Tedarikçinin tek satırda yazdığı malzeme birden çok parti hâlinde geldiyse, mal kabulde o satır lotlara bölünür. Her lot için miktar tartı ya da etiket değerinden yazılır, tedarikçinin parti numarası karşı lot olarak her lota ayrı girilir ve satır toplamı irsaliye miktarıyla tutar. Böylece her bobin, palet ya da kasa kendi lot numarası ve etiketiyle depoya girer.
Tedarikçinin irsaliyesinde tek bir satır var: "DKP sac 2 mm, 12.400 kg". Kapıda ise beş bobin duruyor. Her birinin üzerinde ayrı bir parti numarası, ikisinin üzerinde farklı döküm numaraları. İrsaliyeyi satırı olduğu gibi kaydeden depocu tek bir lot açar ve beş bobin aynı numarayı alır.
İlk hafta bunun bir zararı görünmez. Üç ay sonra müşteri bir çatlak şikayetiyle geldiğinde ise tablo değişir: sorunlu parçaların hangi bobinden kesildiği bilinmez, beş bobinin hepsi şüpheli sayılır. Tek satırı doğru lotlara bölmek, mal kabulde birkaç dakikalık bir iştir; yapılmadığında bedeli çok sonra ödenir.
Tam boyutİçindekiler
- Bir irsaliye satırında neden birden çok lot olur?
- Ayrı satır mı, çoklu lot mu, tek lot mu?
- Miktar lotlara nasıl dağıtılır?
- Karşı lot ve döküm no her lota nasıl yazılır?
- Çoklu lot girişi adım adım nasıl yapılır?
- Çoklu lotlu satır faturada ve iadede nasıl görünür?
- Çoklu lot girişinde sık yapılan hatalar
- PakERP One'da çoklu lot girişi
- Sık sorulan sorular
Bir irsaliye satırında neden birden çok lot olur?
Çünkü tedarikçi irsaliyeyi ticari kalem bazında yazar, malzeme ise fiziksel parti bazında gelir. Aynı stok kodu, aynı fiyat ve aynı sipariş satırı tek bir irsaliye satırında toplanır; altında birden çok üretim partisi bulunabilir.
Üretim firmalarında sık görülen durumlar şunlardır:
- Sac ve bobin: her bobin ayrı tartılır, ayrı etiket taşır; bazıları farklı dökümden gelir.
- Profil ve çubuk: demetler farklı üretim partilerinden olabilir.
- Kimyasal ve boya: aynı ürünün farklı üretim tarihli ve farklı son kullanma tarihli varilleri.
- Satın alınan parça: bir palet kasa, her kasada tedarikçinin farklı parti numarası.
Bu partileri ayrı izlemek gerekip gerekmediğine kalite şartları karar verir. Müşteri ya da standart parti bazında izlenebilirlik istiyorsa, hatta yalnız malzeme sertifikası partiye göre geliyorsa, tek satır lotlara bölünmelidir. Lotun ne olduğu ve neden tutulduğu lot takibi yazısında temelden anlatılıyor.
Ayrı satır mı, çoklu lot mu, tek lot mu?
Bir satırdaki birden çok partiyi kaydetmenin üç yolu vardır. Doğru olanı, partilerin farklılığına ve irsaliyenin tedarikçi belgesiyle uyumuna göre seçilir.
| Yöntem | Nasıl yapılır? | Artısı | Eksisi |
|---|---|---|---|
| Tek lot | Satır olduğu gibi tek lotla girilir | Hızlı | Partiler ayırt edilemez, izlenebilirlik kaba kalır |
| Ayrı satırlar | Satır, parti sayısı kadar satıra bölünür | Her satır kendi lotunu alır | Kayıt tedarikçi irsaliyesinden farklı görünür, fatura eşleşmesi zorlaşır |
| Çoklu lot | Satır tek kalır, altında lotlara dağıtılır | İrsaliye belgeyle aynı kalır, her parti ayrı lot olur | Dağılımın doğru girilmesi dikkat ister |
Tek lot, partilerin gerçekten ayırt edilmeye gerek olmadığı malzemelerde kabul edilebilir: cıvata, rondela gibi tedarikçinin de parti ayırmadığı sarf kalemleri. Hammadde ve kritik parçalarda çoklu lot ya da ayrı satır tercih edilir; çoklu lot, irsaliye satırı ile tedarikçi faturasındaki satırın birebir kalmasını sağladığı için daha temizdir.
