1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Yeniden İşleme (Rework) Nasıl Kayda Alınır
Üretim Rehberi · Üretim

Yeniden İşleme (Rework) Nasıl Kayda Alınır? Karar, Kayıt ve Maliyet

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

Yeniden işleme (rework), şartnameye uymayan bir parçanın ek bir işlemle yeniden uygun hale getirilmesidir. Kayda alırken parça önce ayrılır ve etiketlenir, karar kalite tarafından verilir, düzeltme süresi ve yeniden kontrol sonucu yazılır. Düzeltilen parçalar ilk seferde iyi sayılmaz; ayrı bir neden koduyla izlenir. Böylece rework oranı, ilk seferde doğru oranı ve kalitesizliğin maliyeti gerçek rakamlarla görülür.

Final kontrol masası, öğleden sonra. Operatör 2.000 adetlik flanş partisinden 90 parçayı kırmızı kasaya ayırmış: kenarlarda çapak kalmış, bir kısmında delik ölçüsü tolerans sınırında. Parçalar hurda değil; çapak alınır, delik raybalanır, çoğu kurtulur. Ustabaşı "yarın düzeltiriz" diyor ve kasa köşeye itiliyor.

İki gün sonra sevkiyat 2.000 adet arıyor. Sistemde 1.910 iyi parça görünüyor, kırmızı kasadaki 90 adet hiçbir kayıtta yok. Kaçı düzeltildi, kaçı hurdaya gitti, düzeltmek kaç saat sürdü? Bu yazı, yeniden işlemenin kararından kaydına ve maliyetine kadar nasıl izleneceğini anlatıyor.

Hızlı üretim bildirimi (8121): İş emri numarasıyla sağlam / fire / süre bildirimi; tüketilecek malzemeler anında hesaplanır.Tam boyut
Hızlı üretim bildirimi (8121) · İş emri numarasıyla sağlam / fire / süre bildirimi; tüketilecek malzemeler anında hesaplanır.

Yeniden işleme (rework) nedir, hurdadan farkı ne?

Yeniden işleme, şartnameye uymayan bir parçanın ek bir işlemle şartnameye tam uygun hale getirilmesidir. Hurdada parça kurtarılamaz; yeniden işlemede kurtarılır ve sonunda normal parçadan ayırt edilemez.

Sahada bu kavramlar sık karışır. Aşağıdaki ayrım, hangi durumda hangi kaydın açılacağını belirler:

DurumNe olur?SonuçÖrnek
Yeniden işleme (rework)Ek işlemle şartnameye tam uyarİyi parça, ama ilk seferde değilÇapak alma, raybalama, yeniden boya
Onarım (tamir)Kullanılabilir hale gelir, şartnameye tam uymazMüşteri onayı gerekirKaynakla doldurulmuş delik
Şartlı kabul (sapma)Parça olduğu gibi kullanılırYazılı sapma onayıyla sevkKozmetik iz, fonksiyon etkisiz
HurdaKurtarılamazStoktan düşer, hurda cinsine giderÇatlak, yanlış ölçüde kesilmiş sac

Fire ile hurda arasındaki fark ve fire oranının hesabı fire oranı rehberinde ayrıca anlatılıyor. Burada odak, kurtarılan parçalar.

Rework kararını kim verir, parça nereye konur?

Kararı kalite verir, üretim uygular. Operatör uygunsuz parçayı fark edip ayırır; "düzeltilir mi, hurda mı, sapma mı" sorusunun cevabı kalite sorumlusunun imzasıyla çıkar. Böylece aynı hata için bir vardiya rework, öteki vardiya hurda kararı vermez.

  1. Ayır: uygunsuz parçalar iyi parçaların kasasından alınır, kırmızı kasaya ya da ayrı bir alana konur.
  2. Etiketle: kasaya parça kodu, lot, adet, hata tanımı ve tarih yazılır. Etiketsiz kırmızı kasa, iki gün sonra kimsenin hatırlamadığı bir yığındır.
  3. Kaydet: uygunsuz adet, bildirimde ya da kalite kaydında hata nedeniyle girilir. Parti stoğa girmişse lot karantinaya alınır.
  4. Karar ver: kalite; yeniden işleme, onarım, sapma ya da hurda kararını yazar. Yeniden işleme ise yapılacak işlemi ve kontrol yöntemini belirtir.
  5. Düzelt: işlem yapılır, harcanan süre ve kullanılan ek malzeme not edilir.
  6. Yeniden kontrol et: düzeltilen parça en az ilk kontrol kadar sıkı muayene edilir. Geçenler iyi, geçmeyenler hurda olarak kapanır.

Karantinanın mal kabuldeki karşılığı mal kabulde karantina yazısında, tekrarlayan hataların kök neden çalışması ise uygunsuzluk ve 8D raporu yazısında.

