OEE = kullanılabilirlik × performans × kalite. Kullanılabilirlik = fiili çalışma / planlı üretim süresi, performans = ideal çevrim × toplam adet / fiili çalışma, kalite = iyi adet / toplam adet. Örnek: 420 dakikalık planlı sürede 47 dakika duruş, 12 saniye ideal çevrim, 1.700 parçanın 1.640'ı sağlam: %88,81 × %91,15 × %96,47 = %78,10.
Pres vardiya boyunca çalışmış görünür; operatör günü dolu geçirmiş, kayıtta da bir arıza yazıyor. Yine de çıkması gereken adedin dörtte biri eksiktir. OEE bu eksiğin nereden geldiğini üçe ayırarak gösterir: makine durduğu için mi, yavaş çalıştığı için mi, yoksa çıkan parçaların bir kısmı hurdaya gittiği için mi? Yukarıdaki araç vardiya süresi, duruşlar, ideal çevrim süresi ve adetlerden kullanılabilirlik, performans, kalite ve OEE oranını hesaplar; planlı sürenin dakika dakika nereye gittiğini de tabloyla döker.
İçindekiler
- OEE nasıl hesaplanır?
- Kullanılabilirlik, performans ve kalite hangi kayıpları ölçer?
- Adım adım örnek: bir pres hattında tek vardiya
- İdeal çevrim süresi nereden alınır?
- Hangi duruşlar planlı sayılır?
- OEE kaç olmalı?
- Birden fazla makinenin OEE'si nasıl birleştirilir?
- Hesapta sık yapılan hatalar nelerdir?
- PakERP One'da OEE verisi nereden gelir?
- Sık sorulan sorular
OEE nasıl hesaplanır?
OEE, yani toplam ekipman etkinliği, planlı üretim süresinin ne kadarının gerçekten iyi parçaya dönüştüğünü ölçer. Üç oranın çarpımıdır: kullanılabilirlik makinenin planlanan sürenin ne kadarında çalıştığını, performans çalışırken ideal hızın ne kadarına ulaştığını, kalite de çıkan parçaların ne kadarının ilk seferde sağlam olduğunu söyler.
Aynı sonuç tek satırda da bulunur: iyi adet ideal çevrim süresiyle çarpılır ve planlı üretim süresine bölünür. Bu ikinci yol sağlama için kullanışlıdır; üç oranın çarpımı ondan farklı çıkıyorsa girdilerden biri yanlıştır. Kavramın geniş anlatımı ve saha örnekleri OEE nedir yazısında.
Kullanılabilirlik, performans ve kalite hangi kayıpları ölçer?
Her oran farklı bir kayıp grubunu yakalar. Kayıpların hangi orana yazılacağı baştan kararlaştırılmazsa aynı makinenin OEE'si vardiyadan vardiyaya farklı yöntemle hesaplanmış olur.
| Oran | Formül | Yakaladığı kayıplar |
|---|---|---|
| Kullanılabilirlik | Fiili çalışma / Planlı üretim süresi | Arıza, kalıp ve ayar değişimi, malzeme bekleme, operatör yokluğu |
| Performans | İdeal çevrim × Toplam adet / Fiili çalışma | Kısa duraklamalar, takılmalar, düşük hızda çalışma |
| Kalite | İyi adet / Toplam adet | Hurda, yeniden işleme, ilk ayar parçaları |
Birkaç dakikalık kısa duraklamalar duruş kaydına girmez ama performansı düşürür; performans beklenmedik düşükse sahadaki kısa takılmalara bakın. Duruş nedenlerini sıralamanın yolu Pareto analizi yazısında.
Adım adım örnek: bir pres hattında tek vardiya
Rakamlar örnektir. Bir eksantrik pres 480 dakikalık vardiyada çalışıyor; 60 dakika mola ve yemek planlı. Vardiyada 25 dakika kalıp değişimi ve 22 dakika malzeme beklendi. İdeal çevrim süresi 12 saniye; 1.700 parça basıldı, 60'ı çapak ve ölçü hatasıyla ayrıldı.
- Planlı üretim süresi: 480 − 60 = 420 dakika.
- Fiili çalışma: 420 − 47 = 373 dakika; kullanılabilirlik 373 / 420 = %88,81.
- İdeal hızla 1.700 parçanın süresi: 12 × 1.700 / 60 = 340 dakika; performans 340 / 373 = %91,15.
- Kalite: 1.640 / 1.700 = %96,47.
- OEE: 0,8881 × 0,9115 × 0,9647 = %78,10.
- Sağlama: 12 × 1.640 / 60 = 328 dakika değer katan süre; 328 / 420 = %78,10.
Planlı 420 dakikanın 47'si duruşa, 33'ü yavaş çalışmaya, 12'si hurdaya gitti. İdeal hızla 2.100 parça çıkabilecekken 1.640 sağlam parça çıktı. En büyük kalem duruştur; bunun yarısından fazlası kalıp değişimi olduğu için ilk iyileştirme kalıp değişim süresidir. Yöntemi SMED yazısında.
İdeal çevrim süresi nereden alınır?
İdeal çevrim, makinenin o parçayı tasarlandığı hızda üretme süresidir; ortalama ya da geçen ayın en iyisi değildir. Pres için kalıbın izin verdiği dakikadaki strok sayısı, enjeksiyon için kalıbın en kısa çevrimi, CNC için programın işleme süresi esas alınır. Kalıp bir strokta iki parça çıkarıyorsa parça başına süre yarıya iner.
