1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. MTBF ve MTTR Nasıl Hesaplanır
Üretim Rehberi · Üretim

MTBF ve MTTR Nasıl Hesaplanır? Arıza Kayıtlarından Örnek Hesap

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

MTBF (arızalar arası ortalama süre), makinenin iki arıza arasında ortalama ne kadar çalıştığını gösterir: MTBF = toplam çalışma süresi / arıza sayısı. MTTR (ortalama onarım süresi), bir arızanın ortalama kaç dakikada giderildiğini gösterir: MTTR = toplam onarım süresi / arıza sayısı. MTBF'nin uzaması makinenin daha az bozulduğunu, MTTR'nin kısalması bakım ekibinin daha hızlı müdahale ettiğini söyler. İkisi birlikte kullanılabilirliği verir: MTBF / (MTBF + MTTR).

"Bakım geçen yıldan daha iyi mi?" sorusuna çoğu fabrikada iki cevap verilir. Bakım şefi "çok daha iyi, artık her şeye yetişiyoruz" der; üretim müdürü "CNC-3 yine iki kez durdu" der. İkisi de haklı olabilir, ama ikisi de bir sayı söylemez.

MTBF ve MTTR bu tartışmayı sayıya bağlayan iki göstergedir. Biri makinenin ne sıklıkla bozulduğunu, diğeri bozulduğunda ne kadar sürede ayağa kalktığını ölçer. Hesapları basittir; zor olan, doğru arıza kaydını toplamaktır. Aşağıda formüller, bir talaşlı imalat atölyesinden temsili bir hesap ve verinin en sık bozulduğu yerler var.

Hızlı üretim bildirimi (8121): İş emri numarasıyla sağlam / fire / süre bildirimi; tüketilecek malzemeler anında hesaplanır.Tam boyut
Hızlı üretim bildirimi (8121) · İş emri numarasıyla sağlam / fire / süre bildirimi; tüketilecek malzemeler anında hesaplanır.

MTBF ve MTTR nedir?

MTBF (Mean Time Between Failures), onarılabilir bir makinenin iki arızası arasında geçen ortalama çalışma süresidir. MTTR (Mean Time To Repair), bir arızanın başlangıcından makinenin yeniden üretime hazır olmasına kadar geçen ortalama süredir.

İkisi farklı soruları cevaplar:

MTBFMTTR
Neyi ölçer?Güvenilirlik: ne sıklıkla bozuluyor?Onarılabilirlik: ne çabuk düzeliyor?
İyi yönUzun olmasıKısa olması
Neyle iyileşir?Önleyici bakım, kök neden giderme, doğru kullanımYedek parça hazırlığı, arıza tarifi, usta yetkinliği, hızlı haber
BirimiSaatDakika ya da saat

Bir de MTTF vardır: onarılmayan, bozulunca değiştirilen parçalar için (rulman, sigorta, rezistans) ilk arızaya kadar geçen ortalama süre. Makine düzeyinde konuşulurken MTBF kullanılır.

MTBF ve MTTR formülleri nedir?

MTBF = toplam çalışma süresi / arıza sayısı

MTTR = toplam onarım süresi / arıza sayısı

Kullanılabilirlik = MTBF / (MTBF + MTTR)

Formüllerin üç terimi tanımlanmadan hesap anlamsızdır:

  • Çalışma süresi: makinenin üretim için planlandığı ve çalıştığı süre. Planlı olarak kapalı olduğu süre (hafta sonu, iş yok, planlı bakım) ve arıza süresi çıkarılır.
  • Arıza: plansız, bakım müdahalesi gerektiren duruş. Malzeme bekleme, operatör yokluğu, kalıp değişimi arıza değildir; bunlar MTBF'yi bozar.
  • Onarım süresi: makinenin durduğu andan üretime hazır olduğu ana kadar. Yalnız ustanın elinin üstünde olduğu süre değil; haber verme, ustanın gelmesi, parça bekleme ve deneme parçası da içindedir.

Son madde tartışma konusudur. Bazı ekipler MTTR'yi yalnız tamir süresi olarak hesaplar ve bekleme süresini ayrı izler. Hangisi seçilirse seçilsin firmada tek tanım kullanılmalı ve yıl boyunca değiştirilmemelidir; yoksa ay ay karşılaştırma yapılamaz.

Sahadan not

Arıza kaydına yeni başlayan atölyelerde ilk ay MTTR çoğu zaman gerçekçi olmayan kadar kısa çıkar; çünkü operatör duruşu ancak usta geldikten sonra yazar ve bekleme süresi kayda girmez. Başlangıç saatinin makinenin durduğu an olduğunu vardiya toplantısında birkaç kez hatırlatmak gerekir.

Örnek: bir CNC tezgahı için MTBF ve MTTR nasıl hesaplanır?

Örnek (temsili rakamlarla): Bursa'da otomotiv yan sanayiye mil işleyen bir atölye, CNC-3 torna tezgahının mart ayını inceliyor. Tezgah iki vardiya, 22 iş günü çalışıyor; vardiya 7,5 saat net.

