Sac kesimde fire, levhanın ağırlığı ile kesilen parçaların net ağırlığı arasındaki farktır ve iki parçadan oluşur: iskelet (yeniden kullanılamayan kesim artığı) ve artık sac (belirli bir ölçünün üstünde kalan, başka bir parçanın kesilebileceği düzgün parça). Nesting verimi = parçaların net ağırlığı / kullanılan levha ağırlığı. Artık sac ölçüsü, kalitesi, kalınlığı ve döküm numarasıyla stoğa geri alınırsa hem maliyet doğru çıkar hem de izlenebilirlik kopmaz.
Lazer operatörünün yanındaki duvara dayalı yirmi kadar sac parçası duruyor. Kimisi bir metreye yarım metre, kimisi bir karış eninde uzun bir şerit. Hepsi bir zamanlar bir levhanın kesilmeyen kısmıydı. Hangisinin hangi kalınlıkta, hangi kalitede, hangi dökümden olduğunu operatör biliyor; sistem bilmiyor. Sistem için o levhalar çoktan tüketildi.
Sac işleyen atölyelerde malzeme maliyeti çoğu zaman toplam maliyetin en büyük kalemidir ve bu kalemin önemli bir kısmı levhadan parçaya geçemeyen kısımdır. Bu yazı fireyi parçalarına ayırıyor, nesting veriminin nasıl ölçüleceğini temsili bir levhayla hesaplıyor ve artık sacın stokta nasıl yaşatılacağını anlatıyor.
Tam boyutİçindekiler
- Sac kesimde fire nereden çıkar?
- Nesting verimi nasıl hesaplanır?
- Örnek: bir levhada fire, iskelet ve artık nasıl ayrılır?
- Artık sac ne zaman stoğa alınır, nasıl kaydedilir?
- Ürün ağacına sac fire payı nasıl yazılır?
- İskelet hurdası nasıl izlenir?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da sac, artık ve hurda
- Sık sorulan sorular
Sac kesimde fire nereden çıkar?
Fire tek bir kalem değildir; bir kısmı parça geometrisinden, bir kısmı yerleşimden, bir kısmı da levha seçiminden gelir. Hangisinin azaltılabileceğini görmek için ayrı ayrı bakmak gerekir.
- İç boşluklar: deliklerin ve pencerelerin içinden çıkan malzeme. Parça tasarımıyla gelir, nesting ile değişmez.
- Parça arası köprü ve kenar payı: parçalar arasında ve levha kenarında bırakılan boşluk. Kalınlığa ve makineye göre değişir; ortak kesimle azaltılabilir.
- Kesim genişliği: ışın ya da arkın erittiği malzeme. Küçüktür ama binlerce parçada toplanır.
- Yerleşim boşluğu: parça biçimi levhayı dolduramadığı için kalan aralar. Nesting yazılımının ve programcının işi buradadır.
- Levha artığı: yerleşim levhanın bir ucunda bittiğinde kalan büyük parça. Doğru yönetilirse fire değil, artık sac stoğudur.
- Ayar ve deneme parçası: ilk kesimde ölçü tutturulana kadar atılan parçalar.
İlk dördü iskelettir ve hurdaya gider. Beşincisi kullanılabilir malzemedir. Bu ayrım yapılmadan hesaplanan fire oranı, kalıbı ya da programı değiştirmeden azaltılamayacak kaybı, artık sacın kaybolmasıyla aynı sayıya koyar. Genel fire tanımı ve hesabı fire oranı hesaplama yazısında.
Nesting verimi nasıl hesaplanır?
Nesting verimi = levhadan çıkan parçaların toplam net ağırlığı / kullanılan levha ağırlığı x 100. Kullanılan levha ağırlığından stoğa geri alınan artık sac düşülürse "artık hariç verim", düşülmezse "brüt verim" bulunur. İkisi aynı raporda yazılmalıdır, çünkü farkları artık yönetiminin ne kadar işe yaradığını gösterir.
| Etken | Verime etkisi | Kim karar verir |
|---|---|---|
| Levha ebadı seçimi | Parça ölçüsüne uymayan levha her seferinde aynı şeridi artık bırakır | Satınalma ve programcı birlikte |
| Karma yerleşim | Aynı kalınlık ve kalitedeki farklı siparişlerin parçaları tek levhada | Planlama |
| Parça döndürme | Hadde yönü önemli değilse 90 derece döndürme boşlukları kapatır | Teknik resim ve programcı |
| Ortak kesim | Düz kenarlı parçalarda iki parça tek kesim çizgisini paylaşır | Programcı |
| Küçük parçaları boşluğa yerleştirme | Büyük parçanın penceresine küçük parça kesilir | Programcı |
| Artık sacın önce kullanılması | Yeni levha açılmadan uygun artıktan kesilir | Operatör ve kayıt düzeni |
Verim parça geometrisine çok bağlıdır. Dikdörtgen plakalarda yüksek, yuvarlak ve L biçimli parçalarda düşük çıkar. Bu yüzden atölyeler arası karşılaştırma yerine aynı parçanın aydan aya verimine bakmak daha anlamlıdır.
