SKT takibi, raf ömrü olan her partinin son kullanma tarihini mal kabulde lot kaydına yazıp stoğu bu tarihe göre yönetmektir. FEFO kuralında (son kullanma tarihi ilk dolan ilk çıkar) çıkış sırası giriş tarihine değil SKT'ye göre belirlenir; tarihi en yakın lot önce tüketilir. Boya, yapıştırıcı, kimyasal ve bazı granüllerde FIFO yerine FEFO uygulanır, tarihi yaklaşan lotlar haftalık listeyle izlenir, tarihi geçen lot bloke edilir.
Pazartesi sabahı boyahaneden astar istendi. Depocu raftaki ilk kovayı indirdi, etiketi temizdi, iş yürüdü. Üç hafta sonra aynı rafın arkasında tarihi dolmuş iki kova bulundu. İkisi de o sabahki kovadan önce gelmişti ama kimse öne çekmemişti; ikisi de hurdaya gitti.
Son kullanma tarihi (SKT) olan malzemede stok miktarı doğru olsa bile yanlış lot çıkarsa para kaybedilir. Metal ve plastik atölyelerinde bu kalemler az görünür: boya, astar, yapıştırıcı, sızdırmazlık macunu, kesme sıvısı, bazı granüller. Ama tarihi geçen tek bir parti, bütün yılın takip zahmetinden pahalıya gelebilir. Çözüm karmaşık değil: tarih lot kaydına yazılır, çıkış sırası tarihe göre belirlenir, yaklaşan tarihler her hafta gözden geçirilir.
Tam boyutİçindekiler
- SKT takibi nedir, hangi malzemelerde gerekir?
- FIFO ile FEFO arasındaki fark nedir?
- FEFO ile hangi lot önce çıkar? Örnek hesap
- SKT nereye ve nasıl kaydedilir?
- Tarihi yaklaşan stok nasıl izlenir?
- Tarihi geçen malzemeye ne yapılır?
- SKT takibinde sık yapılan hatalar
- PakERP One'da SKT ve lot seçimi
- Sık sorulan sorular
SKT takibi nedir, hangi malzemelerde gerekir?
SKT takibi, raf ömrü olan her malzeme partisinin son kullanma tarihini lot kaydında tutmak ve stoğu bu tarihe göre yönetmektir. Tarih yalnız ambalajın üstünde durdukça kimse görmez; lot kaydına girdiğinde listelenir, sıralanır, uyarı verir. Bu yüzden SKT takibi, lot takibinin üstüne kurulan bir katmandır: lotu olmayan malzemenin tarihi de tutulamaz.
Üretim firmasında SKT'li kalemler çoğunlukla yardımcı malzemedir ama ürün kalitesine doğrudan dokunur. Tarihi geçmiş yapıştırıcı tutmaz, bekleyen boya kıvam değiştirir, nem almış granül parçada iz bırakır. Takip gerektiren başlıca gruplar:
- Kimyasallar: boya, astar, tiner, yapıştırıcı, sızdırmazlık malzemesi, pas önleyici.
- Proses sıvıları: kesme ve şekillendirme yağları, kaplama banyosu katkıları.
- Hammaddenin bir kısmı: bazı plastik granüller, kauçuk karışımlar, ön emdirilmiş malzemeler.
- Mamulün kendisi: gıda, kozmetik, kimya ve bazı medikal ürünlerde mamul lotu da tarihle sevk edilir.
Tedarikçi tarihi her zaman "son kullanma" diye vermez. "Üretimden itibaren 12 ay" ya da "tavsiye edilen kullanım tarihi" de yazabilir. Hangi biçimde gelirse gelsin, kayda tek bir tarih olarak girilmesi karışıklığı önler.
FIFO ile FEFO arasındaki fark nedir?
FIFO (ilk giren ilk çıkar) çıkış sırasını depoya giriş tarihine göre, FEFO (son kullanma tarihi ilk dolan ilk çıkar) ise son kullanma tarihine göre belirler. Çoğu zaman ikisi aynı sonucu verir, çünkü önce gelen parti genellikle önce üretilmiştir. Fark, tedarikçi eski üretimli bir partiyi sonradan gönderdiğinde ortaya çıkar.