  1. Planlanan süre = 22 gün × 2 vardiya × 7,5 saat = 330 saat.
  2. Planlı duruşlar (planlı bakım, iş olmayan yarım gün) = 12 saat. Üretim için planlanan süre = 330 - 12 = 318 saat.
  3. Ay içindeki arızalar ve onarım süreleri: taret indeksleme hatası 95 dk, hidrolik ayna basıncı 40 dk, bor yağı pompası 150 dk, eksen enkoder alarmı 55 dk. Arıza sayısı 4, toplam onarım süresi 340 dk = 5,67 saat.
  4. Çalışma süresi = 318 - 5,67 = 312,33 saat.
  5. MTBF = 312,33 / 4 = 78,1 saat. Tezgah ortalama 78 saatte, yani yaklaşık 5 iş gününde bir arızalanıyor.
  6. MTTR = 340 / 4 = 85 dakika.
  7. Kullanılabilirlik = 78,1 / (78,1 + 1,42) = %98,2.

%98 iyi görünür, ama ortalama arkasında bir ayrıntı saklıdır: 340 dakikanın 150'si tek bir arızadan, bor yağı pompasından geldi. Bakım kaydında "pompa yedeği yoktu, sanayiden getirildi" yazıyorsa MTTR'nin sorunu ustada değil yedek parçadadır. Bu yüzden ortalama tek başına okunmaz, arızaların listesiyle birlikte okunur.

Kullanılabilirlik burada yalnız arıza kaybını içerir. OEE hesabındaki kullanılabilirlik ise kalıp değişimi ve malzeme bekleme gibi bütün duruşları kapsar; ikisi aynı sayı değildir.

Hesap için hangi veri gerekir, nereden toplanır?

Her arıza için beş bilgi yeterlidir: makine, başlangıç saati, bitiş saati, arıza nedeni ve kısa açıklama. Bu beşi doğru tutulursa MTBF ve MTTR bir Excel formülüyle çıkar.

Veri genellikle şu kaynaklardan gelir:

  • Operatörün duruş kaydı: makine durunca başlangıç saati, makine çalışınca bitiş saati. En güvenilir kaynak, çünkü olay anında girilir.
  • Bakım iş emri ya da arıza formu: ne yapıldığı, hangi parçanın değiştiği. Nedeni doğrulamak için gerekir.
  • Üretim bildirimi: vardiyanın başla ve bitir saati; çalışma süresinin çerçevesi buradan çıkar.

Duruş nedenleri baştan gruplanmalıdır: elektrik, hidrolik, mekanik, pnömatik, yazılım ya da kontrol, kalıp. Gruplanmış veri, hangi tür arızanın MTBF'yi düşürdüğünü gösterir. Duruş kodlarının nasıl kurulacağı makine duruş nedenleri takibi yazısında anlatılıyor.

MTBF ve MTTR kaç olmalı?

Herkes için geçerli bir hedef yoktur; makinenin türü, yaşı ve çalışma yüküne göre değişir. Doğru karşılaştırma, aynı makinenin geçmiş dönemleriyle ve benzer makinelerle yapılır.

Okurken şu ilişkilere bakılır:

DurumNe anlatır?Nereye bakılır?
MTBF düşük, MTTR kısaSık ama küçük arızalarKök neden, operatör kontrolü, sensör ve bağlantı gevşeklikleri
MTBF yüksek, MTTR uzunSeyrek ama büyük arızalarKritik yedek parça, dış servis bağımlılığı, arıza tarifleri
İkisi de kötüleşiyorMakine yaşlanıyor ya da bakım geri kalıyorBakım planına uyum, revizyon ya da yenileme kararı
MTBF artıyor, MTTR değişmiyorÖnleyici bakım tutuyorPlanı diğer makinelere genişletme

Arıza sayısı ayda bir ya da ikiyse aylık MTBF çok oynak çıkar. Bu durumda son 3 ya da 6 ayın hareketli ortalaması kullanılır.

MTTR nasıl kısaltılır?

MTTR'nin büyük kısmı çoğu zaman tamirde değil beklemede geçer. Onarım süresini parçalara ayırmak, nereye müdahale edileceğini gösterir:

  1. Haber süresi: makine durduktan bakımın haberdar olmasına kadar. Telsiz, ışıklı kule ya da sahadan anlık kayıtla kısalır.
  2. Varış süresi: ustanın makineye gelmesi. Vardiyada bakımcı yoksa uzar.
  3. Teşhis süresi: arızanın bulunması. Makine başında arıza tarifi ve alarm kodu listesi bu süreyi azaltır.
  4. Parça bekleme: genellikle en büyük kalem. Kritik yedek parça listesi ve minimum stok ile kısalır; bkz. yedek parça stok yönetimi.
  5. Tamir ve deneme: asıl iş ve ilk parça onayı.

MTBF ise önleyici bakımla ve tekrarlayan arızanın kök nedenini gidermekle uzar. Plan kurulumu için önleyici bakım planı yazısına bakabilirsiniz.

Bakım göstergeleri yönetime nasıl raporlanır?