Artık sac rafı kurulan atölyelerde ilk birkaç ay raf hızla dolar, çünkü daha önce hurdaya giden her şey saklanmaya başlar. Ölçü sınırı yazılı hâle getirilip programcı yeni levha açmadan önce rafa bakmaya alıştığında raf dengelenir ve artık sacın büyük kısmı birkaç hafta içinde tüketilir.
Örnek: bir levhada fire, iskelet ve artık nasıl ayrılır?
Rakamlar temsilidir. 3 mm HRP, 1.500 x 3.000 mm levhadan flanş plakası kesiliyor. Plakanın net ağırlığı (delikler düşülmüş) 0,96 kg.
- Levha ağırlığı: 1,5 x 3,0 x 3 x 7,85 = yaklaşık 106,0 kg.
- Yerleşim: programcı levhaya 84 plaka yerleştiriyor; parçalar levhanın 2.740 mm'lik kısmını kaplıyor, uçta 1.500 x 260 mm'lik bir şerit kalıyor.
- Parçalara giden: 84 x 0,96 = 80,6 kg. Brüt verim = 80,6 / 106,0 = yüzde 76.
- Artık sac: 1,5 x 0,26 x 3 x 7,85 = yaklaşık 9,2 kg. Atölyenin kuralına göre 250 mm'den geniş şerit artık sac sayılıyor; stoğa geri alınıyor.
- İskelet: 106,0 - 80,6 - 9,2 = 16,2 kg. Hurda kasasına gidiyor.
- Artık hariç verim: 80,6 / (106,0 - 9,2) = yüzde 83,3.
- Parça başı brüt sac: artık stoğa alınıyorsa (106,0 - 9,2) / 84 = 1,152 kg; alınmıyorsa 106,0 / 84 = 1,262 kg. Aradaki yaklaşık yüzde 9,5'lik fark, ürün ağacına hangi değerin yazılacağını belirler.
Ürün ağacına 1,262 kg yazılır ama şerit stoğa geri alınırsa, her levhada 9,2 kg sac sistemde "tüketilmiş" ama rafta duruyor görünür; ay sonunda sayım fazlası çıkar. 1,152 kg yazılır ama şerit kayda girmezse tersi olur. Ürün ağacındaki değer ile artık kaydı aynı kurala bağlı olmalıdır.
Artık sac ne zaman stoğa alınır, nasıl kaydedilir?
Artık sac, atölyenin yazılı bir en küçük ölçüsünün üstündeyse ve aynı kalınlık ve kalitede gelecekte kesilecek bir parça varsa stoğa alınır. Ölçü sınırı yoksa ya her şey saklanır ve raf dolar, ya da hiçbir şey saklanmaz ve iyi malzeme hurdaya gider.
| Kalan parça | Karar |
|---|---|
| En küçük kenarı 250 mm altında | İskelet, hurdaya |
| Dikdörtgen, 250 x 500 mm ve üstü | Artık sac olarak stoğa, ölçüsüyle |
| Düzensiz biçimli ama büyük | Kullanılabilir dikdörtgen kısmı ölçülerek stoğa, kalanı hurdaya |
| Paslanmaz, galvaniz gibi pahalı kalite | Sınır daha küçük tutulabilir |
| Döküm numarası bilinmeyen parça | İzlenebilirlik isteyen işlerde kullanılmaz |
Kaydın dört bilgisi olmalıdır: ölçü (en x boy), kalınlık ve kalite, ağırlık, ve geldiği levhanın lotu ile döküm numarası. Son bilgi çoğu zaman unutulur; ama otomotiv ve benzeri sektörlerde parçanın hangi dökümden kesildiği sorulabilir. Artık sac aynı lot numarasıyla geri alınırsa zincir kopmaz; karşı lot ve döküm numarasının nasıl izlendiği karşı lot ve döküm no yazısında.
Artık sac ayrı ve işaretli bir rafta durur, üstüne ölçüsü ve lotu yazılır. Yeni bir kesim programlanmadan önce bu rafa bakılır; uygun artık varsa yeni levha açılmaz.
