1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. SMED Nedir
Üretim Rehberi · Üretim

SMED Nedir? Kalıp Değiştirme Süresi Pres ve Enjeksiyonda Nasıl Kısaltılır?

PakERP One Ekibi 9 dk okuma
Kısa cevap

SMED (Single Minute Exchange of Die), kalıp ya da ürün değişimini on dakikanın altına indirmeyi hedefleyen yöntemdir. Değişimdeki her iş ikiye ayrılır: makine dururken yapılması zorunlu iç ayar ve makine çalışırken yapılabilen dış ayar. Önce dış ayar işleri makine durmadan önceye ya da sonraya taşınır, sonra iç ayar kısaltılır: hızlı bağlama, sabit referans, ayarsız merkezleme. Kazanılan süre kapasite olarak ya da daha küçük partiler olarak geri döner.

Bir kalıp değişimini baştan sona videoya çekip izleyin. Çoğu atölyede ilk izleyişte aynı şey görülür: makine durduktan sonra usta forklift aramaya gider, yeni kalıbın cıvataları kutuda eksik çıkar, kalıp yerine konunca yükseklik ayarı için üç deneme vuruşu yapılır, ilk parça kalite onayı için yarım saat bekler. Asıl söküp takma işi toplam sürenin küçük bir kısmıdır.

SMED, Shigeo Shingo'nun Toyota ve başka fabrikalarda geliştirdiği bu gözlemi sistemli hale getirir. Adı "tek haneli dakikada kalıp değişimi" demektir; hedef on dakikanın altıdır, ama asıl kazanç yolun kendisindedir. Aşağıda yöntemin adımlarını, bir sac pres hattından temsili sayılarla örneği ve plastik enjeksiyon için uygulamaları anlatıyoruz.

Ürün ağacı şeması (8107): Reçete ve rota tek şemada: operasyonlar, tezgahlar, fason adımları, nitelikler ve malzemeler.Tam boyut
Ürün ağacı şeması (8107) · Reçete ve rota tek şemada: operasyonlar, tezgahlar, fason adımları, nitelikler ve malzemeler.

SMED nedir, iç ayar ve dış ayar ne demek?

SMED, değişim süresini işleri sınıflandırıp yeniden düzenleyerek kısaltan bir yöntemdir. Temelinde tek bir ayrım vardır:

  • İç ayar: makine durmadan yapılamayan işler. Eski kalıbın sökülmesi, yeni kalıbın bağlanması, strok ya da kalıp yüksekliği ayarı.
  • Dış ayar: makine çalışırken yapılabilen işler. Kalıbın depodan getirilmesi, cıvata ve takımların hazırlanması, bir sonraki işin malzemesinin hazırlanması, enjeksiyon kalıbının ön ısıtılması.

Çoğu atölyede dış ayar işleri makine durduktan sonra yapılır; çünkü kimse bunları önceden yapmayı görev olarak tanımlamamıştır. SMED'in ilk kazancı neredeyse hiç yatırım gerektirmez: bu işleri makine durmadan önceye almak.

Değişim süresi, son iyi parçadan bir sonraki işin ilk iyi parçasına kadar geçen süredir. İlk iyi parça, kalite onayı alınmış parçadır; deneme vuruşları ve onay beklemesi değişim süresinin içindedir.

SMED adım adım nasıl uygulanır?

SMED dört aşamada uygulanır; her aşama bir öncekinin çıktısını kullanır.

  1. Mevcut durumu kaydedin: bir değişimi videoya çekin ya da kronometreyle izleyin. Her işi sırasıyla, süresiyle ve kimin yaptığıyla yazın. Yürüme ve arama süreleri de ayrı satırdır.
  2. İç ve dış ayarı ayırın: listedeki her iş için sorun: bu iş makine çalışırken yapılabilir mi? Yapılabilenler dış ayardır.
  3. İç ayarı dış ayara çevirin: bazı işler bugün iç ayardır ama küçük değişiklikle dışarı alınabilir. Kalıbı ön ısıtma, kalıp yüksekliğini ara plakayla standart hale getirme, bağlama elemanını kalıba önceden takma gibi.
  4. Kalan iç ayarı kısaltın: cıvata yerine hızlı bağlama, deneme yerine sabit referans, sırayla değil paralel çalışma (iki kişi), ayar yerine pim ve merkezleme.

