Mal kabul, gelen malzemenin sipariş ve irsaliyeyle miktar ve belge olarak eşleştirilmesidir; giriş kalite ise malzemenin ölçü, sertifika ve görünüş olarak şartlara uyup uymadığının kontrolüdür. Kontrol bitene kadar malzeme ayrı bir alanda bekler, her parti lot numarası ve tedarikçi parti numarasıyla kaydedilir, karar uygun, şartlı kabul ya da red olarak malzemenin üzerindeki etikete ve kayda işlenir.
Pres hattı salı öğleden sonra durdu. Kalıptan çıkan parçalarda çatlak vardı; sebep, sabah gelen ve doğrudan hatta verilen rulonun sertlik değeriydi. Sertifika irsaliyenin arkasında zımbalıydı ve değer şartnamenin dışındaydı, ama kimse bakmamıştı. Rulo depoya girdiği anda "kullanılabilir" sayılmış, hattın başındaki operatör de rafta ne varsa onu almıştı.
Bu tür bir duruşun arkasında çoğu zaman ihmal değil, kuralsızlık vardır: mal kabul ile giriş kalite arasındaki sınır belirsizdir, kontrol bekleyen malzeme ile onaylanmış malzeme aynı rafta durur. Lisans bedeli olmayan bir ücretsiz ERP bu sınırı kendi başına çizmez; ama çizilen sınırı kayda ve etikete taşımayı kolaylaştırır.
Tam boyutİçindekiler
- Mal kabul ile giriş kalite arasındaki fark nedir?
- Mal kabulde hangi kontroller yapılır?
- Kontrol bitene kadar malzeme nerede durur?
- Şartlı kabul ne demek, nasıl yönetilir?
- Reddedilen malzeme nasıl işlenir?
- Ücretsiz ERP ile mal kabul düzeni nasıl kurulur?
- Tedarikçi performansı mal kabul kayıtlarından nasıl çıkar?
- PakERP One'da mal kabul ve giriş kalite
- Sık sorulan sorular
Mal kabul ile giriş kalite arasındaki fark nedir?
Mal kabul, gelen malın doğru mal, doğru miktar ve doğru belgeyle gelip gelmediğini kontrol eder. Giriş kalite ise o malın şartnameye uyup uymadığına bakar. Birincisi depocunun, ikincisi kalite sorumlusunun işidir; küçük firmada ikisini aynı kişi yapabilir, ama iki ayrı karar olarak kalmalıdır.
Ayrım önemlidir, çünkü mal kabulden geçen her malzeme kaliteden de geçmiş sayılırsa, yanlış sertlikte bir rulo ya da ölçü dışı bir döküm parça doğrudan üretime girer. Tersi de sorun çıkarır: miktarı kontrol edilmeden kaliteye gönderilen partide, tedarikçinin eksik gönderdiği adet fark edilmez. İki kararın ayrı tutulması, hangi aşamada ne kaçtığını da gösterir: miktar farkı depoda, şartname sapması kalitede yakalanmalıdır. Hangi yazılım kullanılırsa kullanılsın, ücretsiz ERP ya da ücretli paket, bu iki kararın kayıtta ayrı görünmesi gerekir.
Mal kabulde hangi kontroller yapılır?
Belge, miktar, ambalaj, sertifika ve gerekiyorsa ölçü. Hepsini her partide yapmak gerekmez; hangi malzemede hangi kontrolün yapılacağı önceden yazılı olmalıdır.
| Kontrol | Neye bakılır? | Kim yapar? | Kayıt |
|---|---|---|---|
| Belge | İrsaliye sipariş ile eşleşiyor mu, kalem ve birim doğru mu? | Depo | Alış irsaliyesi |
| Miktar | Kantar, sayım ya da koli adedi | Depo | İrsaliye satırı |
| Ambalaj ve hasar | Ezik, pas, ıslanma, açılmış koli | Depo | Not ya da fotoğraf |
| Sertifika | Döküm no ve değerler şartnameyle uyumlu mu? | Kalite | Belgeye ekli sertifika |
| Ölçü ve numune | Resimde işaretli ölçüler, sertlik, kaplama kalınlığı | Kalite | Ölçüm raporu |
| Raf ömrü | Son kullanma tarihi | Depo | Lot kaydında SKT |
Numune alınacaksa kaç adet bakılacağı rastgele seçilmemelidir. Parti büyüklüğüne göre numune adedini belirleyen örnekleme tabloları (ISO 2859-1 gibi) bu iş için hazırlanmıştır; müşteri şartnamesi ayrı bir oran istiyorsa o uygulanır. Yeni bir tedarikçide ilk partiler sıkı, güven oluştukça daha seyrek kontrol edilir; bu geçişin kararı da yazılı olmalıdır.