İdeal süre gerçekte olduğundan uzun yazılırsa performans %100'ü aşar ve kayıp gizlenir; kısa yazılırsa makine hep verimsiz görünür. Aynı makinede farklı parçalar üretiliyorsa her parçanın kendi ideal süresiyle hesaplanan dakikalar toplanır. Çevrim süresinin talep hızıyla karşılaştırılması takt zamanı hesaplama aracında.
Hangi duruşlar planlı sayılır?
Planlı duruş, üretimin hiç planlanmadığı süredir: mola, yemek, haftalık planlı bakım, vardiya başı toplantısı. Bu süre OEE'nin paydasından çıkar. Kalıp değişimi, ayar, ilk parça onayı ve malzeme bekleme ise planlansa bile kayıptır ve kullanılabilirliği düşürür; aksi hâlde iyileştirilecek en büyük kalemler hesaptan kaybolur.
Siparişsiz kaldığı için çalıştırılmayan makine de planlı duruş sayılır, ama bu durum ayrı izlenmelidir: OEE makinenin ne kadar iyi kullanıldığını, doluluk ise ne kadar iş verildiğini anlatır. İkisini karıştıran rapor yanlış karar aldırır.
OEE kaç olmalı?
Sıkça anılan %85 değeri, sürekli çalışan büyük tesisler için konmuş bir hedeftir. Çok çeşitli parça üreten, günde birkaç kez kalıp değiştiren atölyelerde %55-65 arası gerçekçi bir başlangıçtır. Asıl ölçü firmanın kendi geçmişidir: aynı makinenin üç ay önceki değeriyle karşılaştırmak, başka fabrikanın sayısıyla karşılaştırmaktan daha çok şey söyler.
OEE düşükse önce en büyük kaybı bulun. Tablodaki dökümde en uzun kalem duruşsa arıza ve hazırlık, hızsa kısa takılmalar ve ayar, kaliteyse hurda nedenleri üzerine gidilir. Hurda tarafının hesabı fire oranı hesaplama aracında.
Birden fazla makinenin OEE'si nasıl birleştirilir?
Makinelerin OEE yüzdelerinin basit ortalaması alınmaz; kısa süre çalışan bir makine büyük hattın sonucunu fazla etkiler. Doğru yol dakikaları toplamaktır: her makinenin planlı üretim süresi ve değer katan süresi ayrı ayrı toplanır, toplam değer katan süre toplam planlı süreye bölünür. Haftalık ya da aylık OEE de aynı mantıkla vardiyaların dakikaları toplanarak bulunur; araçta vardiya süresi yerine dönemin toplam dakikasını ve dönemin adetlerini yazmanız yeterlidir. Seri bağlı bir hatta ise hattın çıktısını darboğaz istasyon belirler; hat OEE'si o istasyonda ölçülür.
Hesapta sık yapılan hatalar nelerdir?
- Kalıp değişimini planlı duruşa yazmak: En büyük iyileştirme alanı hesaptan çıkar, OEE olduğundan yüksek görünür.
- Yeniden işlenen parçayı iyi saymak: Kalite oranı ilk seferde sağlam çıkanı ölçer.
- Ortalama hızı ideal sanmak: Performans yapay olarak %100'e yaklaşır.
- Hat yerine tek makineyi ölçmek: Montaj hattında OEE darboğaz istasyonunda ölçülür.
- Vardiya sonunda tahminle doldurmak: Duruşlar anında kaydedilmezse kısa duruşlar kaybolur.
PakERP One'da OEE verisi nereden gelir?
PakERP One'da OEE için ayrı veri girişi yoktur; üç oran günlük üretim bildirimlerinden ve duruş kayıtlarından hesaplanır.
- 8107 Ürün Ağacı (Şema): operasyon kutusunda hazırlık süresi ve birim süre tutulur; planlanan süre buradan gelir.
- 8120 İş Emirleri: her operasyon ayrı iş emri numarasıyla açıldığı için pres, kaynak ve montajın süreleri birbirine karışmaz.
- 8121 Üretim Bildirimleri: iyi adet, fire adedi, fire nedeni ve başla ile bitir saati bildirimin içindedir; bildirim sonradan düzeltilebilir.
- 8129 Duruş Kayıtları ve 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: her nedene OEE kayıp türü (arıza, hazırlık, bekleme) ve planlı işareti verilir.
- 8108 Raporlar, OEE / Verimlilik: seçilen tarih aralığında iş merkezi bazında kapasite ve duruş dakikası, planlanan ve gerçek süre, iyi ve fire adedi, kullanılabilirlik, performans, kalite ve OEE yüzdesi; PDF ve Excel.
- PakERP One Üretim (Android): iş emri QR'ı okutulup iyi ve fire adet, duruşlar ve saatler sahada girilir.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir. Makineden sensörle otomatik veri toplama ise fabrikada yapılan keşiften sonra ayrıca fiyatlandırılır; ayrıntısı ERP ile OEE hesabı yazısında.
Konuyla ilgili: Ücretsiz ERP ile Makine Duruş Nedenleri Takibi, MTBF ve MTTR Nasıl Hesaplanır? Örnek Hesap.