Sahadan not

Yeniden işlemeyi yeni kayda almaya başlayan firmalarda ilk ay çoğunlukla aynı tablo çıkar: rework oranı beklenenden yüksektir ve büyük kısmı iki üç hata türünde toplanır. Neden kodları baştan sade tutulursa bu yoğunlaşma hemen görünür ve iyileştirme çalışması nereden başlayacağını kendiliğinden gösterir.

Yeniden işleme kayıtta nasıl gösterilir?

En sağlam yol: yeniden işlenecek parçayı iyi adet olarak bildirmemek, ayrı bir neden koduyla bekletmek ve düzeltildikten sonra ayrı bir bildirimle iyi adete eklemektir. Böylece ilk seferde iyi çıkan ile sonradan kurtarılan ayrı kalır.

Fabrikalarda üç yöntem görülür:

YöntemNasıl yapılır?ArtısıEksisi
Aynı iş emrinde bekletmeUygunsuz adet bildirilmez ya da neden koduyla ayrılır; düzeltilince iyi adet girilirBasit, iş emri açık kaldıkça kalan miktar doğru görünürRework süresi ayrı görünmez, not düşmek gerekir
Ayrı rework iş emriDüzeltme için ayrı bir iş emri ya da operasyon açılırSüre ve işçilik ayrı ölçülürKayıt sayısı artar, küçük atölyede ağır gelir
Yalnız kalite kaydıÜretim kaydı değişmez, kalite formunda tutulurHızlıStok ve iş emri gerçeği yansıtmaz

Küçük ve seyrek düzeltmelerde ilk yöntem yeter. Rework düzenli hale geldiyse, örneğin her partide çapak alınıyorsa, bu artık rework değil sürecin bir adımıdır; rotaya ayrı operasyon olarak yazılmalı ve süresi standart süreye girmelidir.

Stoğa girmiş bir parti yeniden işlenecekse ne yapılır?

Önce lot durdurulur, sonra düzeltme yapılır. Stoğa girmiş ve belki bir kısmı sevk edilmiş bir partide sorun çıktıysa yeniden işleme, üretim hattındaki bir kırmızı kasadan daha fazla kayıt ister.

  • Lotu karantinaya alın: aynı lottan başka sevk yapılmasın. Depodaki kasalar etiketlenir, kayıtta lot durumu değiştirilir.
  • Sevk edilmiş kısmı bulun: lotun hangi irsaliyeyle hangi müşteriye gittiği lot kaydından okunur; gerekirse müşteriye haber verilir.
  • Düzeltmeyi kayda bağlayın: hangi lotun kaç adedinin düzeltildiği, kimin yaptığı ve ne kadar sürdüğü not edilir.
  • Karantinayı kaldırın: yeniden kontrolden geçen adet serbest bırakılır, geçmeyen hurdaya ayrılır.

Bu sıra atlanırsa en sık görülen sonuç, düzeltilmemiş kasaların sevkiyata karışmasıdır. Müşteri şikayeti geldiğinde de hangi parçaların düzeltildiği kanıtlanamaz.

Rework oranı ve ilk seferde doğru oranı nasıl hesaplanır?

Rework oranı, yeniden işlenen adedin üretilen toplam adede oranıdır. İlk seferde doğru oranı (FPY) ise hiçbir düzeltme görmeden ilk kontrolden geçen parçaların oranıdır.

Formüller:

  • Rework oranı (%) = yeniden işlenen adet / üretilen toplam adet × 100
  • İlk seferde doğru (%) = ilk kontrolde iyi çıkan adet / kontrole giren adet × 100
  • Nihai verim (%) = (ilk seferde iyi + reworkten kurtarılan) / kontrole giren adet × 100

Örnek hesap (şirket verisi değil, açıklama için): 2.000 adet flanş üretildi. 1.880 adet ilk kontrolde iyi çıktı, 90 adet yeniden işlemeye, 30 adet doğrudan hurdaya ayrıldı. Yeniden işlenen 90 adetten 84'ü ikinci kontrolden geçti, 6'sı hurda oldu.

  1. Rework oranı = 90 / 2.000 × 100 = %4,5
  2. İlk seferde doğru = 1.880 / 2.000 × 100 = %94,0
  3. Nihai verim = (1.880 + 84) / 2.000 × 100 = %98,2
  4. Toplam hurda = 30 + 6 = 36 adet, yani %1,8

Sevkiyat açısından tablo iyi görünür: 1.964 iyi parça çıktı. Ama ilk seferde doğru oranı %94'te kalmış; aradaki 4,2 puan, fabrikanın para ve zaman harcayarak kurtardığı kısımdır. Yalnız nihai verime bakan yönetim bu maliyeti hiç görmez.

Yeniden işlemenin maliyeti nasıl hesaplanır?

Yeniden işleme maliyeti; düzeltmeye harcanan işçilik ve makine süresi, kullanılan ek malzeme, yeniden kontrol süresi ve varsa taşıma ile bekleme giderinin toplamıdır. Parça sonunda iyi çıksa da bu harcama, ilk seferde doğru üretilseydi hiç yapılmayacaktı.