Aylık tek sayfa yeterlidir: A sınıfı makinelerin her biri için bir satır, son altı ayın MTBF ve MTTR değeri, yanında o ayın en uzun arızası. Fabrika ortalaması en alta küçük yazılır; karar makine satırlarından çıkar.

Temsili bir tablo satırı şöyle okunur: "P-400 hidrolik pres, MTBF 41 → 55 → 63 saat, MTTR 120 → 110 → 70 dk; en uzun arıza: valf bobini, parça stokta vardı." Tek satırda hem eğilim hem neden görünür. Aynı satırda MTBF düşüyorsa yönetimden istenecek şey de bellidir: bakım için makine süresi ya da revizyon bütçesi.

Toplantıda iki soru sorulur: hangi makinenin MTBF'si üst üste iki ay düştü ve hangi arızada parça beklendi? İlki önleyici bakım planına, ikincisi yedek parça listesine iş çıkarır. Bu raporun sabah toplantısındaki yeri için üretim müdürünün sabah raporları yazısına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

  • Her duruşu arıza saymak: malzeme bekleme ve kalıp değişimi MTBF'yi yapay olarak düşürür.
  • Kısa arızaları yazmamak: 5 dakikalık sensör resetleri kaydedilmezse MTBF olduğundan yüksek çıkar ve sinsi bir sorun görünmez kalır.
  • Takvim süresini çalışma süresi saymak: tek vardiya çalışan makinenin 24 saatiyle hesaplanan MTBF üç kat iyi görünür.
  • Bitiş saatini "tamir bitti" anına koymak: deneme parçası ve ilk parça onayı da makinenin üretmediği süredir.
  • Makineleri tek ortalamada toplamak: fabrika geneli MTBF, tek bir hasta makineyi gizler.
  • Tanımı yıl ortasında değiştirmek: eski ve yeni aylar karşılaştırılamaz hale gelir.

PakERP One'da MTBF ve MTTR verisi

PakERP One'da hazır bir MTBF raporu yoktur; hesabın dayandığı arıza kayıtları programda tutulur ve Excel'e iki adımda gelir:

  1. 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: arıza nedenleri (elektrik, hidrolik, mekanik) ayrı kodlanır; her nedene planlı ya da plansız ayrımı ve OEE kayıp türü olarak "arıza" atanır. Açıklaması zorunlu nedenler işaretlenebilir.
  2. 8129 Duruş Kayıtları: tezgah, iş emri, neden, başlangıç, bitiş, süre ve operatör. Sahada Android "PakERP One Üretim" uygulamasında duruş, üretim bildiriminin altına başla ve bitir saatiyle eklenir.
  3. 8121 Üretim Bildirimleri: bildirimin başla ve bitir saati, tezgahın çalışma süresinin çerçevesini verir.
  4. Duruş Analizi raporu (Raporlar ▾): tarih aralığı ve tezgah filtresiyle, neden bazında toplam süre ve adet; Excel çıktısında arıza sayısı ve toplam onarım süresi doğrudan okunur, MTBF ve MTTR iki bölmeyle bulunur.
  5. OEE / Verimlilik raporu: tezgah bazında planlanan süre ve duruş dakikası; çalışma süresi hesabının kontrolü için.

Program ve bulut sunucu ücretsizdir. Makineden sensörle otomatik duruş toplama ise ayrı bir hizmettir, fabrikada keşiften sonra fiyatlandırılır; ayrıntı üretimden veri toplama sayfasında.

Sık Sorulan Sorular

MTBF nasıl hesaplanır?
MTBF, toplam çalışma süresinin arıza sayısına bölünmesiyle bulunur. Örneğin bir tezgah ayda 312 saat çalışmış ve 4 kez arızalanmışsa MTBF 78 saattir. Planlı duruşlar ve arıza süresi çalışma süresine katılmaz.
MTTR nasıl hesaplanır?
MTTR, toplam onarım süresinin arıza sayısına bölünmesiyle bulunur. 4 arızada toplam 340 dakika onarım yapıldıysa MTTR 85 dakikadır. Onarım süresi makinenin durduğu andan yeniden üretime hazır olduğu ana kadar ölçülür.
MTBF ile MTTF arasındaki fark nedir?
MTBF onarılabilir ekipman için iki arıza arasındaki ortalama çalışma süresidir. MTTF ise onarılmayıp değiştirilen parçalar için ilk arızaya kadar geçen ortalama süredir; rulman, sigorta ve rezistans gibi.
MTBF ve MTTR'den kullanılabilirlik nasıl bulunur?
Kullanılabilirlik = MTBF / (MTBF + MTTR). MTBF 78 saat, MTTR 1,4 saat ise kullanılabilirlik yaklaşık %98'dir. Bu değer yalnız arıza kaybını içerir; OEE'deki kullanılabilirlik bütün duruşları kapsar.
Yüksek MTBF iyi mi?
Evet, MTBF'nin yüksek olması makinenin daha seyrek arızalandığı anlamına gelir. Ancak kısa arızalar kaydedilmiyorsa MTBF olduğundan yüksek görünür; önce kaydın eksiksiz olduğundan emin olunmalıdır.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.