PPM, milyon parçada hatalı parça sayısıdır. Formül: PPM = hatalı parça adedi ÷ sevk edilen parça adedi × 1.000.000. Örnek: bir ayda 250.000 parça sevk edilmiş ve müşteri 45 parçayı reddetmişse PPM = 45 ÷ 250.000 × 1.000.000 = 180 olur. Müşteri PPM'i sevkiyata ve müşteri reddine, tedarikçi PPM'i mal kabule, iç PPM ise üretimde yakalanan hataya göre hesaplanır.
Ayın ilk haftası müşterinin tedarikçi portalından karne gelir: kalite satırında 312 PPM yazıyor, hedef 100. Satış müdürü kalite birimini arar. Kalite kendi tablosunu açar ve aynı ay için 190 bulur. İki taraf da doğru hesap yaptığını söyler.
Çoğu zaman ikisi de haklıdır; farklı olan sayma kuralıdır. Müşteri reddedilen lotun tamamını saymış olabilir, siz yalnız ayıklamada bulunan hatalı adedi. Müşteri şikayet tarihine göre ay seçmiş olabilir, siz sevk tarihine göre. PPM basit bir bölme işlemidir ama pay ve paydaya ne yazılacağı önceden konuşulmazsa her ay aynı tartışma tekrar eder. Aşağıda formül, örnek hesap, üç PPM türü ve veriyi ERP'den doğru almanın yolu var.
Tam boyutİçindekiler
PPM nedir, neyi ölçer?
PPM (parts per million), sevk edilen ya da teslim alınan her bir milyon parçada kaç parçanın hatalı çıktığını gösterir. Yüzde ile aynı şeyi ölçer; yalnız ölçeği daha incedir. Hata oranı çok düşük olan seri üretimde yüzde ile konuşmak zorlaşır: %0,02 ile %0,05 arasındaki farkı herkes kolay okuyamaz, 200 ile 500 PPM arasındakini okur.
Otomotiv yan sanayisinde, elektrik ve beyaz eşya tedarik zincirinde PPM tedarikçi karnesinin sabit satırıdır. Seçim, yeni parça verme ve fiyat görüşmesinde bu rakama bakılır. Bu yüzden rakamın nasıl çıktığını bilmek, rakamın kendisi kadar gereklidir.
| Yüzde | PPM karşılığı | 1.000.000 parçada hatalı |
|---|---|---|
| %1 | 10.000 | 10.000 parça |
| %0,1 | 1.000 | 1.000 parça |
| %0,01 | 100 | 100 parça |
| %0,001 | 10 | 10 parça |
Çevirme kuralı kısa: yüzdeyi 10.000 ile çarparsanız PPM'i, PPM'i 10.000'e bölerseniz yüzdeyi bulursunuz.
PPM nasıl hesaplanır?
PPM, hatalı parça adedinin toplam parça adedine bölünüp bir milyonla çarpılmasıyla hesaplanır. Düz metin olarak formül şöyledir:
PPM = hatalı parça adedi ÷ toplam parça adedi × 1.000.000
Tek parça için hesap kolaydır. Asıl dikkat, birden çok parça numarası için toplam PPM çıkarılırken gerekir. Örnek: bir firmanın aynı müşteriye bir ayda üç parçası gidiyor.
| Parça | Sevk edilen adet | Reddedilen adet | PPM |
|---|---|---|---|
| Flanş | 120.000 | 30 | 250 |
| Braket | 80.000 | 4 | 50 |
| Pul | 400.000 | 20 | 50 |
| Toplam | 600.000 | 54 | 90 |
Adım adım:
- Her parçanın sevk ve red adedi aynı dönem için toplanır.
- Parça bazında PPM: flanş için 30 ÷ 120.000 × 1.000.000 = 250.
- Firma toplamı için adetler toplanır: 54 ÷ 600.000 × 1.000.000 = 90.
- Üç PPM'in ortalaması alınmaz. (250 + 50 + 50) ÷ 3 = 116,7 çıkar ve yanlıştır; çünkü az sevk edilen flanşa, çok sevk edilen pulla aynı ağırlığı verir.
Müşterinin karnesindeki rakam hep adet toplamından gelir. Kendi tablonuzda parça PPM'lerini ortalarsanız müşteriyle aranızda açıklanamayan bir fark kalır.
