Ücretsiz bir ERP ile duruş ve fire takibi, üretim bildiriminde iyi ve fire adedinin ayrı girilmesi, her fire ve duruşa önceden tanımlı bir neden kodu verilmesi ve duruşun başlangıç, bitiş ve iş merkeziyle kaydedilmesiyle yapılır. Hurda ise kasalar boşaltılırken cins bazında tartılarak ayrıca kaydedilir. Bu veri haftalık olarak neden, istasyon ve parça bazında sıralanınca en büyük kayıp görünür hale gelir.
Ay sonu sayımında rulo sac stoku programdakinden eksik çıkıyor. Satınalma yanlış girilmemiş, sevkiyat da doğru. Farkın nereden geldiği sorulunca herkes aynı cevabı veriyor: "Fire." Ama hangi parçada, hangi preste, hangi nedenle, kimse bilmiyor; çünkü fire vardiya boyunca hurda kasasına atılıyor ve hiçbir yere yazılmıyor.
Duruş için de durum benzer. Kalıp değişimi, bobin bekleme, arıza; hepsi olur, hepsi bilinir, ama kaydı tutulmadığı için hangisinin en çok zaman aldığı tartışma konusu olarak kalır. Bu verinin toplanması pahalı bir sistem gerektirmez. Ücretsiz ERP ile de yapılır; asıl gereken, kaydın her vardiyada aynı şekilde tutulmasıdır.
Tam boyutİçindekiler
- Fire, hurda ve rötuş arasındaki fark nedir?
- Fire ve duruş neden kodları nasıl kurulmalı?
- Fire ve duruş kaydını kim, ne zaman girmeli?
- Fire stok ve maliyeti nasıl etkiler?
- Hurda nasıl kayda alınır?
- Toplanan fire ve duruş verisiyle ne yapılır?
- Ücretsiz ERP ile duruş ve fire takibine nasıl başlanır?
- PakERP One'da duruş, fire ve hurda kaydı
- Sık sorulan sorular
Fire, hurda ve rötuş arasındaki fark nedir?
Fire, üretimde sağlam çıkmayan parça adedidir; hurda, bu parçalar ve üretim artıkları (sac iskeleti, talaş, çapak) dahil fiziksel olarak toplanan atık malzemedir; rötuş ise yeniden işlenerek sağlama çevrilen parçadır. Üçü ayrı kaydedilmezse biri diğerinin içinde kaybolur.
| Kavram | Birimi | Nerede kaydedilir | Neyi gösterir |
|---|---|---|---|
| Fire | Adet | Üretim bildiriminde, iş emrine bağlı | Hangi operasyonda ne kadar kayıp olduğunu |
| Rötuş | Adet | Bildirimde ayrı ya da kalite kaydında | İlk seferde sağlam çıkmayan ama kurtarılan parçayı |
| Hurda | Kilogram | Hurda kasası boşaltılırken tartımla | Toplam atık malzemeyi ve hurda satış miktarını |
Pres işlerinde sac iskeleti fire değildir; tasarım gereği çıkan artıktır ve ürün ağacında brüt tüketimin içinde hesaplanır. Fire, sağlam olması beklenen ama olmayan parçadır. Bu ayrım yapılmazsa fire oranı olduğundan yüksek görünür.
Fire ve duruş neden kodları nasıl kurulmalı?
Neden kodları az sayıda, operatörün kullandığı dilde ve kayıp türüne bağlı olmalıdır. Kırk kodluk bir liste kullanılmaz; operatör her seferinde ilk satırı ya da "diğer"i seçer.
Kurarken şu kurallar işe yarar:
- Fire ve duruş nedenleri ayrı listelerde tutulur.
- Her liste başlangıçta on, on beş kodu geçmez.
- Duruş nedenleri planlı ve plansız olarak işaretlenir.
- "Diğer" kodu açıklama zorunlu olarak açılır ve aylık gözden geçirilir; sık tekrar eden açıklama yeni koda dönüşür.
