Mal kabulde karantina, gelen malzemenin giriş kontrolü bitene kadar kullanılamaz durumda beklemesidir. Kontrol sonunda lot için üç karardan biri verilir: uygun (serbest bırakılır, üretime ve sevke açılır), şartlı kabul (sapma onayıyla belirli koşulda kullanılır) ya da red (bloke edilir, ayrılır, tedarikçiye iade edilir). Karar hem lotun durumuna hem etiketine işlenmeli; kayıtta karantinada görünen malzeme rafta da ayrı durmalıdır.
Tedarikçinin tırı kapıda, sekiz rulo sac indirildi. Rulolardan birinin sertifikası eksik, bir diğerinin kalınlığı ilk ölçümde toleransın sınırında çıktı. Üretim ise o sacı öğleden sonra prese koymak istiyor. Bu anda sorulması gereken soru "malzeme geldi mi" değil, "hangi rulo kullanılabilir" sorusudur.
Karantina bu sorunun cevabı netleşene kadar malzemeyi durdurmanın adıdır. Kulağa ağır gelir ama çoğu firmada bir raf bölümü, bir etiket rengi ve kayıttaki bir durum alanından ibarettir. Zor olan kuralı değil, üretim baskısı altında kurala uymaktır.
Tam boyutİçindekiler
- Mal kabulde karantina nedir?
- Giriş kontrolünde neler kontrol edilir?
- Uygun, şartlı kabul ve red ne demek?
- Mal kabul karantina akışı adım adım nasıl işler?
- Şartlı kabul ne zaman verilir, nasıl kapatılır?
- Reddedilen lot nasıl işlenir, tedarikçi PPM nasıl hesaplanır?
- Karantinada bekleme süresi nasıl kısaltılır?
- Mal kabul karantinasında sık yapılan hatalar
- PakERP One'da mal kabul, etiket ve lot durumu
- Sık sorulan sorular
Mal kabulde karantina nedir?
Mal kabulde karantina, teslim alınan malzemenin giriş kontrolü tamamlanana kadar stokta görünen ama kullanılamayan durumda beklemesidir. Malzeme sayılır, lotu açılır, etiketlenir; yalnız üretime ve sevke verilmez.
Karantinanın iki yüzü vardır ve ikisi aynı anda gerekir:
- Kayıt: lotun durumu "karantina" olur; programda seçim listelerine gelmez, yanlışlıkla irsaliyeye ya da üretim bildirimine yazılamaz.
- Fiziksel ayrım: malzeme belirli bir alanda ya da işaretli rafta durur; forklift operatörü bakınca anlar.
Yalnız kayıtta karantina olan malzeme, raftan elle alınıp kullanılabilir. Yalnız fiziksel karantina ise kayıtta serbest göründüğü için planlama onu kullanılabilir stok sayar ve üretimi o malzemeye göre planlar; kontrol red çıktığında plan da çöker. Her giriş kalemi karantinaya girmek zorunda değildir; kontrol planında giriş muayenesi olan kalemler için bu düzen kurulur. Hangi kalemin nasıl kontrol edileceği kalite kontrol planı yazısında.
Giriş kontrolünde neler kontrol edilir?
Giriş kontrolü üç katmandan oluşur: belge, miktar ve ürün özelliği. Hangi katmanın ne derinlikte uygulanacağını kalemin riski ve tedarikçinin geçmişi belirler; her kalemde her ölçüm gerekmez.
- Belge: irsaliye siparişle aynı mı, malzeme sertifikası (ör. sacda kimyasal bileşim ve mekanik değerler) geldi mi, sertifikadaki döküm no ile rulo etiketi uyuşuyor mu?
- Miktar ve ambalaj: kilo ya da adet tutuyor mu, ambalaj hasarlı mı, rulo kenarında ezik ya da pas var mı?
- Ürün özelliği: kalınlık, genişlik, sertlik, yüzey, renk gibi kontrol planındaki ölçüler. Numune sayısı örnekleme planından gelir.
Sertifika gelmemişse ve ölçüm yapılamıyorsa lot karantinada kalır; "sertifika arkadan gelir" diye serbest bırakılan lot, sertifikası hiç gelmeyen lot olabilir. Eksik belgeli lotların listesi haftalık olarak satınalmaya verilir, tedarikçiden belge istenir.