Örnek: önceki hesaptaki 90 parçanın her biri için çapak alma ve raybalama 3 dakika sürsün. 90 × 3 = 270 dakika, yani 4,5 saat. Tezgah ve operatör için saat maliyeti örnek olarak 900 TL alınırsa 4,5 × 900 = 4.050 TL eder. Yeniden kontrole 1 saat ve 6 parçanın hurdası da eklenince partinin kalitesizlik maliyeti belirgin bir rakama çıkar.

Bu maliyetin ürün maliyetine mi, ayrı bir kalitesizlik gideri olarak mı izleneceği firmanın maliyet yöntemine bağlıdır. Hangi yol seçilirse seçilsin ayrı görünmesi önemlidir; saat ücretinin nasıl bulunduğu makine saat ücreti yazısında.

Sık yapılan hatalar

  • Düzeltilen parçayı ilk seferde iyi saymak: ilk seferde doğru oranı olduğundan yüksek görünür, süreç sorunu gizlenir.
  • Kırmızı kasayı kayıtsız bırakmak: iş emri kapanır, düzeltilen parçalar stoğa hiç girmez ya da elle, lotsuz girer.
  • Rework'ü fire olarak girmek: parça stoktan düşer, sonra düzeltilip "fazla" olarak geri döner; sayım farkı çıkar.
  • Kararı operatöre bırakmak: aynı hata bir vardiyada hurda, ötekinde rework olur; karşılaştırma yapılamaz.
  • Yeniden kontrolü atlamak: düzeltilen parça doğrudan sevk kasasına gider, müşteride ikinci kez uygunsuzluk çıkar.
  • Kalıcı rework'ü rotaya yazmamak: her partide yapılan düzeltme hiçbir standart sürede görünmez, maliyet eksik hesaplanır.

PakERP One'da yeniden işleme nasıl izlenir?

PakERP One'da ayrı bir "rework emri" ekranı yoktur; yeniden işleme mevcut üretim ve kalite ekranlarıyla kayda alınır. Program ücretsizdir ve bu ekranların hepsi standart kurulumda gelir.

  1. 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: "Yeniden işleme: çapak", "Yeniden işleme: ölçü" gibi neden kodları tanımlanır.
  2. 8121 Üretim Bildirimleri: iyi adet yalnız ilk seferde iyi çıkan parçalar için girilir; kurtarılamayan parçalar fire adedi ve neden koduyla yazılır. İş emri açık kaldığı sürece kalan miktar görünür; düzeltilen parçalar ayrı bir bildirimle, notla eklenir. Aynı bildirim sahada Android tablette iş emri formundaki QR okutularak da girilir.
  3. 8128 Kalite Kontrol: proses ve final muayenede uygunsuz adet ve karar kaydedilir.
  4. 317 lot durumu: stoğa girmiş şüpheli bir lot karantinaya ya da blokeye alınır; 8135 İzlenebilirlik lotun hangi hammaddeden, hangi iş emrinden geldiğini soldan sağa şemada gösterir.
  5. 8107 Ürün Ağacı Şeması: kalıcı hale gelen düzeltme, operasyon tanımı olarak rotaya eklenir.

Ayrıntı için Üretim modülü sayfasına bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Rework ne demek?
Rework, Türkçede yeniden işleme demektir: şartnameye uymayan bir parçanın ek bir işlemle yeniden uygun hale getirilmesi. Çapak alma, yeniden boyama ya da ölçü düzeltme tipik örneklerdir. Düzeltilen parça sonunda normal parçadan ayırt edilemez.
Rework ile hurda arasındaki fark nedir?
Rework edilen parça kurtarılır ve iyi parça olarak kullanılır; hurda ise kurtarılamaz ve stoktan düşer. Bu yüzden ikisi ayrı neden kodlarıyla kaydedilmelidir. Aynı koda yazılırsa hem hurda oranı hem kalitesizlik maliyeti yanlış görünür.
Rework oranı nasıl hesaplanır?
Rework oranı, yeniden işlenen adedin üretilen toplam adede bölünüp 100 ile çarpılmasıyla bulunur. Örneğin 2.000 adetten 90'ı yeniden işlendiyse oran %4,5'tir. Bu oran ilk seferde doğru oranıyla birlikte izlenmelidir.
Yeniden işlenen parça iyi adet sayılır mı?
Düzeltme sonrası kontrolden geçen parça iyi parçadır ve sevk edilebilir. Ancak ilk seferde iyi sayılmaz; ilk seferde doğru oranına girmez. Kayıtta ayrı bir bildirim ya da not ile ayrılması bu farkı korur.
Rework maliyeti nasıl hesaplanır?
Düzeltmeye harcanan işçilik ve makine süresi saat maliyetiyle çarpılır; buna ek malzeme, yeniden kontrol süresi ve kurtarılamayan parçaların hurda bedeli eklenir. Sonuç, ilk seferde doğru üretilseydi harcanmayacak olan kalitesizlik maliyetidir.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.