Mal kabulde en sık kaybolan bilgi tedarikçinin parti numarasıdır. İrsaliyede yazmaz, yalnız ambalajın ya da rulonun üstündeki etikette durur ve etiket ilk kesimde atılır. Karşı lot numarasını mal kabul anında kayda geçirmek, aylar sonra gelen bir şikâyette tedarikçiye dönebilmenin tek yoludur.
Kontrol bitene kadar malzeme nerede durur?
Hem fiziksel olarak hem kayıtta kullanılabilir stoktan ayrı bir yerde. En pratik yol, ERP'de bir "giriş kontrol" ya da "karantina" deposu tanımlamak ve mal kabulü oraya yapmaktır. Kontrol bitince uygun malzeme bir transferle ana depoya geçer.
- Karantina deposundaki malzeme, üretim ve sevk için lot seçilirken önerilmez; çünkü o depoda durur.
- Fiziksel alan da ayrılır: sarı çizgili bir zemin, ayrı bir raf ya da en azından etiketle işaretlenmiş bir bölüm.
- Acil durumda kontrol bitmeden malzeme kullanılacaksa, bu karar yazılı ve lot bazında olmalıdır; aksi halde sonradan çıkan bir sorunda hangi parçaların riskli olduğu bilinmez.
Stok bakiyesinin depo ve lot kırılımıyla nasıl tutulduğu için stok yönetimi rehberine bakabilirsiniz.
Şartlı kabul ne demek, nasıl yönetilir?
Şartlı kabul, şartnameden sapan ama belirli koşullarla kullanılmasına karar verilen malzemedir. Karar kalite sorumlusunundur; gerekiyorsa müşterinin onayı da alınır.
Tipik örnekler: kaplama kalınlığı alt sınırda ama işlevi etkilemiyor, parçaların bir kısmında çapak var ve ayıklanarak kullanılabilir, sertifika eksik ama tedarikçi birkaç gün içinde gönderecek. Her birinde yapılacak iş farklıdır:
- Sapma ve karar lot bazında yazılır; "bu rulo şu koşulla kullanılacak" ifadesi kayıtta durur.
- Ayıklama gerekiyorsa ayıklanan ve ayrılan adet ayrı kaydedilir.
- Tedarikçiye yazılı bildirim yapılır; fiyat indirimi ya da ayıklama bedeli konuşulacaksa bu bildirim dayanaktır.
- Lot üretime girdiğinde, hangi mamule gittiği izlenebilir kalır; ileride bir şikâyette ilk bakılacak yer burasıdır.
Lottan mamule izleme zincirinin nasıl kurulduğu lot izlenebilirlik yazısında anlatılıyor.
Reddedilen malzeme nasıl işlenir?
Ayrı tutulur, kayda red olarak işlenir ve tedarikçiye belgeyle iade edilir. Reddedilen malzemenin depoda "sonra konuşuruz" diye beklemesi, birkaç hafta sonra yanlışlıkla kullanılmasının en sık yoludur.
- Red etiketi malzemenin üstüne yapıştırılır ve malzeme red alanına alınır.
- Kayıtta da ayrı bir depoya taşınır, böylece stok bakiyesinde kullanılabilir görünmez.
- İade, iade irsaliyesiyle yapılır; e-İrsaliye kullanan firmada iade belgesinin nasıl düzenleneceği güncel GİB kılavuzlarına göre belirlenir.
- Faturası gelmişse iade faturası ya da fatura düzeltmesi mali müşavirle birlikte ele alınır.
- Hurdaya ayrılan kısım, hurda kaydı olarak ayrıca yazılır.
Reddin bir de satınalma tarafı vardır. Reddedilen miktar siparişte yeniden açık kalmalıdır; yoksa sistem malı gelmiş sayar ve yerine yenisi istenmez. Planlamacı hattın malzeme beklediğini ancak üretim durduğunda öğrenir. Red kararı verildiği gün satınalmacıya ulaşmalı, tedarikçiden yeni teslim tarihi alınmalıdır.
