1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Giriş Kontrolünde AQL Örnekleme
Üretim Rehberi · Kalite

Hammadde Giriş Kontrolünde AQL Örnekleme: Kaç Numune Alınır, Lot Nasıl Kabul Edilir?

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

Giriş kontrolünde numune sayısı lot büyüklüğüne ve seçilen muayene seviyesine göre örnekleme tablosundan okunur; kabul ve red sayısı da seçilen AQL değerine göre aynı tablodan bulunur. Örneğin genel muayene seviyesi II ile 2.000 adetlik bir lottan 125 numune alınır; AQL 1,0 seçildiyse 3 ve altı hatada lot kabul, 4 ve üstünde red edilir. Değerler ISO 2859-1 tablolarından teyit edilmelidir.

Mal kabulde 2.000 adet torna parçası duruyor. Kontrolcü ne yapacak: hepsini mi ölçecek, kolisinden üç tane mi alacak, yoksa tedarikçinin raporuna mı güvenecek? Hepsini ölçmek bir vardiyayı yer. Üç tane almak ise şansa bırakmaktır; o üç parça iyi çıkar, hatalı yüzlerce parça hatta girer.

Bu ikisinin arasındaki yolun adı kabul örneklemesidir ve en yaygın kullanılan çerçevesi AQL tablolarıdır. Mal kabulün genel akışı, karantina ve şartlı kabul için mal kabulde karantina yazısına bakabilirsiniz. Bu yazı yalnız bir soruya odaklanıyor: lottan kaç numune alınır ve kaç hatada lot reddedilir?

Lot izleme soy ağacı (313): Mamul lotundan hammadde lotuna geri iz: nitelik, karşı lot, tedarikçi ve kaynak belge.Tam boyut
Lot izleme soy ağacı (313) · Mamul lotundan hammadde lotuna geri iz: nitelik, karşı lot, tedarikçi ve kaynak belge.

AQL nedir, ne anlama gelmez?

AQL (kabul edilebilir kalite seviyesi), örnekleme planının uzun dönemde katlanılabilir saydığı en yüksek ortalama hata oranıdır. AQL 1,0 demek, ortalama yüzde 1 hatalı gelen partilerin çoğunlukla kabul edileceği bir plan kurulduğu demektir.

Yanlış anlaşılan nokta şudur: AQL 1,0 seçmek "yüzde 1 hataya izin veriyoruz" anlamına gelmez, her partinin yüzde 1'in altında hatalı olacağını da garanti etmez. Örnekleme bir olasılık hesabıdır; kötü bir parti şans eseri kabul görebilir, iyi bir parti şans eseri reddedilebilir. Müşteriye sıfır hata sözü verilmişse AQL tablosu tek başına bunu sağlamaz; tedarikçide proses kontrolü ve gerekirse yüzde yüz muayene gerekir.

Örnekleme planında hangi kavramlar kullanılır?

Bir örnekleme planı beş bilgiyle tanımlanır:

  • Lot büyüklüğü (N): aynı tedarikçiden, aynı üretim koşulunda gelen ve birlikte karar verilecek miktar. Bir irsaliyede üç farklı döküm no varsa bunlar ayrı lottur.
  • Muayene seviyesi: genel seviyeler I, II, III ve özel seviyeler S-1 ile S-4. Varsayılan genel seviye II'dir; seviye III daha çok numune ister, özel seviyeler tahribatlı ya da pahalı testler içindir.
  • Kod harfi: lot büyüklüğü ve seviyeden tabloda okunan harf.
  • Numune sayısı (n): kod harfinin karşılığı.
  • Kabul (Ac) ve red (Re) sayısı: numunede bulunan hatalı adet Ac veya altındaysa lot kabul, Re veya üstündeyse red.

Hatalar ağırlığına göre sınıflanır ve her sınıfa ayrı AQL verilir. Güvenliği etkileyen kritik hata için kabul sayısı sıfır olan plan, montajı bozan ana hata için daha sıkı, görünüşle ilgili tali hata için daha gevşek bir değer seçilir. Hangi ölçünün hangi sınıfa girdiği müşteri resminde ya da kalite kontrol planında yazar.

Sahadan not

Giriş kontrolünde en çok tartışılan konu numune sayısı değil, numunenin nereden alındığıdır. Paletin üst katından alınan numune sürekli kabul verirken hattan geri dönen hatalı parçaların paletin alt katlarından çıktığı sık görülür. Numune alma yerini kontrol talimatına yazmak bu tartışmayı bitirir.

Numune sayısı tablodan nasıl okunur?

