Üretimde kalite kontrol üç noktada yapılır: ilk parça onayı, proses sırasında ara kontrol ve sevk öncesi son kontrol. Red kaydı, hatalı bulunan parçanın iş emri, operasyon, tezgah, lot, hata nedeni, adet ve verilen kararla (rötuş, hurda, şartlı kullanım) yazıldığı kayıttır. Ücretsiz bir ERP'de ayrı kalite modülü olmasa da üretim bildirimindeki fire nedeni, ayrı karantina deposu ve lot izleme bu kaydı taşır; PakERP One'da düzen bu ekranlarla kurulur.
Kalite kontrol denince çoğu atölyede akla masadaki kumpas, mikrometre ve bir kontrol formu gelir. Kontrol yapılır, form doldurulur, form dosyaya kalkar. Üç ay sonra müşteri "şu lotta çapak vardı" dediğinde dosya açılır, form bulunur, ama formun hangi iş emrine, hangi tezgaha ve hangi sac lotuna ait olduğu formda yazmaz. Kontrol yapılmıştır; kayıt yoktur.
Kalite kaydı, kontrolün kendisinden ayrı bir iştir ve asıl değer kayıttadır: hangi parça, hangi nedenle, nerede, ne kadar red edildi ve ona ne yapıldı. Bu kayıt tutulunca red nedenleri sıralanır, aynı hatanın hangi tezgahtan çıktığı görülür, müşteri şikayeti lota bağlanır. Aşağıda kontrolün nerede yapılacağı, red kaydının içeriği, red edilen parçanın yolu ve bir ücretsiz ERP programında bu düzenin nasıl kurulacağı var. Gelen malzemenin kontrolü ayrı bir konu; onu giriş kalite ve mal kabul yazısında anlattık.
Tam boyutİçindekiler
- Üretimde kalite kontrol nerede yapılır?
- Red kaydı nedir, neden tutulur?
- Red edilen parça nereye gider?
- Fasondan dönen parça nasıl kontrol edilir?
- Müşteri şikayeti ve iade lota nasıl bağlanır?
- Red verisi nasıl okunur?
- Ücretsiz ERP'de kalite kaydı için ne yeterli?
- PakERP One'da kalite kontrol ve red kaydı
- Sık sorulan sorular
Üretimde kalite kontrol nerede yapılır?
Üç noktada: iş başında ilk parça onayında, üretim sırasında belirli aralıklarla ve sevkten önce son kontrolde. Her noktanın amacı farklıdır; birini atlamak diğerinin yükünü artırır.
| Kontrol | Ne zaman | Kim yapar | Ne yakalar |
|---|---|---|---|
| İlk parça onayı | Kalıp takıldıktan, ayar yapıldıktan sonra, seri başlamadan | Kalite ya da ustabaşı | Yanlış kalıp, yanlış sac, ayar hatası; bütün partiyi kurtarır |
| Proses kontrolü | Her saat ya da her N parçada bir | Operatör | Kalıp aşınması, malzeme değişimi, ayar kayması |
| Son kontrol | Sevk öncesi, paketlemede | Kalite | Kaplama hatası, eksik operasyon, karışık parça |
| Fason dönüş kontrolü | Fasoncudan gelen irsaliyede | Mal kabul ya da kalite | Kaplama kalınlığı, sertlik, adet farkı |
Sac ve pres işinde ilk parça onayı en ucuz kontroldür: on dakika alır ve 5.000 parçalık bir partiyi kurtarır. Proses kontrolü operatörün işidir; kalite elemanının her tezgahta durması mümkün değildir. Son kontrol ise yakaladığı hatanın en pahalı olduğu noktadır, çünkü parça bütün operasyonları geçmiştir.
Red kaydı nedir, neden tutulur?
Red kaydı, kontrolde uygun bulunmayan parçanın kimliğini ve kararını tutan kayıttır. Fire adedi tek başına red kaydı değildir; "bugün 40 fire" bilgisinin işe yarar hâli "iş emri 300926-02, pres 250 t, sac lotu L-4471, çapak, 40 adet, hurda" biçimidir.
Kaydın üç kullanımı var. Birincisi maliyet: hangi mamulde ne kadar red verildiği bilinmeden parça maliyeti eksik hesaplanır. İkincisi izlenebilirlik: müşteri şikayeti geldiğinde aynı lottan başka hangi partilerin sevk edildiği bulunur. Üçüncüsü iyileştirme: red nedenleri sıralandığında ilk üç neden çoğu zaman toplam redin büyük kısmını oluşturur ve ilk çalışma oraya yapılır.
