Fire oranı = fire adedi / toplam üretilen adet (iyi + fire); PPM = fire oranı × 1.000.000; fireli brüt ihtiyaç = net ihtiyaç / (1 − fire oranı). Örnek: 12.500 parçanın 375'i fire ise oran %3, PPM 30.000. 10.000 sağlam parça için 10.000 / 0,97 = 10.310 parça gerekir; 10.000 × 1,03 = 10.300 parça 9 eksik sağlam parça bırakır.
Siparişte 10.000 sağlam parça var, preste de birkaç yüz parçanın çatlak çıkacağı biliniyor. Hatta kaç parça sac kesilmeli? Cevap fire oranından gelir, ama hesabın yönü sık karıştırılır: fireyi net ihtiyaca yüzde olarak eklemek malzemeyi eksik bırakır. Yukarıdaki araç gerçekleşen adetlerden fire oranını, PPM değerini ve firenin maliyete etkisini hesaplar; sonra net ihtiyaçtan, dört operasyona kadar ayrı fire oranlarıyla, kesilmesi gereken brüt miktarı bulur ve yanlış yöntemle aradaki farkı gösterir.
İçindekiler
- Fire oranı nasıl hesaplanır?
- Fire oranı, PPM ve verim arasındaki fark nedir?
- Fireli brüt ihtiyaç neden bölerek bulunur?
- Adım adım örnek: kesme, büküm ve kaynaktan geçen parça
- Fire birim maliyeti nasıl etkiler?
- Fire oranı ne sıklıkla ölçülmeli?
- Hesapta sık yapılan hatalar nelerdir?
- PakERP One'da fire nerede kaydedilir?
- Sık sorulan sorular
Fire oranı nasıl hesaplanır?
Fire oranı, fire adedinin toplam üretilen adede bölünmesiyle bulunur; toplam, iyi ve fire adetlerinin toplamıdır. Paydaya yalnız iyi adet yazılırsa oran olduğundan yüksek çıkar ve bölümler arasında karşılaştırma bozulur. Fabrikada tek tanım seçilip her raporda o kullanılmalıdır.
Sac, profil ve granül gibi tartılarak alınan malzemede oran ağırlıkla da hesaplanabilir: ürüne girmeyen kilogram, kullanılan kilograma bölünür. Kesim iskeleti gibi kalıp tasarımından gelen kayıp ile hatalı parçadan gelen kayıp ayrı izlenmelidir; birincisi kalıbı değiştirmeden azalmaz.
Örnek: enjeksiyonda 2.000 kg granülden 0,18 kg'lık 10.400 kapak çıkıyor. Ürüne giren 10.400 × 0,18 = 1.872 kg, girmeyen 128 kg; malzeme fire oranı 128 / 2.000 = %6,4. Bu kaybın bir kısmı yolluk ve ayar baskısıdır, bir kısmı çapaklı ya da eksik dolmuş kapaktır. Araçta toplam yerine kullanılan kilogramı, fire yerine ürüne girmeyen kilogramı yazarsanız oran ve maliyet aynı mantıkla hesaplanır; birim maliyet alanına kilogram fiyatını girin.
Kavramın geniş anlatımı ve takip yöntemi fire oranı hesaplama rehberinde.
Fire oranı, PPM ve verim arasındaki fark nedir?
Üçü aynı ölçümün farklı yazılışıdır; hangisinin kullanılacağı okuyana göre seçilir.
| Ölçü | Formül | Örnek (375 / 12.500) | Kim kullanır? |
|---|---|---|---|
| Fire oranı | Fire / Toplam × 100 | %3,00 | Üretim ve maliyet |
| Verim | İyi / Toplam × 100 | %97,00 | Planlama, OEE'nin kalite oranı |
| PPM | Fire / Toplam × 1.000.000 | 30.000 | Kalite, müşteri raporları |
Oran küçüldükçe yüzde okunaksızlaşır: %0,05 yerine 500 PPM demek daha anlaşılırdır. İç fire PPM'i ile müşteriye giden hatalı parça PPM'i farklı sayılardır; müşteri tarafının hesabı PPM hesaplama yazısında. Kalite oranının makine verimine etkisi OEE hesaplama aracında görülür.
Fireli brüt ihtiyaç neden bölerek bulunur?
Fire oranı hatta giren parçaya uygulanır, çıkan parçaya değil. 10.000 sağlam parça için kaç parça girmesi gerektiğini bulmak için net ihtiyaç verime bölünür: 10.000 / 0,97 = 10.309,3, yani 10.310 parça. 10.310 parçanın %3'ü, yaklaşık 309 parça fire çıkar ve geriye 10.001 sağlam parça kalır.
Fire yüzde olarak eklenirse 10.000 × 1,03 = 10.300 parça kesilir; %3 fireden sonra 9.991 sağlam parça kalır. Küçük oranda fark 10 parçadır, ama fire büyüdükçe açılır: %20 firede doğru hesap 12.500, yanlış hesap 12.000 parça verir ve 400 parça eksik çıkar. Sipariş tam teslim edilemez, eksik parça için hat yeniden kurulur ve ikinci bir hazırlık maliyeti doğar.