- Kod adları sahadaki karşılığıyla yazılır: "çapak", "ölçü dışı", "çatlak", "kalıp değişimi", "bobin bekleme".
| Örnek kod | Tür | Not |
|---|---|---|
| Ölçü dışı | Fire | Kontrol planındaki ölçü ile |
| Çapak / çatlak | Fire | Kalıp bakımına işaret eder |
| Kaplama hatası | Fire | Fasoncudan dönen parçada |
| Kalıp değişimi | Duruş, plansız | Hazırlık kaybı olarak izlenir |
| Malzeme bekleme | Duruş, plansız | Planlama ve satınalmaya gider |
| Mola | Duruş, planlı | Planlanan süreden düşülür |
Kalıp değişiminin neden plansız sayıldığı ve kayıpların OEE bileşenlerine nasıl dağıldığı OEE yazısında anlatılıyor.
Fire kaydı yeni başladığında ilk haftalarda neredeyse sıfır çıkar, sonra yükselir. Bunun sebebi çoğu zaman operatörün fire girmenin kendisi aleyhine kullanılacağını düşünmesidir. Kaydın amacı ilk toplantıda açıkça söylendiğinde ve ilk aksiyon bir kalıp bakımı gibi somut bir iyileştirme olduğunda veri kendiliğinden düzelir.
Fire ve duruş kaydını kim, ne zaman girmeli?
Kaydı işi yapan girmelidir: fireyi ve duruşu operatör, iş emrine bağlı olarak, en geç vardiya sonunda. Ertesi gün formenin hafızasından girilen veri, yuvarlanmış veridir.
Sahada üç yol vardır ve bir firmada birlikte kullanılabilir:
- Kâğıt form: iş emri formunun altındaki takip ve duruş satırlarına operatör kalemle yazar, vardiya sonunda biri programa girer. Başlamak için en kolay yoldur.
- Tezgah başında bilgisayar: operatör iş emri numarasını okutup bildirimi kendisi girer.
- Tablet ya da telefon: iş emri formundaki kod okutulur, adetler ve neden sahada seçilir.
Kaydın bağlanacağı yer iş emridir. Fire ve duruş bir iş emrine, dolayısıyla bir parçaya, operasyona ve makineye bağlanmazsa analiz sırasında "bu fire hangi siparişin parçasından geldi" sorusu cevapsız kalır. Operasyon bazlı iş emri yapısının ayrıntısı iş emri yazısında.
Hangi yol seçilirse seçilsin iki kural değişmez: iyi adet ve fire adedi ayrı alanlarda girilir, fire girildiyse nedeni boş bırakılamaz. Bir de ceza meselesi var: fire verisi prim kesintisinde kullanılırsa kısa sürede fire yazılmaz olur. Veri sürecin ölçüsüdür, kişinin değil.
Fire stok ve maliyeti nasıl etkiler?
Fire olan parçanın malzemesi de tüketilmiştir. Bildirimde fire girilmezse program yalnız sağlam adet kadar malzeme düşer; aradaki fark ay sonu sayımında "kayıp" olarak çıkar.
Örnekle: 1.000 adetlik iş emrinde 1.040 parça basılmış, 40'ı fireye gitmiş olsun. Bildirimde yalnız 1.000 sağlam yazılırsa 40 parçalık sac stokta kalmış görünür. Birkaç yüz iş emrinde bu fark tonlarca malzemeye ulaşır ve kimse nereden geldiğini açıklayamaz.
Maliyet tarafında da aynıdır. Fire, sağlam parçanın birim maliyetine eklenir. Gerçek fire oranı bilinmeden verilen teklif, fire yüksek olan parçada zarar ettirir. Bu yüzden teklif hesabında varsayılan değil gerçekleşen fire oranı kullanılmalıdır; teklif tarafını teklif hazırlama yazısında anlattık.
Hurda nasıl kayda alınır?
Hurda, kasalar boşaltılırken cins bazında tartılarak kayda alınır: boşaltma tarihi, hurda cinsi, toplam ağırlık, kasanın darası ve net ağırlık. Cinsler ayrılmazsa satış sırasında paslanmaz ile DKP aynı fiyattan gider.
Hurda kaydı iki işe yarar. Birincisi satışın kontrolüdür: ay boyunca tartılan net ağırlık, hurdacının kantar fişiyle karşılaştırılır. İkincisi dolaylı bir fire kontrolüdür: bir ayda bildirilen fire adetleri parça ağırlığıyla çarpılıp hurda tartımıyla kıyaslanırsa, bildirilmeyen fire kendini gösterir. Kıyas kaba olur, çünkü hurdada iskelet ve talaş da vardır; ama aydan aya oran değişiyorsa bir yerde kayıt eksik demektir.