| Konu | FIFO | FEFO |
|---|---|---|
| Sıralama ölçütü | Depoya giriş tarihi | Son kullanma tarihi |
| Gereken kayıt | Giriş tarihi (her sistemde vardır) | Lot başına SKT |
| Uygun kalem | Raf ömrü olmayan sac, profil, vida | Boya, yapıştırıcı, kimyasal, gıda |
| Zayıf yanı | Geç gelen eski üretimli parti rafta bekler | Tarih yanlış girilirse sıra bozulur |
| Maliyetle ilişkisi | Stok değerlemesindeki FIFO'dan ayrı karardır | Değerleme yöntemini etkilemez |
Son satır sık karıştırılır. Fiziksel çıkış sırası ile muhasebedeki maliyet yöntemi ayrı kararlardır; FEFO ile çıkış yapan bir firma stoğunu ağırlıklı ortalama ile değerleyebilir. Maliyet tarafı için FIFO mu ağırlıklı ortalama mı yazısına bakabilirsiniz.
SKT'li kalemlerde kaybın çoğu kayıttan değil raftan gelir: yeni gelen kova öne konur, eski arkada kalır. Kayıt doğru tutulsa bile raf düzeni buna uymazsa depocu elinin ilk değdiği kovayı verir. Rafı arkadan doldurup önden boşaltmak, programdaki kuraldan önce gelir.
FEFO ile hangi lot önce çıkar? Örnek hesap
FEFO'da ihtiyaç, SKT'si en yakın lottan başlanarak karşılanır; o lot bitince tarihi sonraki lota geçilir. Aşağıdaki rakamlar örnektir, bir firmanın verisi değildir.
Örnek: depoda aynı astarın üç lotu var ve boyahane 120 kg istiyor.
| Lot | Giriş tarihi | SKT | Bakiye |
|---|---|---|---|
| A-101 | 02.06.2026 | 15.12.2026 | 60 kg |
| A-114 | 20.06.2026 | 30.10.2026 | 50 kg |
| A-120 | 05.07.2026 | 10.03.2027 | 200 kg |
- FIFO sırası giriş tarihine bakar: A-101, A-114, A-120. 120 kg'ın 60 kg'ı A-101'den, 50 kg'ı A-114'ten, 10 kg'ı A-120'den çıkar.
- FEFO sırası SKT'ye bakar: önce A-114 (30.10.2026), sonra A-101 (15.12.2026), en son A-120.
- FEFO ile 50 kg A-114'ten, 60 kg A-101'den, kalan 10 kg A-120'den çıkar.
- Bu istekte iki kural aynı lotları tüketir, yalnız sıra değişir. İstek 50 kg olsaydı fark görünürdü: FIFO bu miktarı A-101'den verir ve A-114 tarihine 50 kg bakiyeyle yaklaşır; FEFO ise A-114'ü bitirir.
FEFO'nun etkisi en çok küçük ve sık çekişlerde hissedilir. Depo her gün birkaç kilo veriyorsa, yanlış sıradaki parti ay sonunda rafta tarihini doldurmuş olarak bulunur.
SKT nereye ve nasıl kaydedilir?
SKT, mal kabulde lot açılırken lot kaydına yazılır. Sonradan depoda eklenmeye çalışılan tarih çoğunlukla eksik kalır; irsaliye ve analiz sertifikası elinizdeyken girilmeyen tarih için birinin rafa yeniden gidip etiketi okuması gerekir.
Tedarikçi tarih yerine üretim tarihi ve raf ömrü veriyorsa hesap basittir: SKT = üretim tarihi + raf ömrü. Örnek: üretim tarihi 10.03.2026, raf ömrü 12 ay ise SKT 10.03.2027 olur.
Aynı teslimatta farklı üretim tarihli kovalar geldiyse bunlar ayrı lot açılmalıdır. Tek lota toplandıklarında kayda ya en iyimser ya en kötümser tarih yazılır; ikisi de yanlıştır. Tedarikçinin kendi parti numarası da lotla birlikte saklanmalı, tarih sorusu çıktığında onunla konuşulur. Bu alanın nasıl tutulacağı karşı lot ve döküm no yazısında.
Bir ayrıntı daha: açılmış ambalajın ömrü, kapalı ambalajın SKT'sinden kısa olabilir. Yapıştırıcı açıldıktan sonra belirli gün içinde kullanılmalıysa bu bilgi kullanım talimatında ve kabın üstünde durur; açılış tarihi kaba elle yazılır.
Tarihi yaklaşan stok nasıl izlenir?
Tarihi yaklaşan stok haftalık bir listeyle izlenir: SKT'si yakın lotlar bakiyesiyle birlikte depo, satınalma ve üretim planlamanın önüne konur. Liste bir karar ister: ya o lot öne alınır, ya iade ya da yeniden test konuşulur, ya da yeni sipariş ertelenir.