Adım adım örnek: kesme, büküm ve kaynaktan geçen parça
Rakamlar örnektir. Bir braket üç operasyondan geçiyor: lazer kesimde %2, abkant bükümde %1, kaynakta %0,5 fire bekleniyor. Müşteri 10.000 sağlam braket istiyor.
- Hattın toplam verimi: 0,98 × 0,99 × 0,995 = 0,96535.
- Toplam fire oranı: 1 − 0,96535 = %3,465; oranları toplamak (%3,5) küçük ama yanlış bir sonuç verir.
- Brüt ihtiyaç: 10.000 / 0,96535 = 10.358,9, yani 10.359 parça kesilir.
- Kesimden 10.359 × 0,98 = 10.151,8 parça çıkar; bükümden 10.050,3; kaynaktan 10.000,0.
- Fire payını çarpan olarak yazan bir sistem için eşdeğer oran: 1 / 0,96535 − 1 = %3,59.
Sac ihtiyacı kesimde girmesi gereken 10.359 parça üzerinden hesaplanır. Kesim iskeleti bunun üstüne ayrıca eklenir; yerleşimden gelen sac artığının hesabı sac kesim firesi yazısında.
Fire birim maliyeti nasıl etkiler?
Fire olan parçanın malzemesi, işçiliği ve makine süresi harcanmıştır; bu maliyet sağlam parçalara dağılır. Toplam maliyet aynı kalırken bölünen adet azaldığı için birim maliyet yükselir. 12.500 parçaya 42 TL'den 525.000 TL harcanan bir partide durum şöyledir (rakamlar örnektir):
| Fire oranı | Sağlam adet | Sağlam parça birim maliyeti | Fireye giden tutar |
|---|---|---|---|
| %0 | 12.500 | 42,00 TL | 0 TL |
| %3 | 12.125 | 43,30 TL | 15.750 TL |
| %8 | 11.500 | 45,65 TL | 42.000 TL |
Satış fiyatı fireli maliyetle kurulmazsa ürün kârlı görünür ama değildir. Normal kabul edilen fire mamul maliyetinin parçasıdır ve ayrı bir muhasebe kaydı gerektirmez; beklenmedik büyük kayıpların maliyete mi yoksa döneme mi yazılacağına mali müşavirle birlikte karar verilir. Son operasyonda çıkan fire önceki bütün operasyonların emeğini de götürdüğü için en pahalı firedir.
Fire oranı ne sıklıkla ölçülmeli?
Fire, oluştuğu anda nedeniyle birlikte kaydedilir ve haftalık olarak nedenlere göre sıralanır; çoğu zaman ilk üç neden toplamın büyük kısmını açıklar. Sıralama hem adede hem tutara göre yapılmalıdır, çünkü son operasyondaki az sayıda fire daha pahalıdır. Reçetedeki fire payı birkaç ayın gerçekleşen oranıyla karşılaştırılıp güncellenir: pay gerçekten büyükse malzeme fazla alınır ve stokta kalır, küçükse sipariş eksik kalır. Yeniden işlenip kurtarılan parça fire sayılmaz, ama ayrı kaydedilmezse ek işçilik görünmez; nasıl izleneceği yeniden işleme yazısında.
Hesapta sık yapılan hatalar nelerdir?
- Fire payını çarparak eklemek: Net × (1 + oran) her zaman eksik malzeme verir.
- Operasyon oranlarını toplamak: Ardışık operasyonların toplam firesi verimlerin çarpımından bulunur.
- Paydaya iyi adedi yazmak: Oran şişer, bölümler karşılaştırılamaz.
- Ayar parçalarını saymamak: Kalıp ayarında atılan ilk parçalar da malzeme harcar.
- Yeniden işlenen parçayı fire saymak: Fire oranı yükselir, kurtarılan parça iki kez sayılır.
PakERP One'da fire nerede kaydedilir?
PakERP One'da fire, üretimin kaydedildiği yerde girilir ve maliyete kadar taşınır.
- 8121 Üretim Bildirimleri ve Android üretim uygulaması: her bildirimde iyi adet, fire adedi ve fire nedeni ayrı alanlardır; hammadde sarfı iyi ve fire adedinin toplamından yapılır.
- 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: fire nedenleri sabit listeden seçilir.
- 8107 Ürün Ağacı (Şema): malzeme kutusuna fire oranı yazılır. Program bu oranı iş emrinin malzeme ihtiyacına çarpan olarak ekler (net × (1 + oran)); bölerek bulunan brüt miktarı elde etmek için araçtaki "çarparak eklenecekse yazılacak oran" satırını girin: %3 fire için %3,093.
- 8108 Raporlar, Fire Analizi: fireyi nedenlere göre döker; OEE / Verimlilik raporu kalite oranını verir.
- 327 Hurda Kayıtları: fire ve artıklar cinsine göre tartılır, dara düşülür.
- 8151 Fiili Üretim Maliyeti ve 8153 Standart / Fiili Karşılaştırma: firenin birim maliyete etkisi.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir; üretim ekranlarının tamamı üretim modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: Ücretsiz ERP ile Hurda Takibi ve Geri Kazanım, Yan Ürün ve Hurda Çıktısı Reçetede Nasıl Tanımlanır?.