Tartımı kimin yapacağı da baştan belli olmalıdır. Kasayı boşaltan forklift operatörü kantarda tartıp kâğıda yazar, depo sorumlusu gün sonunda programa girer. Kasaların darası bir kez ölçülür ve kasanın üzerine boyayla yazılır; her seferinde yeniden tartmaya gerek kalmaz.
Toplanan fire ve duruş verisiyle ne yapılır?
Veri haftada bir kez neden, istasyon ve parça bazında büyükten küçüğe sıralanır ve en üstteki kalem için somut bir iş belirlenir. Sıralama yapılmayan veri, toplanmamış veriyle aynı işi görür.
- En çok fire veren neden hangisi, hangi kalıpta yoğunlaşıyor?
- Plansız duruşların en büyük dilimi arıza mı, kalıp değişimi mi, malzeme bekleme mi?
- Fire, belirli bir vardiyada ya da belirli bir hammadde lotunda mı artıyor?
Son soru lot takibiyle birleşince güçlü bir araca dönüşür: fire artışı tek bir bobin lotuna bağlanıyorsa, sorun kalıpta değil malzemededir. Bu bağ için lot izlenebilirlik yazısına bakabilirsiniz.
Ücretsiz ERP ile duruş ve fire takibine nasıl başlanır?
Ücretsiz ERP ile başlamak için makineye sensör ya da ek yazılım gerekmez. Dört haftalık sade bir plan yeter:
- 1. hafta: fire ve duruş neden listeleri operatörlerle birlikte hazırlanır, programa tanımlanır.
- 2. hafta: tek bir hatta, örneğin darboğaz preste, bildirimler iyi ve fire ayrı girilerek başlar.
- 3. hafta: duruşlar başlangıç, bitiş ve nedenle yazılır; hurda kasaları tartılmaya başlanır.
- 4. hafta: ilk haftalık sıralama çıkarılır, en büyük kalem için bir iş açılır; diğer hatlara yayılır.
Program seçerken de aynı bakış işe yarar. Ücretsiz ERP programında iyi ve fire adet ayrı alan mı, fire nedeni zorunlu tutulabiliyor mu, duruş iş emrine ve makineye bağlanabiliyor mu, raporlar Excel'e çıkıyor mu? Bu dört sorunun cevabı evetse, verinin geri kalanı sahadaki disipline bağlıdır. Ürün ağacı, rota ve bildirim ekranlarının tamamı üretim modülü sayfasında görülebilir.
İlk ayın rakamları genellikle kötü çıkar. Bu, üretimin kötüleştiği anlamına gelmez; kayıp ilk kez görünür olmuştur.
PakERP One'da duruş, fire ve hurda kaydı
PakERP One ücretsiz ERP programıdır; duruş ve fire kaydı günlük üretim bildiriminin parçasıdır, ayrı bir veri girişi istemez.
- 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: neden kodları fire ve duruş olarak ayrı tanımlanır.
- 8121 Üretim Bildirimleri: iş emri numarasıyla iyi adet ve fire adedi ayrı girilir; fire girildiyse fire nedeni zorunludur. Başla ve bitir saati de bildirimdedir.
- PakERP One Üretim (Android): iş emri formundaki QR okutulur; iyi ve fire adet, fire nedeni, operatör, vardiya, başla ve bitir saati sahada girilir. Ayrıntı üretim uygulaması sayfasında.
- 8129 Duruş Kayıtları: iş merkezi, makine, iş emri, neden, başlangıç, bitiş, süre ve operatör.
- 327 Hurda Kayıtları ve 328 Hurda Cinsleri: boşaltma tarihi, cins, toplam ağırlık, dara ve net ağırlık; cinse tanımlı varsayılan dara yeni kayıtta önerilir. Hurda kaydı stok hareketi yapmaz, tartım defteri gibi çalışır.
- 8108 Raporlar: Duruş Analizi neden, istasyon ya da iş emri bazında, planlı ve plansız ayrımıyla; Hata / Fire Analizi fire nedeni, stok ve istasyon kırılımıyla. İkisi de PDF ve Excel.
Kâğıtla başlayan firmalar için iş emri formu PDF'inde operatörün elle dolduracağı takip ve duruş satırları basılır.