Eşiği gün olarak koymak yerine kalan raf ömrü oranıyla koymak daha doğru sonuç verir. Üç ay ömrü olan malzemeyle iki yıl ömrü olan malzeme aynı "30 gün kaldı" kuralıyla izlenmez.
Formül: kalan ömür (%) = (SKT - bugün) / (SKT - üretim tarihi) x 100
Örnek: üretim tarihi 01.01.2026, SKT 01.01.2027, toplam ömür 365 gün. Bugün 01.10.2026 ise SKT'ye 92 gün vardır. Kalan ömür = 92 / 365 x 100, yaklaşık yüzde 25.
Bazı müşteriler sevk edilen mamulde asgari kalan ömür şartı koyar: "kalan ömrü belirli oranın altındaki partiyi kabul etmeyiz" gibi. Böyle bir şart varsa aynı oran mamul lotunda da hesaplanır ve sevkten önce kontrol edilir.
Tarihi geçen malzemeye ne yapılır?
Tarihi geçen malzeme önce kullanımdan çekilir, yani lot bloke edilir; kararı sonra kalite verir. Rafta durup "bakarız" denen parti, ilk yoğun günde üretime girer.
- Lotu bloke edin; sevk ve üretimdeki seçim listelerinde görünmesin.
- Fiziksel olarak ayırın: kırmızı etiket, ayrı raf ya da kafes.
- Tedarikçiye sorun. Bazı kimyasallarda üretici yeniden test ile süre uzatımı verir; uzatma yazılı gelirse yeni tarih lot kaydına işlenir, yazı belgeye eklenir.
- Uzatma yoksa hurda ya da iade kaydı açın; miktar stoktan düşsün, gerekçe yazılsın.
Tarihi geçmiş malzemenin üretimde kullanıldığı anlaşılırsa, hangi mamul lotlarına girdiğini bulmak geriye izleme işidir. Yöntemi ürün geri çağırma yazısında adım adım anlatılıyor.
SKT takibinde sık yapılan hatalar
- Tek lot, farklı tarihler: aynı irsaliyedeki farklı üretim tarihli kovalar tek lotta toplanır, tarih bilgisi kaybolur.
- Tarihi yalnız etikette bırakmak: kayıtta olmayan tarih listelenemez, sıralanamaz.
- Rafta öne çekmemek: kayıt FEFO der, raf düzeni FIFO bile değildir; yeni gelen öne konur.
- Açılmış ambalajı unutmak: kapalı kovanın SKT'si hâlâ geçerli sanılır.
- Karantinadaki süreyi saymamak: giriş kontrolünde bekleyen lotun da ömrü işler. Kontrol uzarsa ömür rafta değil karantinada biter; bu düzen için mal kabulde karantina yazısına bakın.
- Sayımda tarihe bakmamak: sayım yalnız miktarı değil, lot numarasını ve tarihi de doğrulamalıdır.
PakERP One'da SKT ve lot seçimi
PakERP One'da SKT, lotla birlikte mal kabulde girilir ve lot kaydında kalır. Program ücretsizdir; aşağıdaki ekranların hepsi aynı kurulumda gelir.
- 202 Alış İrsaliyesi: lot takipli kartta satırda Lot No, Karşı Lot, SKT, Döküm No ve Rulo kolonları açılır. Farklı tarihli kovalar için "Çoklu Lot Girişi" bir satırı N lota böler, her lota ayrı karşı lot yazılır.
- Mal kabul etiketi: 100x120 mm etiket lot barkodunu ve UYGUN / ŞARTLI KABUL / RED kutularını taşır; kovanın üstündeki etiketle kayıt aynı lot numarasını gösterir.
- 317 lot durumu: lot serbest, karantina ya da bloke yapılır. Tarihi geçen lot bloke edilir ve sevk ile üretim bildirimindeki lot seçim listelerine gelmez.
- Lot seçimi: sevkte ve üretim bildiriminde program en eski girişli lotu (FIFO) önerir. FEFO gereken kalemde depocu "Lot Seç" penceresinde tarihi en yakın lotu elle işaretler; tablette lot barkodu "Lot Okut" ile okutulur.
- 8135 İzlenebilirlik: şüpheli bir astar lotunu yazdığınızda hangi iş emirlerinde tüketildiği ve hangi müşteriye gittiği tek şemada görünür.
Stok tarafının genel düzeni için Stok, Lot ve Nitelik modülüne bakabilirsiniz.