Ürün ağacına sac fire payı nasıl yazılır?
Ürün ağacına parça başı brüt sac ağırlığı yazılır: levhanın ağırlığı (stoğa dönen artık düşülerek) bölü levhadan çıkan parça sayısı. Net ağırlığa yüzde ekleyerek bulunan değer genellikle eksik çıkar.
Örnekteki plakada net ağırlık 0,96 kg ve artık hariç verim yüzde 83,3'tür. Doğru brüt değer 0,96 / 0,833 = yaklaşık 1,152 kg'dır. "Yüzde 16,7 fire" diye 0,96 x 1,167 hesaplanırsa 1,120 kg çıkar; parça başına yaklaşık 32 gram eksik. Ayda 20.000 plakada bu 640 kg sac eder ve stokta açıklanamayan bir eksik olarak görünür.
Aynı parça farklı levha ebadından ya da farklı karma yerleşimle kesildiğinde verim değişir. Bu yüzden ürün ağacındaki değer üç ayda bir, gerçek levha tüketimi ile üretilen parça sayısı karşılaştırılarak gözden geçirilir. Kilo ile adet arasındaki dönüşümün kurulması kg, adet ve metre dönüşümü yazısında.
İskelet hurdası nasıl izlenir?
İskelet hurdası cinsine göre ayrı kasalarda toplanır ve kasa boşaltılırken tartılır. Tartılan hurda, kesilen levha ağırlığından parçalar ve stoğa dönen artık düşüldükten sonra beklenen hurdayla karşılaştırılır.
Temsili örnekte bir levha başına 16,2 kg iskelet beklenir. Ayda 400 levha kesildiyse beklenen iskelet yaklaşık 6.480 kg'dır. Tartılan hurda 7.300 kg ise aradaki 820 kg ya kayda girmemiş artık sacdır ya da hatalı kesilip hurdaya atılmış parçalardır. İkisinin ayrılması için hatalı parçanın üretim bildiriminde fire olarak yazılması gerekir. Hurdanın tartım ve satış düzeni için hurda takibi yazısına bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
- Artık ile iskeleti aynı kasaya atmak: kullanılabilir sac kilo fiyatına hurda olarak satılır.
- Artığı ölçüsüz saklamak: rafta duran ama ne olduğu yazmayan parça bir yıl sonra hurdaya gider.
- Döküm numarasını kaybetmek: izlenebilirlik isteyen müşterinin parçası lotu bilinmeyen artıktan kesilemez.
- Ürün ağacına net ağırlık yazmak: her üretim bildiriminde sac eksik düşer, stok yapay olarak fazla görünür.
- Levha ebadını yalnız fiyata göre seçmek: kilo fiyatı ucuz ama parçaya uymayan levha, her seferinde aynı şeridi bırakır.
- Karma yerleşimi siparişlere kapatmak: her sipariş ayrı levhada kesilirse son levhalar yarım kalır.
PakERP One'da sac, artık ve hurda
PakERP One'da nesting yapılmaz; kesim programı kesim yazılımında hazırlanır. Levhanın, artığın ve hurdanın kaydı ise programda tutulur ve lot zinciri korunur. Program ve bulut sunucu ücretsizdir.
- 202 Alış İrsaliyesi: Çoklu Lot Girişi ile her levha paketi ayrı lot, karşı lot ve döküm numarasıyla girer; satırda rulo / levha sayısı ve kg tutulur.
- 301 Stok Kartları: levha kartında En, Boy, Ağırlık, 2. birim katsayısı (adet ile kg), Malzeme Kalitesi ve Sac Rafı alanları bulunur.
- 8107 Ürün Ağacı: malzeme kutusunda 1 mamul için miktar (parça başı brüt sac), birim, fire ve yan ürün işareti girilir; üretim bildiriminde sac bu miktarla düşer.
- 302 Stok Giriş Fişi: stoğa dönen artık sac, satırda "Mevcut Lot" seçilerek geldiği levhanın lot numarasıyla geri alınır; karşı lot ve döküm numarası lotta kaldığı için zincir kopmaz. Ölçü açıklamaya yazılır.
- 313 Lot İzleme ve 8135 İzlenebilirlik: mamul lotundan geriye, kesildiği levha lotuna ve tedarikçinin döküm numarasına kadar izlenir.
- 328 Hurda Cinsleri ve 327 Hurda Kayıtları: iskelet hurdası cinsine göre, toplam eksi dara ile net ağırlık olarak tartım defterine yazılır; stok hareketi yapmaz.
Ayrıntılar Stok, Lot ve Nitelik sayfasında.