Son olarak dış ayar işleri de düzenlenir: kalıp arabası, kalıp yanında takım panosu, bir sonraki kalıbın kontrol listesi. Yeni yöntem tek sayfalık standarda yazılır ve makinenin yanına asılır.

Sahadan not

SMED çalışmalarında video, kronometreden çok daha fazlasını gösterir. Ustalar kendi değişimlerini ilk kez izlediklerinde, iyileştirme önerilerinin çoğunu kendileri getirir: "bu cıvatayı neden her seferinde sökmüşüz", "bu kutuyu neden en arka rafa koymuşuz". Ekibin kendi videosunu izlemesi, dışarıdan gelen bir öneri listesinden daha kalıcı sonuç verir.

Örnek: pres hattında kalıp değişimi 92 dakikadan nasıl düşer?

Örnek (temsili rakamlarla): 250 tonluk eksantrik preste progresif kalıp değişimi. Mevcut durum kaydı ve SMED sonrası:

İşÖnce (dk)TürSonra (dk)Ne değişti?
Yeni kalıbı depodan getirme, forklift arama15Dış0Kalıp arabasıyla iş bitmeden prese yanaştırılıyor
Takım ve cıvata toplama8Dış0Kalıp başına hazır takım kutusu
Eski kalıbı sökme14İç7İki kişi paralel, aynı boy cıvata
Yeni kalıbı yerleştirme ve hizalama12İç5Tablaya merkezleme pimi
Kalıp yüksekliği ayarı, deneme vuruşları18İç6Kalıplar ara plakayla aynı kapalı yüksekliğe getirildi
Rulo besleme ayarı10İç6Besleme değerleri kalıp kartında yazılı
İlk parça kalite onayı bekleme15İç4Kontrolcüye 15 dakika önceden haber, ölçüm aparatı prese yakın
Toplam makine duruşu9228

Hesap: önceki toplam 15 + 8 + 14 + 12 + 18 + 10 + 15 = 92 dakika. Bunun 23 dakikası (forklift ve takım) hiç makine durdurmadan yapılabilecek dış ayardı. Sonra toplam 7 + 5 + 6 + 6 + 4 = 28 dakika.

Pres günde ortalama 3 kalıp değişimi yapıyorsa günlük kazanç 3 × (92 - 28) = 192 dakika, yani üç saatten fazla. Bu süre iki şekilde kullanılabilir: aynı parti büyüklüğüyle daha fazla üretim ya da daha sık değişimle daha küçük partiler ve daha az ara stok. İkinci yol, kanban ve küçük parti üretimin ön koşuludur.

28 dakika henüz on dakikanın altında değildir. Hedefe ulaşmak çoğunlukla hidrolik bağlama ve standart kalıp yüksekliği gibi yatırımlar ister; o noktada hesap, kazanılan dakikanın değeriyle yatırımın karşılaştırılmasına döner.

Plastik enjeksiyonda kalıp değişimi nasıl hızlanır?