Karantinanın en çok delindiği an vardiya sonudur: acil iş için gece ekibi karantina rafından malzeme alır, kayıt sabah düzeltilir ya da hiç düzeltilmez. Lot seçim listesinde karantinadaki malzemenin görünmemesi, bu kestirmeyi en azından kayıtta imkânsız kılar.
Uygun, şartlı kabul ve red ne demek?
Giriş kontrolü üç karardan biriyle kapanır. Kararın lot bazında verilmesi gerekir; aynı teslimattaki sekiz rulodan biri red, yedisi uygun olabilir.
| Karar | Anlamı | Lot durumu | Fiziksel yer | Sonraki adım |
|---|---|---|---|---|
| Uygun | Tüm kontroller şartları sağladı | Serbest | Normal raf | Üretime ve sevke açılır |
| Şartlı kabul | Sapma var ama belirli koşulla kullanılabilir | Serbest, notlu ya da kontrollü | İşaretli raf | Sapma onayındaki koşulla kullanılır |
| Red | Şartları sağlamıyor, kullanılamaz | Bloke | Red alanı | İade, tedarikçiye bildirim |
Şartlı kabul "kontrolü geçemedi ama idare eder" demek değildir. Yazılı bir sapma onayı, sınırlı bir kullanım ve genellikle bir süre ya da miktar sınırı içerir.
Kısmi karar da olağandır. Bir paletin bir kısmı ölçüde tutar, bir kısmı tutmazsa palet iki lota bölünür: uygun kısım serbest, sorunlu kısım bloke olur. Bölme yapılmadan tek lota tek karar verilirse ya iyi malzeme gereksiz yere iade edilir ya da sorunlu malzeme üretime sızar.
Mal kabul karantina akışı adım adım nasıl işler?
Akış, malzemenin kapıdan girdiği anda başlar ve lot durumu değiştiğinde biter. Aşağıdaki sıra metal ve plastik atölyelerinde yaygın olan düzendir:
- Belge kontrolü: irsaliye, sipariş ve sertifika karşılaştırılır; miktar ve kalem tutuyor mu bakılır.
- Lot açılışı: her rulo, palet ya da parti ayrı lot alır; tedarikçinin lotu karşı lot olarak yazılır.
- Etiket: her lota mal kabul etiketi yapıştırılır; üzerinde lot barkodu ve boş karar kutuları vardır.
- Karantina: lot durumu karantina yapılır, malzeme karantina alanına konur.
- Kontrol: kontrol planındaki ölçümler yapılır, sonuç kayda girer.
- Karar: etiketteki uygun, şartlı ya da red kutusu işaretlenir, imzalanır.
- Durum değişikliği: kayıttaki lot durumu karara göre serbest ya da bloke yapılır, malzeme ilgili rafa taşınır.
Altıncı ve yedinci adım aynı kişi tarafından aynı anda yapılmazsa açık oluşur: etikette "uygun" yazar, kayıtta lot karantinada kalır; ya da tersi. Kararı veren kişinin kaydı da değiştirmesi en sağlam düzendir.
Akışın süresi de kayda değer. Lotun karantinaya girdiği ve karar aldığı tarih arasındaki fark, kalite biriminin iş yükünü ve tedarikçi belgelerinin ne kadar geciktiğini gösterir. Bu süre uzadıkça üretim karantinayı aşmanın yolunu arar.
Şartlı kabul ne zaman verilir, nasıl kapatılır?
Şartlı kabul, sapmanın ürünün işlevini etkilemediği ve üretimin durmasının daha büyük zarar vereceği durumlarda, yazılı onayla verilir. Otomotiv müşterisine giden parçada sapma onayı çoğu zaman müşteriden de alınır.
Örnek: beş rulodan birinin kalınlığı toleransın biraz dışında. Kalite ekibi bu rulonun yalnız kalınlığa duyarsız bir parçada kullanılmasına onay verir. Onayda şunlar yazar:
- Hangi lot, hangi miktar.
- Hangi parçada ya da iş emrinde kullanılabileceği.
- Ek kontrol varsa ne olduğu (ör. ilk parça ölçümü sıklaştırılır).
- Geçerlilik süresi ya da miktar sınırı.
Şartlı kabul lot kullanılıp bitince kapanır. Kapanmamış şartlı kabul, aylar sonra "neden bu rulo o parçaya girdi" sorusunun cevabını kaybeder; onay yazısı lotun kaydına eklenmelidir.