Hangi kalemde hangi yöntemin kullanılacağını her mal kabulde yeniden düşünmek yerine bir kez karar verin ve yazın. Stok kartında lot takibi açık olan hammaddelerde çoklu lot, lot takibi olmayan sarf malzemelerinde tek satır gibi basit bir kural, depodaki farklı kişilerin aynı malzemeyi farklı biçimde girmesini önler.
Çoklu lot girişi en çok sac, bobin ve profil alan firmalarda işe yarar. Bu firmalarda mal kabulü yapan kişiye bir tartı ve etiket yazıcısı yakın olursa bölme işi kapıda biter; ofiste yapılmaya bırakıldığında bobinler etiketsiz rafa kalkar.
Miktar lotlara nasıl dağıtılır?
Miktar, her partinin gerçek değerinden dağıtılır: tartı fişindeki kilo, bobin etiketindeki net ağırlık ya da kasadaki sayılmış adet. Satır miktarını lot sayısına eşit bölmek kolaydır ama nadiren doğrudur.
Temsili bir örnek: 12.400 kg'lık satır beş bobinden oluşuyor. Bobin etiketlerindeki net ağırlıklar şöyle:
| Bobin | Karşı lot (tedarikçi) | Döküm no | Net kg |
|---|---|---|---|
| 1 | B-7741 | D-2210 | 2.460 |
| 2 | B-7742 | D-2210 | 2.510 |
| 3 | B-7743 | D-2210 | 2.480 |
| 4 | B-7790 | D-2234 | 2.440 |
| 5 | B-7791 | D-2234 | 2.510 |
| Toplam | 12.400 |
Eşit bölmede her bobine 2.480 kg yazılırdı. Toplam doğru kalır, ama 2. ve 5. bobin kayıtta 30 kg eksik, 1. bobin 20 kg, 4. bobin 40 kg fazla görünür. Bu bobinler kesime girdiğinde lot bakiyesi gerçekle uyuşmaz; biri sıfırlanmadan biter, diğeri bittiği hâlde kayıtta bakiye kalır.
Toplam tutmuyorsa durun. Etiketlerin toplamı 12.380 kg, irsaliye 12.400 kg diyorsa fark tartıyla netleştirilir ve gerekirse tedarikçiyle konuşulur; fark hiçbir bobine sessizce eklenmez. Adetle gelen malzemede lot miktarları tam sayı olmalıdır; kilo ile alınıp adetle izlenen kalemlerde dönüşüm için birim dönüşümü yazısına bakılabilir.
Karşı lot ve döküm no her lota nasıl yazılır?
Her lota tedarikçinin kendi parti numarası karşı lot olarak ayrı yazılır. Döküm numarası da partiden partiye değişebildiği için lot bazında tutulur. Yukarıdaki örnekte ilk üç bobin aynı dökümden, son iki bobin başka dökümden gelmiştir; malzeme sertifikası döküm bazında geldiğinden bu ayrım sertifika eşleşmesinin temelidir.
Bazen tüm partiler tek bir karşı lot numarası taşır; tedarikçi kendi tarafında partiyi bölmemiştir. Bu durumda aynı karşı lot tüm lotlara yazılır ve bizim lot numaralarımız partileri ayırır. Son kullanma tarihli malzemede aynı mantık tarih için geçerlidir: aynı irsaliyede gelen iki varil farklı tarihli olabilir ve çıkışta önce tarihi yakın olan kullanılmalıdır. Tarih lot bazında yazılmazsa bu sıra kurulamaz. Karşı lotun ve döküm numarasının nasıl kaydedileceği, sertifikayla nasıl eşleştirileceği karşı lot ve döküm no yazısında ayrıntılı.
Çoklu lot girişi adım adım nasıl yapılır?
Mal kabul anında, malzeme henüz rafa kaldırılmadan şu sırayla ilerlenir:
- Partileri sayın: kaç bobin, palet ya da kasa var; her birinin etiketindeki parti numarasını ve miktarı not edin.