Enjeksiyonda değişim süresinin büyük kısmı ısınma, soğutma bağlantıları ve malzeme değişiminde geçer. En çok sonuç veren uygulamalar:

  • Kalıp ön ısıtma: yeni kalıp, değişimden önce ayrı bir ısıtıcıyla çalışma sıcaklığına getirilir; iç ayardaki en uzun bekleme dışarı çıkar.
  • Hızlı su bağlantıları ve çoklu bağlantı blokları: tek tek hortum yerine tek hamlede bağlanan soğutma devresi; hortumlar renk ve numarayla işaretli.
  • Malzemenin önceden kurutulması: bir sonraki işin hammaddesi kurutucuda hazır bekler; huni temizliği planlanmış sırayla yapılır.
  • Renk sırası: açıktan koyuya iş sırası, renk geçişinde atılan malzemeyi ve temizlik süresini azaltır. Bu, değişim süresini planlama ile kısaltmanın bir örneğidir; bkz. üretim çizelgeleme.
  • Proses parametrelerinin kayıtlı olması: kalıp başına onaylı parametre seti; ilk parçaya deneme yanılmayla değil kayıtlı ayarla ulaşılır.
  • Standart bağlama: kalıpların bağlama plakası ve merkezleme halkası standarda getirilir; mümkünse manyetik ya da hidrolik bağlama.

Değişim süresi kısalınca parti büyüklüğü nasıl değişir?

Değişim süresi kısaldıkça aynı kayıp oranıyla daha küçük partiler üretilebilir. Çoğu planlamacı, değişim kaybının üretim süresinin belli bir yüzdesini geçmemesini ister; bu kural doğrudan parti süresini verir.

Formül: en kısa parti süresi = değişim süresi / kabul edilen değişim kaybı oranı.

Örnek (temsili rakamlarla): planlamacı değişim kaybını %5 ile sınırlıyor.

  1. Değişim 92 dakikayken en kısa parti süresi = 92 / 0,05 = 1.840 dakika, yaklaşık 30,7 saat; 7,5 saatlik vardiyayla 4 vardiya.
  2. Değişim 28 dakikaya inince en kısa parti süresi = 28 / 0,05 = 560 dakika, yaklaşık 9,3 saat; 1,2 vardiya.

Aynı kayıp oranıyla parti süresi dörtte birinden biraz fazlasına iner. Bu, bir parçanın stokta haftada bir değil birkaç günde bir yenilenmesi, depodaki ara stokun ve sevkiyattan önce bekleyen mamulün azalması demektir. Ara stokun akış üzerindeki etkisini görmek için değer akış haritası iyi bir araçtır.

Kalıp değiştirme süresi nasıl ölçülür ve izlenir?

Her değişim, duruş kaydı olarak nedeni "kalıp değişimi" seçilerek başlangıç ve bitiş saatiyle girilir. Haftalık ortalama, makine ve kalıp bazında izlenir.

İzlenecek üç sayı vardır:

  1. Ortalama değişim süresi: makine bazında. SMED çalışmasının ana sonucu.
  2. Değişim süresinin dağılımı: aynı kalıpta bir gün 25, bir gün 70 dakika sürüyorsa standart uygulanmıyordur.
  3. Toplam değişim süresi / planlanan süre: değişim kaybının kapasiteden ne kadar yediği. OEE hesabında kullanılabilirlik kaybının bir parçasıdır.

Ölçülen ortalama süre, rotadaki hazırlık süresiyle de karşılaştırılmalıdır. Rotada 60 dakika yazıyor, sahada 90 dakika sürüyorsa planlama hep gerçeğinden iyimser termin verir; SMED sonrası 30 dakikaya düştüyse rota güncellenmezse kazanılan süre planda görünmez. Rota ve hazırlık süresi tanımı için rota ve operasyon tanımı yazısına bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

  • Doğrudan yatırımla başlamak: hidrolik bağlama alınır ama forklift hâlâ makine durduktan sonra aranır. Önce dış ayar dışarı alınmalı.
  • Değişimi son parçada başlatıp ilk parçada bitirmemek: kalite onayı beklemesi ölçüme girmezse en büyük kayıp görünmez.
  • Tek ustanın becerisine dayanmak: standart yazılmazsa süre ustanın vardiyasına göre değişir.
  • Kazanılan süreyi kullanmamak: parti büyüklükleri aynı kalır, rota güncellenmez; SMED kâğıtta başarılı, planda görünmez olur.
  • Kalıp değişimini arıza olarak kaydetmek: hazırlık kaybı ile arıza kaybı karışır, hangi iyileştirmenin işe yaradığı ayırt edilemez.