Önce lot büyüklüğünün düştüğü aralıkta kod harfi bulunur, sonra harfin numune sayısı okunur. Genel muayene seviyesi II için sık kullanılan aralıklar aşağıdadır; tam tablo ve diğer seviyeler ISO 2859-1 (Türkiye'de TS ISO 2859-1) standardındadır, kendi uygulamanızda standardın güncel baskısından teyit edin.

Lot büyüklüğüKod harfiNumune sayısı
91 ile 150F20
151 ile 280G32
281 ile 500H50
501 ile 1.200J80
1.201 ile 3.200K125
3.201 ile 10.000L200
10.001 ile 35.000M315

Numune sayısı lotla orantılı büyümez. 2.000 adetlik lotta 125, 10.000 adetlikte 200 numune alınır. Büyük partide oran düşer, küçük partide yükselir; 120 adetlik bir lotta 20 numune yüzde 17 eder. Bu yüzden küçük ve sık gelen partilerde, aynı döküm ve aynı üretimden geldiği belgeli sevkiyatları tek lot olarak değerlendirmek kontrol yükünü azaltır; ama farklı üretimler asla birleştirilmez.

Örnek: 2.000 adet torna parçası nasıl kabul edilir?

Örnek senaryo (rakamlar örnektir, değerler standart tablosundan alınmıştır): tedarikçiden 2.000 adet mil geldi. Kontrol planında çap ölçüsü ana hata, yüzey çiziği tali hata olarak tanımlı; ana hata için AQL 1,0, tali hata için AQL 2,5 seçilmiş, genel seviye II, normal muayene.

  1. Kod harfi: 2.000 adet, 1.201 ile 3.200 aralığında, harf K.
  2. Numune: K harfi için 125 adet. Numune lotun tamamından, farklı kolilerden ve paletin farklı katlarından rastgele alınır.
  3. Ana hata için karar sayıları: 125 numune ve AQL 1,0 için Ac 3, Re 4.
  4. Tali hata için karar sayıları: 125 numune ve AQL 2,5 için Ac 7, Re 8.
  5. Ölçüm sonucu: 2 adet çap dışı, 5 adet çizik bulundu.
  6. Karar: ana hatada 2, kabul sayısı olan 3'ün altında; tali hatada 5, 7'nin altında. Lot kabul edilir, bulunan 7 hatalı parça ayrılıp tedarikçiye bildirilir.

Ana hatada 4 adet bulunsaydı lot reddedilirdi; tali hatanın iyi çıkması bu kararı değiştirmez. Her sınıf kendi başına karar verir. Kararın ardından lot etiketi ve stok kaydı aynı gün güncellenmelidir; kabul edilmiş ama hâlâ karantinada görünen lot, hattın beklemesine yol açar.

Normal, sıkılaştırılmış ve gevşetilmiş muayene ne zaman uygulanır?

Muayene sıkılığı tedarikçinin geçmiş partilerine göre değişir. Başlangıçta normal muayene uygulanır. Standarttaki geçiş kurallarına göre normal muayenede art arda beş partiden ikisi reddedilirse sıkılaştırılmış muayeneye geçilir; sıkılaştırılmış muayenede art arda beş parti kabul edilince normale dönülür. Uzun süre hatasız parti gönderen tedarikçi için standardın koşullarıyla gevşetilmiş muayene kullanılabilir.

Bu kuralı uygulamak için her tedarikçinin her parti kararı tarihiyle kayıtlı olmalıdır. Kayıt yoksa kontrolcü hafızasıyla karar verir, sıkılık keyfe kalır. Tedarikçinin dönemsel kalite puanı da aynı kayıtlardan çıkar; ayrıntısı PPM hesaplama ve tedarikçi değerlendirme yazılarında.

Sıfır kabullü plan ne zaman tercih edilir?

Müşteri parça başına milyonda birkaç hata (PPM) hedefi koyuyorsa ya da ölçü güvenliği etkiliyorsa, kabul sayısı sıfır olan planlar tercih edilir. Bu planlarda numunede tek bir hatalı bulunması lotu reddetmeye yeter. Otomotiv tedarik zincirinde birçok müşteri, tedarikçisinden bu tür planlar ister.

Sıfır kabullü planın iki bedeli vardır. Birincisi, karar daha sert olduğu için red sayısı artar ve ayıklama yükü büyür. İkincisi, numune sayısı tek başına güvence vermez; tedarikçinin prosesinin kararlı olması gerekir. Bu yüzden giriş kontrolü, tedarikçi tarafındaki ölçüm raporları ve ilk numune onayıyla birlikte düşünülmelidir. İlk numune sürecinin nasıl yürüdüğü PPAP ve ilk numune onayı yazısında.

Ölçü bir sayı olarak alınıyorsa (çap 20,00 ± 0,05 gibi) yalnız uygun ya da uygun değil diye işaretlemek bilgi kaybıdır. Ölçülen değeri yazmak, sınırın kenarında gezen bir partiyi hata çıkmadan önce fark ettirir.