PPM farkı tartışmalarının büyük kısmı hesap hatasından değil, iki tarafın farklı kural kullanmasından çıkar. Kuralı bir kez yazıya dökmek ve ay sonunda müşterinin karnesini kendi irsaliye ve iade toplamlarınızla karşılaştırmak, çoğu zaman tartışmayı birkaç dakikalık bir kontrole indirir.
Müşteri, tedarikçi ve iç PPM arasındaki fark nedir?
Üçü de aynı formülü kullanır; farkı, hatanın nerede yakalandığı ve paydanın hangi miktar olduğudur. Kalite toplantısında hangi PPM'den konuşulduğu baştan söylenmezse rakamlar birbirine karışır.
| Tür | Pay (hatalı) | Payda (toplam) | Verinin kaynağı |
|---|---|---|---|
| Müşteri PPM | Müşterinin reddettiği ya da iade ettiği parça | Müşteriye sevk edilen parça | Satış irsaliyesi, iade irsaliyesi, müşteri red bildirimi |
| Tedarikçi PPM | Mal kabulde ya da üretimde reddedilen satın alınmış parça | Tedarikçiden teslim alınan parça | Alış irsaliyesi, mal kabul muayenesi |
| İç PPM | Hattaki kontrolde ayrılan hatalı parça | Üretilen toplam parça | Üretim bildirimi, fire kaydı, final muayene |
İç PPM ile fire oranı sık karıştırılır. Fire oranı genellikle yüzde ile ve hurdaya giden malzemeyle konuşulur; iç PPM ise kalite açısından hatalı çıkan adedi ölçer. Fire tarafının hesabı için fire oranı rehberine bakabilirsiniz.
Hangi parçalar PPM'e sayılır?
Bunu müşteri belirler; çoğu zaman tedarikçi kalite el kitabında ya da kalite sözleşmesinde yazar. Kendi firmanızın kuralı ise tedarikçilerinizle yaptığınız anlaşmada durmalıdır. Yazılı bir kural yoksa aşağıdaki sorular için müşteriyle bir kez oturup cevapları kayda geçirin:
- Reddedilen lotun tamamı mı, yalnız hatalı adet mi? 5.000 adetlik kasa reddedilip ayıklamada 12 hatalı bulunduysa pay 5.000 mü, 12 mi?
- Ayıklamayı kim yaptı? Müşteri kendi sahasında ayıkladıysa sayılan adet onun raporundan gelir; sizin ekibiniz gittiyse sizin ayıklama kaydınızdan.
- Hangi aya yazılır? Sevk tarihi mi, müşterinin bildirim tarihi mi? İkisi farklı aya düşebilir.
- Şartlı kabul edilen parça sayılır mı? Sapma onayıyla kullanılan parça bazı müşterilerde PPM'e girmez.
- Numune ve deneme sevkiyatı paydaya girer mi? Seri sevkiyatla karıştırılmaması genel eğilimdir.
Bu beş cevap yazılıysa ayın ilk haftasındaki tartışma yerini tek bir kontrol işine bırakır: sizin hesabınız müşterinin karnesini tutuyor mu?
PPM hedefi kaç olmalı?
Tek bir doğru rakam yoktur; hedef müşteriyle anlaşılır ve genellikle sözleşmede yazılır. Sektöre, parçanın güvenlik önemine ve üretim hacmine göre değişir. Kendi iç hedefinizi koyarken şu iki gerçeği hesaba katın.
Birincisi, düşük hacimde tek hata büyük PPM yapar. Örnek: ayda 2.000 adet sevk edilen bir parçada tek bir red 1 ÷ 2.000 × 1.000.000 = 500 PPM demektir. Bu parçanın aylık PPM'i sıfır ile 500 arasında gidip gelir ve aylık grafik bir şey anlatmaz. Az sevk edilen parçalarda üç aylık ya da kayan on iki aylık toplam daha anlamlıdır; bazı müşteriler karneyi zaten bu şekilde verir.
İkincisi, PPM tek başına bir kalite sistemi değildir. Aynı ay 90 PPM olan iki tedarikçiden biri 54 parçayı tek bir lotta, diğeri on ayrı şikayette göndermiş olabilir. Şikayet sayısı ve tekrar eden hata, PPM'in yanında ayrıca izlenir. Şikayetin kök nedeni ve kapanışı için uygunsuzluk ve 8D raporu rehberi devamıdır.