PakERP One'da hazırlık süresi ve kalıp değişimi kaydı

PakERP One bir SMED analiz aracı değildir; değişim süresinin planlandığı ve ölçüldüğü kayıtlar ise programdadır:

  1. 8107 Ürün Ağacı: şemadaki her operasyon kutusunda tezgah, kalıp, hazırlık süresi ve birim süre tutulur. SMED sonrası hazırlık süresi buradan güncellenir; iş emri açılırken rota bu değerlerle gelir.
  2. 8164 Fire ve Duruş Nedenleri: "kalıp değişimi" ayrı neden olarak tanımlanır ve OEE kayıp türü olarak "hazırlık" atanır; arızayla karışmaz.
  3. 8129 Duruş Kayıtları: her değişim tezgah, iş emri, başlangıç, bitiş ve operatörle kaydedilir. Sahada Android "PakERP One Üretim" uygulamasında duruş, bildirimin altına başla ve bitir saatiyle eklenir.
  4. Duruş Analizi raporu (Raporlar ▾): "kalıp değişimi" nedeninin tezgah bazında toplam süresi ve adedi; Excel'e alınıp ortalama ve dağılım hesaplanır, SMED öncesi ve sonrası karşılaştırılır.
  5. 8120 İş Emirleri: her operasyon ayrı iş emri numarasıyla açılır; iş emri düzenlenirken operasyonun tezgahı ve kalıbı değiştirilebilir. Yazdır ▾ ile alınan iş emri formunda elle doldurulacak duruş satırları vardır.

Program ve bulut sunucu ücretsizdir. Rota ve ürün ağacı için üretim modülü sayfasına bakabilirsiniz.

Konuyla ilgili: İlk Parça Onayı Nasıl Yapılır? Hazırlık Sonrası Kontrol, Yalın Üretimde 7 İsraf (Muda) Nedir, Nasıl Bulunur?.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

SMED nedir?
SMED (Single Minute Exchange of Die), kalıp ya da ürün değişim süresini on dakikanın altına indirmeyi hedefleyen bir yöntemdir. Değişimdeki işler iç ayar ve dış ayar olarak ayrılır; dış ayar makine çalışırken yapılır, iç ayar ise hızlı bağlama ve standart referanslarla kısaltılır.
İç ayar ve dış ayar arasındaki fark nedir?
İç ayar, makine durmadan yapılamayan işlerdir: kalıbın sökülüp takılması ve ayarı. Dış ayar, makine çalışırken yapılabilen işlerdir: kalıbın getirilmesi, takımların hazırlanması, ön ısıtma. SMED'in ilk adımı dış ayar işlerini makine duruşunun dışına almaktır.
Kalıp değiştirme süresi nasıl hesaplanır?
Son iyi parçadan, bir sonraki işin kalite onayı almış ilk iyi parçasına kadar geçen süredir. Deneme vuruşları ve ilk parça onay beklemesi değişim süresinin içindedir.
SMED ne kadar süre kazandırır?
Firmaya ve makineye göre değişir. Yatırım gerektirmeyen ilk adım, yani dış ayar işlerini makine durmadan önceye almak, çoğu atölyede değişim süresinin önemli bir kısmını tek başına kısaltır. Daha fazlası hızlı bağlama gibi yatırımlar ister.
SMED hangi sektörlerde uygulanır?
Kalıp ya da ürün değişimi yapılan her yerde: sac pres, plastik enjeksiyon, kauçuk, dövme, talaşlı imalatta takım ve bağlama değişimi, ambalaj ve dolum hatları. Mantık aynıdır, iç ve dış ayar işleri sektöre göre değişir.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.