Giriş kontrolünde sık yapılan hatalar

  • Numuneyi hep en üstteki koliden almak: tedarikçi de bunu bilir; numune paletin her yerinden alınmalı.
  • Farklı döküm ya da üretim tarihini tek lot saymak: iki ayrı üretimin hatası birbirini gizler. Karşı lot ve döküm no ayrı ayrı kaydedilmeli.
  • Kritik hataya AQL uygulamak: güvenlik ölçüsünde kabul sayısı sıfır olmalı, gerekirse tamamı kontrol edilmeli.
  • Reddedilen lotun içinden sağlamları seçip kalanını kabul etmek: ayıklama yapılacaksa kaydı tutulur, maliyeti tedarikçiyle konuşulur, karar "şartlı kabul" olarak işlenir.
  • Sertifikayı ölçüm yerine koymak: malzeme sertifikası kimyasal analizi gösterir, ölçü ve yüzeyi göstermez.
  • Karar kaydını tutmamak: sıkılaştırma kuralı ve tedarikçi puanı geriye dönük kurulamaz.

PakERP One'da giriş kontrolü ve numune kaydı

PakERP One'da AQL tablosu hesabı otomatik yapılmaz; numune sayısı kontrol planına göre belirlenir ve muayene kaydında tutulur. Kayıt zinciri şöyle kurulur:

  1. 8165 Kalite Kriterleri: stok kartı ya da stok grubu için giriş aşaması kriterleri tanımlanır: ölçüm yöntemi, hedef, alt ve üst sınır, birim ve numune adedi.
  2. 202 Alış İrsaliyesi: mal kabulde her satıra lot açılır; "Çoklu Lot Girişi" ile bir satırdaki farklı dökümler ayrı lot ve ayrı karşı lot no alır, 100×120 mm mal kabul etiketinde UYGUN / ŞARTLI KABUL / RED kutuları bulunur.
  3. 8128 Kalite Kontrol: giriş muayenesinde lot, gelen miktar, numune miktarı, kabul ve red miktarı, kontrolcü ve her kriterin ölçülen değeri yazılır; sonuç kabul, şartlı ya da red, karar serbest bırak, karantina, iade ya da hurda olarak işlenir.
  4. 317 Lot Durum Değiştirme: lot serbest, karantina ya da bloke durumuna alınır.
  5. 8135 İzlenebilirlik: kabul edilen lotun hangi iş emirlerinde kullanıldığı ve hangi müşteriye gittiği şemada görülür; sonradan çıkan bir hatada etkilenen ürünler buradan bulunur.

Muayene kayıtları Excel'e alınarak tedarikçi bazında parti kabul ve red sayıları çıkarılır; sıkılaştırma kuralı bu listeye bakılarak uygulanır.

Konuyla ilgili: Ücretsiz ERP ile Giriş Kalite ve Mal Kabul, Bir İrsaliye Satırında Birden Çok Lot Nasıl Girilir?, Karşı Lot ve Döküm No: Tedarikçi Lotu Nasıl İzlenir?.

Sık Sorulan Sorular

AQL 1,0 ne demek?
Örnekleme planının uzun dönemde katlanılabilir saydığı ortalama hata oranının yüzde 1 olduğu anlamına gelir. Her partinin yüzde 1'in altında hatalı olacağını garanti etmez; kabul ve red kararı numunedeki hatalı sayısına göre verilir.
1000 adetlik lottan kaç numune alınır?
Genel muayene seviyesi II ile 1.000 adet 501 ile 1.200 aralığına düşer, kod harfi J'dir ve 80 numune alınır. Kabul ve red sayısı seçilen AQL değerine göre aynı tablodan okunur.
AQL tablosunda kabul ve red sayısı nasıl bulunur?
Kod harfinin satırı ile seçilen AQL sütununun kesiştiği hücrede kabul (Ac) ve red (Re) sayısı yazar. Hücrede ok varsa okun gösterdiği ilk planın numune sayısı ve karar sayıları kullanılır.
Giriş kontrolünde yüzde yüz muayene ne zaman yapılır?
Güvenliği etkileyen kritik ölçülerde, yeni ya da sorunlu tedarikçinin ilk partilerinde, reddedilen bir lotun ayıklanmasında ve müşterinin şart koştuğu durumlarda tamamı kontrol edilir.
Muayene seviyesi II mi III mü seçilmeli?
Varsayılan genel seviye II'dir. Seviye III daha fazla numune alarak ayırt etme gücünü artırır; sorunlu tedarikçi ya da önemli ölçülerde tercih edilir. Seviye I daha az numune ister ve geçmişi iyi olan durumlarda kullanılır.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.