PPM için veri ERP'den nasıl alınır?
Payda sevk kayıtlarından, pay ise iade ve red kayıtlarından gelir; ikisi aynı sistemdeyse ay sonunda elle sayım gerekmez. Kağıtla ya da ayrı tablolarla çalışan firmada en sık görülen sorun, sevk rakamının muhasebedeki fatura miktarından alınmasıdır. Fatura bazen birkaç irsaliyeyi birleştirir, bazen ay dönümünde gecikir. PPM'in paydası irsaliyedeki sevk miktarıdır.
- Payda: dönem içindeki satış irsaliyelerinin parça bazında miktar toplamı. İade irsaliyeleri bu toplamdan düşülmez.
- Pay: müşterinin red bildirimi ya da iade irsaliyesi. İade gelmeden yerinde hurdaya ayrılan parçalar için müşterinin yazılı bildirimi kayda alınmalıdır; aksi halde sistemde görünmez.
- Lot bağlantısı: reddedilen parçanın lotu biliniyorsa hangi iş emrinden, hangi hammadde lotundan geldiği bulunur. Aynı lottan başka müşterilere sevk varsa riski önceden görürsünüz. Bu bağlantının nasıl kurulduğu lot izlenebilirlik rehberinde anlatılıyor.
Bir de maliyet tarafı var. Müşteri sahasında yapılan ayıklama, nakliye ve yerine gönderilen parça çoğu zaman size faturalanır. Bu tutarları iade kaydının yanına not etmek, PPM ile birlikte kalitesizliğin parasal karşılığını da görmenizi sağlar; yönetim toplantısında yalnız oranla değil, tutarla konuşmak kararları hızlandırır.
PPM hesabında sık yapılan hatalar
- Parça PPM'lerinin ortalamasını almak. Toplam PPM, adetlerin toplamından hesaplanır.
- Sevk miktarını faturadan almak. Birleştirilmiş ya da geciken faturalar ayı kaydırır; irsaliye esas alınmalıdır.
- Ayı müşteriden farklı seçmek. Siz sevk ayına, müşteri bildirim ayına yazıyorsa rakamlar asla tutmaz.
- Ayıklamada iyi çıkan parçayı pay olarak saymak ya da hiç saymamak. Kural ne ise her ay aynı uygulanmalıdır.
- İade gelmeyen redleri kaydetmemek. Müşteri sahasında hurdaya ayrılan parça sizin sisteminizde yoksa iç raporunuz müşterinin karnesinden hep iyi görünür.
- PPM'i yalnız kalite biriminin rakamı saymak. Sevkiyat, üretim ve satınalma aynı veriyi besler; karne satış görüşmesinin de konusudur.
PakERP One'da PPM için gereken veri nerede?
PakERP One'da ayrı bir PPM ekranı yoktur; PPM'in pay ve paydası günlük kayıtlardan gelir ve raporların Excel çıktısıyla tek formülle hesaplanır. Bu kayıtlar ücretsiz programın satış, kalite ve üretim ekranlarında tutulur.
- 102 Satış İrsaliyeleri: sevk edilen miktar parça ve lot bazında; liste ekranındaki "Raporlar ▾" ile dönem ve cari süzülüp Excel'e alınır. Payda buradan gelir.
- 120 Satış İade İrsaliyeleri ve 104 Satış İade Faturaları: müşteriden dönen parçalar. "Satış İade Listesi (Fatura + İrsaliye)" raporu iade miktarlarını stok bazında verir. Pay buradan gelir.
- 8128 Kalite Kontrol: giriş, proses ve final muayenede kontrol edilen, kabul ve red edilen adet, sonuç (kabul, şartlı, red) ve karar. Tedarikçi PPM'i için giriş muayenesi, iç PPM için proses ve final muayenesi kullanılır.
- 8121 Üretim Bildirimleri ve 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: hatta ayrılan fire adedi ve nedeni.
- 8135 İzlenebilirlik: reddedilen lot yazılır, hammadde alışından üretime ve diğer müşteri sevkiyatlarına kadar şema açılır.
Ekranların nasıl kullanıldığı üretim kılavuzunda adım adım anlatılıyor.