Red kaydında hangi alanlar olmalı?
- İş emri numarası ve operasyon; iş emri yoksa mamul kodu ve tarih.
- Tezgah, kalıp ve operatör; vardiya.
- Kullanılan hammadde lotu (sac rulosu, döküm no) ya da fasoncu partisi.
- Hata nedeni kodu: listeden seçilir, serbest metin yalnız açıklama için.
- Kontrol edilen adet ve red adedi; ölçüm değeri varsa değer.
- Karar: rötuş, hurda, şartlı kullanım, tedarikçiye ya da fasoncuya iade.
- Kararı veren kişi ve tarih.
Fire nedeni zorunlu alan yapılmadan tutulan red kayıtlarında nedenlerin büyük kısmı "diğer" olarak birikir ve liste bir ay sonra okunmaz olur. Kısa bir neden listesiyle başlayıp üç ayda bir operatörlerle birlikte güncellemek, uzun ve hazır listeden daha iyi sonuç verir.
Red edilen parça nereye gider?
Dört yoldan birine: rötuşa, hurdaya, şartlı kullanıma ya da geldiği yere iadeye. Karar verilene kadar parça karantina alanında durur ve sevk edilebilir stoktan ayrı sayılır. Bunun için en sade yöntem ayrı bir depo tanımıdır; "red deposu" ya da "karantina" adıyla açılan depoya alınan parça, stok raporunda sevk edilebilir miktardan düşer.
- Rötuş: çapak alma, tekrar kaplama, düzeltme. Rötuş bir operasyondur; iş emri açılır ya da mevcut iş emrine ek bildirim girilir, işçilik maliyete eklenir.
- Hurda: parça kullanılamaz. Fire olarak iş emrinden düşer, hurda cinsine göre tartılıp hurda kaydına yazılır. Ayrıntısı hurda takibi yazısında.
- Şartlı kullanım: sapma müşterinin kabul ettiği sınırdaysa parça kullanılır; müşteri onayı yazılı alınır ve lota not düşülür.
- İade: hata hammaddeden ya da fason işleminden kaynaklanıyorsa parça geldiği yere irsaliyeyle geri gider; iade irsaliyesi ve karşı lot numarası kayda yazılır.
Karantinadaki parça unutulmaya en açık stoktur. Haftalık kontrol listesinde "karantinada kaç gündür bekleyen var" sorusu olmalı. Ücretsiz ERP ile çalışan atölyede de bu depo ayrımı ek bir şey istemez; yalnız bir depo kartıdır.
Fasondan dönen parça nasıl kontrol edilir?
Fasoncudan dönen her irsaliye bir mal kabul gibi işlenir: adet sayılır, kaplama kalınlığı ya da sertlik ölçülür, red varsa fasoncunun partisine yazılır. Gönderilen adetle gelen adet arasındaki fark ayrı bir kalemdir; fasoncuda kaybolan ya da hurdaya giden parça sizin fire kaydınıza değil fasoncunun hesabına yazılır.
Fason dönüşünde red çıkarsa karar iki yönlüdür: parça yeniden fasona gider (tekrar kaplama) ya da hurdaya ayrılır ve bedeli fasoncuyla konuşulur. Her iki durumda da kayıt, fasoncuya göre sıralanabilmeli; üç ayda bir fasoncu bazında red oranına bakmak, fiyat görüşmesinde elde somut bir tablo bırakır. Sevk ve dönüş belgelerinin düzeni fason üretim takibi yazısında.
Müşteri şikayeti ve iade lota nasıl bağlanır?
Müşteriden dönen parça, satış iade belgesiyle giriş yapar ve sevk edildiği lotla eşleştirilir. Lot bilinince aynı iş emrinden çıkan, aynı sac rulosundan basılan ve henüz sevk edilmemiş parçalar bulunur; sorun yalnız dönen parçada değil depoda bekleyen partide de olabilir. Bu zincir kurulu değilse şikayetin cevabı "bakacağız" olur ve müşteri ikinci kez arar.
İade parçanın red kaydı, üretimdeki red kaydıyla aynı alanları taşır; farkı, hatayı bulanın müşteri olmasıdır. Aynı hata nedeni kodu kullanılırsa müşteriye ulaşan hata ile sahada yakalanan hata karşılaştırılır: sahada yüzde kaçı yakalanıyor? Son kontrolün işe yarayıp yaramadığı bu karşılaştırmadan okunur. Lot zincirinin nasıl kurulacağı lot izlenebilirlik yazısında.
