplarında bakiyesi seviyenin altına inen kartları listeler. Her listede olduğu gibi Raporlar ▾ menüsünden PDF ve Excel alınır.
- Çalışma Alanım: ana penceredeki Bugün paneli, yetkiniz olan ekranlardan kritik stok özetini vadesi geçen alacak ve bugün teslim edilecek siparişlerle birlikte gösterir; sabah ilk bakılan yer burasıdır.
- 322 Satınalma Talepleri: seviye altı kalem için talep açılır; talep 218 Talep Havuzu'na düşer, satınalmacı tedarikçi seçip 203 Satınalma Siparişleri'ne çevirir. Talebi açan kişi siparişe dönüşünce bildirim alır.
- 203 Aktif Satınalma Sipariş Satırları raporu: sipariş verilmiş ama gelmemiş kalemleri stok mevcutu ve gecikmesiyle gösterir; aynı kalemin ikinci kez alınmasını önler.
- 319 Rezervasyon / ATP Raporu: açık iş emirlerine ve siparişlere rezerve miktarı düşüp gerçekten kullanılabilir bakiyeyi verir.
- Hareketsiz Stoklar ve Stok Yaşlandırma raporları: uzun süredir çıkışı olmayan kartları gösterir; bu kartlardaki seviyeler kaldırılır.
Sipariş noktasıyla yönetilmeyen, müşteri siparişine bağlı hammadde için MRP hesabı iş emri ve ürün ağacından yürür; ayrıntı Üretim ve İş Emri modül sayfasında.
Konuyla ilgili: Ekonomik Sipariş Miktarı (EOQ) Nasıl Hesaplanır?, Tedarik Süresi (Lead Time) Nasıl Ölçülür?, Bakım Yedek Parça Stoku Nasıl Yönetilir?.