Ücretsiz ERP ile mal kabul düzeni nasıl kurulur?
Önce kural, sonra ekran. Hangi malzemenin hangi kontrole gireceği yazılmadan programda depo açmak, eski karmaşayı yeni bir ekrana taşımaktan öteye geçmez.
- Malzeme listesini gruplayın. Sac, çubuk, döküm gibi kalite riski taşıyan malzemeler bir grup; vida, koli, sarf gibi yalnız miktar kontrolü yeten malzemeler başka bir grup.
- Her grup için kontrolü yazın. Birinci grupta sertifika ve numune ölçümü, ikincide yalnız belge ve miktar.
- Depoları açın. Giriş kontrol, ana depo ve red deposu; üç depo çoğu atölye için yeter.
- Lot takibini açın. Kalite riski olan malzemelerin kartında lot takibi zorunlu olsun.
- Etiketi belirleyin. Her lotun üstünde lot numarası, tedarikçi ve karar kutusu olan bir etiket dursun.
- İlk ay kayıtları karşılaştırın. Karantinada bekleme süresi uzuyorsa kontrol kapasitesi yetmiyor demektir.
Lisans bedeli olmayan bir ücretsiz ERP ile bu düzeni denemek ucuzdur; kural işe yaramazsa depo ve etiket düzeni birkaç günde değiştirilir.
Tedarikçi performansı mal kabul kayıtlarından nasıl çıkar?
Mal kabul kayıtları düzenli tutulduğunda tedarikçi değerlendirmesi ayrı bir çalışma gerektirmez; kayıtlardan okunur. Üç ölçü çoğu firma için yeterlidir:
- Red ve şartlı kabul oranı: gelen partilerin kaçı sorunlu çıktı?
- Teslim uyumu: sipariş tarihine ve miktarına ne kadar uyuldu?
- Belge uyumu: sertifika ve irsaliye eksiksiz geldi mi?
Bu ölçüler yılda bir kez değil, her ay bakıldığında işe yarar. Aynı tedarikçiden üst üste şartlı kabul çıkıyorsa, sorun tek bir parti değil tedarikçinin kendi prosesidir. Bir ücretsiz ERP programı bu tabloyu hazır rapor olarak vermese bile, kayıtlar lot ve tedarikçi bazında durduğu sürece Excel'e alıp çıkarmak mümkündür.
PakERP One'da mal kabul ve giriş kalite
PakERP One'da ayrı bir kalite modülü yoktur; mal kabul satınalma ve stok ekranlarıyla yürür, kalite kararı etiket ve depo ile ayrılır. Kalite yönetim sistemi (tedarikçi değerlendirme, uygunsuzluk, düzeltici faaliyet) arayan firmalar için aynı ekibin PaKalite ürünü vardır.
- 202 Alış İrsaliyesi: Siparişten Satır Al ile açık satınalma siparişi satırları kalan miktarlarıyla gelir. Lot takipli kartta her satır Lot No, Karşı Lot, SKT, Döküm No ve Rulo alanlarını alır.
- Çoklu Lot Girişi: on rulo aynı satırda geldiyse satır sağ tıkla lotlara bölünür; lot sayısı yazılır, lot numaraları sırayla verilir, her lotun karşı lot numarası girilir.
- Mal kabul etiketi: her lot için 100x120 mm etiket basılır: stok, miktar, tedarikçi, lot ve karşı lot numarası, lot barkodu ve UYGUN / ŞARTLI KABUL / RED kutuları. Kalite sorumlusu kararı etiketin üzerinde işaretler.
- 320 Depolar: giriş kontrol ya da red için ayrı depo tanımlanır; kabul edilen lot stok fişiyle ana depoya aktarılır.
- Evrak ekleri: malzeme sertifikası ve ölçüm raporu irsaliyeye dosya olarak eklenir; 313 Lot İzleme mamulden bu girişe ve belgelerine geri iz verir.
- 327 Hurda Kayıtları: hurdaya ayrılan kısım neden cinsiyle kaydedilir.
Satınalma zincirinin tamamı için Satınalma modülüne bakın.