Red verisi nasıl okunur?
Haftada bir, hata nedeni bazında sıralanmış bir liste yeter. Nedenler çoğunlukla dengesiz dağılır: iki üç neden toplamın büyük kısmını oluşturur ve iyileştirme oraya yapılır. Sonra aynı liste tezgah, kalıp ve operatör bazında açılır. Çapak tek bir kalıptan çıkıyorsa iş kalıphanenindir; her tezgahtan çıkıyorsa sac kalitesi ya da ayar talimatı sorgulanır.
Operatör bazlı okuma dikkat ister. Amaç kişiyi bulmak değil, o tezgahtaki ayar, kalıp ya da eğitim eksiğini bulmaktır; aksi hâlde operatör fireyi kaydetmez ve veri bir ayda bozulur. Neden kodlarının kurulması ve fire ile duruş ayrımı için duruş ve fire takibi yazısına bakın.
Ücretsiz ERP'de kalite kaydı için ne yeterli?
Ücretsiz ERP programlarının çoğunda ayrı bir kalite yönetim modülü (uygunsuzluk, düzeltici faaliyet, tedarikçi değerlendirme) yoktur; ücretli sürümlerde de her zaman bulunmaz. Yukarıdaki düzen için gereken ise dört temel özelliktir: üretim bildiriminde fire adedi ve zorunlu fire nedeni, ayrı depo tanımlayabilme (karantina, red), lot takibi ve satış iadesinin lota bağlanması. Bu dördü olan bir ücretsiz ERP ile red kaydı tutulur, red nedeni sıralanır ve müşteri şikayeti lota bağlanır.
Belgeli kalite yönetim sistemi (ISO 9001, IATF 16949) isteyen firmalar için düzeltici faaliyet ve denetim kayıtları ayrı bir araç ister; bu ihtiyacı ERP'nin karşılamasını beklemek yerine ERP'deki red verisini o araca beslemek daha sağlıklıdır. Lisans ücreti olmayan programı seçerken bu ayrımı baştan bilmek, sonradan "kalite modülü yokmuş" hayal kırıklığını önler.
PakERP One'da kalite kontrol ve red kaydı
PakERP One'da ayrı bir kalite modülü yoktur; red kaydı üretim bildirimi, depo, lot ve iade ekranlarıyla tutulur. Hepsi bu ücretsiz ERP programının içindedir ve ek modül ücreti yoktur.
- 8121 Üretim Bildirimleri: iş emri numarasıyla iyi adet ve fire adedi ayrı girilir; fire girildiyse fire nedeni zorunludur. Operatör, vardiya, tezgah ve saat bildirimdedir. Sahada ücretsiz Android uygulamasıyla QR okutularak girilir.
- 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: hata nedeni kodları firmanın kendi listesidir; fire ve duruş nedenleri ayrı tanımlanır.
- 320 Depolar: karantina ya da red deposu tanımlanır; red edilen parça stok fişiyle bu depoya alınır ve sevk edilebilir stoktan ayrılır. Rötuş sonrası ana depoya geri aktarılır.
- 313 Lot İzleme: mamul lotundan hammadde lotuna soy ağacı; şikayet gelen lotun hangi iş emrinden ve hangi sac rulosundan çıktığı buradan bulunur, aynı rulodan basılan diğer partiler görülür.
- 120 Satış İade: müşteriden dönen parça iade belgesiyle giriş yapar, sevk edilen lotla eşleştirilir; 104 Satış İade Faturası buradan doğar.
- 202 Alış İrsaliyesi ve fason dönüşü: gelen partide Çoklu Lot Girişi ve 100x120 mal kabul etiketi (UYGUN / ŞARTLI / RED); fasoncudan dönen parça aynı düzenle kontrol edilir.
- 327 Hurda Kayıtları: hurdaya ayrılan parça cinsine göre tartılıp kaydedilir.
- Raporlar ▾: Hata / Fire Analizi fire nedeni, stok ve istasyon kırılımıyla PDF ve Excel olarak alınır; haftalık neden listesi buradan çıkar.
Üretim tarafının tamamı Üretim & İş Emri sayfasında; lot ve depo düzeni Stok modülü sayfasında.