- Satırı açın: alış irsaliyesinde tedarikçinin satırını, miktarıyla birlikte girin ya da siparişten getirin.
- Lot sayısını belirleyin: satırı parti sayısı kadar lota bölün; lot numaraları sıralı verilir.
- Miktarları yazın: her lota kendi partisinin gerçek miktarını girin.
- Karşı lot ve döküm no ekleyin: her lota tedarikçinin parti numarasını ve varsa döküm numarasını yazın.
- Toplamı kontrol edin: lotların toplamı satır miktarıyla tutmalı.
- Etiketleri basın: her lot için ayrı mal kabul etiketi basıp ilgili partinin üzerine yapıştırın.
Etiketleme adımı atlanmamalıdır. Kayıtta beş lot, rafta etiketsiz beş bobin varsa, operatör kesime aldığı bobinin hangi lot olduğunu bilemez ve bölmenin bütün emeği boşa gider. Etiketin içeriği için mal kabul etiketi yazısına bakın.
Çoklu lotlu satır faturada ve iadede nasıl görünür?
Faturada lotlar görünmez; fatura ticari belgedir ve satır miktarıyla eşleşir. İrsaliye tek satırda kaldığı için tedarikçinin faturasındaki satırla eşleştirmek kolaydır. Bu, çoklu lotun ayrı satırlara bölmeye göre en büyük artısıdır.
İadede ise lotlar öne çıkar. Giriş kontrolünde 4 numaralı bobin red aldıysa iade yalnız o lottan yapılır; diğer dört bobin stokta kalır. Lotlar ayrılmamış olsaydı iade miktarı doğru girilse bile hangi bobinin geri gittiği kayıtta görünmezdi.
Giriş kontrolü de lot bazında daha anlamlı hâle gelir. Kontrol planı her partiden numune istiyorsa, numune hangi lottan alındıysa sonuç o lota yazılır. Bir lot karantinada beklerken diğer dört lot serbest bırakılıp üretime verilebilir. Tek lotla girilmiş bir satırda ise beş bobinden birindeki şüphe, beşini birden bekletir.
Çoklu lot girişinde sık yapılan hatalar
- Miktarı eşit bölmek: toplam doğru, lotlar yanlış kalır; lot bakiyeleri gerçek tüketimle uyuşmaz.
- Aynı lot numarasını iki partiye vermek: iki bobin tek lotta birleşir, ayrım kaybolur.
- Karşı lotu yalnız ilk lota yazmak: diğer lotlarda tedarikçi izi boş kalır.
- Etiketleri karıştırmak: 2 numaralı lotun etiketi 3 numaralı bobine yapıştırılırsa kayıt doğru, raf yanlış olur. Etiketleri bobin bobin, sırayla yapıştırın.
- Brüt ağırlığı yazmak: bobin etiketinde brüt ve net ağırlık birlikte yazar; lot miktarı net ağırlıktır. Brüt yazılırsa ambalaj ve göbek ağırlığı stok sayılır.
- Bölmeyi sonraya bırakmak: "önce tek lot girelim, sonra düzeltiriz" denen satır, bobinlerden biri üretime girdikten sonra düzeltilemez hâle gelir.
PakERP One'da çoklu lot girişi
PakERP One'da alış irsaliyesinin her satırı kendi lotunu açar; tek satırda birden çok parti varsa satır lotlara bölünür.
- 202 Alış İrsaliyesi: lot takipli kartta satırda Lot No, Karşı Lot, SKT, Döküm No ve Rulo kolonları açılır; lot no boş bırakılırsa otomatik verilir.
- Çoklu Lot Girişi: bir satırdaki miktar N lota bölünür, her lota ayrı karşı lot no yazılır; satırda dağılım görünür.
- Uyarı: aynı lot numarası iki satıra yazılırsa onayda uyarı çıkar.
- 100 x 120 mm mal kabul etiketi: her lot için lot barkodu ve UYGUN / ŞARTLI KABUL / RED kutuları.
- 8135 İzlenebilirlik: lot no yazıldığında hammadde alışından sevkiyata şema açılır; kartta karşı lot görünür.
Mal kabulün ayrıntısı Satınalma bölümünde.