Reddedilen lot nasıl işlenir, tedarikçi PPM nasıl hesaplanır?
Reddedilen lot bloke edilir, red alanına taşınır ve iade belgesiyle tedarikçiye gönderilir; tedarikçiden kök neden ve düzeltici faaliyet istenir. İade gecikecekse red malzeme kilitli bir alanda bekler ve kayıtta bloke kalır; iade belgesi kesildiği anda stoktan düşer. Tedarikçi malzemeyi yerinde görmek isterse bu bekleme süresi önceden konuşulur. Aynı sorun tekrar ediyorsa konu bir uygunsuzluk ve 8D raporu ile takip edilir.
Red kayıtları tedarikçi performansının da ham verisidir. En yaygın ölçü PPM'dir.
Formül: tedarikçi PPM = reddedilen adet / teslim alınan adet x 1.000.000
Örnek (rakamlar örnektir): bir tedarikçiden altı ayda 60.000 adet parça alınmış, bunların 150'si giriş kontrolünde reddedilmiş. PPM = 150 / 60.000 x 1.000.000 = 2.500.
Hesabın doğru çıkması için red miktarının lot bazında ve adet olarak tutulması gerekir; "bir kasa red" gibi kayıt PPM'e çevrilemez. Hesabın ayrıntısı PPM nasıl hesaplanır yazısında.
Karantinada bekleme süresi nasıl kısaltılır?
Bekleme, kontrolün kendisinden çok sıradan ve eksik belgeden uzar. Kısaltmanın yolları çoğunlukla basittir:
- Sertifikayı sevkiyattan önce e-postayla isteyin; malzeme gelmeden belge kontrolü biter.
- Kontrol planında örnekleme miktarını kalem riskine göre ayarlayın; her rulo için tam ölçüm gerekmeyebilir.
- Üretim planındaki acil kalemleri kaliteye sabah bildirin; kontrol sırası plana göre kurulsun.
- Uzun süredir hatasız gelen kalemlerde kontrol sıklığını yazılı olarak azaltın, sorun çıkınca yeniden artırın.
Raf ömrü olan malzemede bekleme ayrıca maliyettir; karantinada geçen gün de ömürden düşer. Bu kalemler için SKT ve FEFO takibi yazısına bakabilirsiniz.
Mal kabul karantinasında sık yapılan hatalar
- Karar etikette, kayıt eski hâlinde: etikette "uygun" yazar ama lot kayıtta karantinada kalır; ya da red lot kayıtta serbesttir.
- Teslimat bazında karar: sekiz rulonun biri sorunluyken hepsi red ya da hepsi uygun yapılır.
- Sözlü şartlı kabul: yazılı onay ve kullanım sınırı yoktur, lot kayıtta sıradan malzeme gibi durur.
- Red alanının dolup taşması: iade gecikir, red malzeme zamanla normal rafa karışır.
- Red miktarını adet olarak yazmamak: tedarikçi performansı hesaplanamaz.
PakERP One'da mal kabul, etiket ve lot durumu
PakERP One'da mal kabul kararı hem etikete hem lot kaydına işlenir; ek modül ya da lisans gerekmez, program ücretsizdir.
- 202 Alış İrsaliyesi: her satır kendi lotunu açar; "Çoklu Lot Girişi" bir satırı N lota böler ve her lota ayrı karşı lot yazdırır. Satırda karşı lot, döküm no ve SKT alanları vardır.
- 100x120 mm mal kabul etiketi: her lot için ayrı sayfa; stok, miktar, tedarikçi, lot no, karşı lot, lot barkodu ve UYGUN / ŞARTLI KABUL / RED kutuları.
- 317 lot durumu: lot serbest, karantina ya da bloke yapılır. Sevk irsaliyesindeki "Lot Seç" penceresi ve üretim bildirimindeki lot önerisi yalnız serbest lotları getirir.
- 8128 Kalite Kontrol: giriş muayenesi sonuçları kaydedilir; kriterler 8165 Kalite Kriterleri'nde tanımlanır.
- Evrak ekleri: sertifika ve sapma onayı alış belgesine dosya olarak eklenir, lot izlemesinden belgeye ulaşılır.
Satınalma tarafının tamamı için Satınalma modülüne bakabilirsiniz.