1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Çevrim Süresi ve Takt Zamanı Nasıl Hesaplanır
Üretim Rehberi · Üretim

Çevrim Süresi ve Takt Zamanı Nasıl Hesaplanır? Formül ve Örnekler

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

Takt zamanı, müşteri talebini karşılamak için her kaç saniyede bir parça çıkması gerektiğini gösterir: takt = net kullanılabilir çalışma süresi / günlük talep. Çevrim süresi ise bir istasyonun gerçekte kaç saniyede bir parça çıkardığıdır. Örneğin günde 51.600 saniye çalışan ve 1.200 adet isteyen bir hatta takt 43 saniyedir. Her istasyonun çevrim süresi takt zamanının altında kalmalıdır; aşan istasyon darboğazdır.

Müşteri telefonda: "Önümüzdeki aydan itibaren günde 1.200 değil, 1.600 adet alacağız." Üretim müdürünün ilk sorusu, mevcut hattın buna yetip yetmeyeceğidir. Cevap iki sayının karşılaştırmasında yatar: müşterinin istediği hız (takt zamanı) ve hattın gerçek hızı (çevrim süresi).

İki kavram sık karıştırılır, oysa biri talepten, diğeri makineden gelir. Aşağıda ikisinin formülü, aralarındaki fark, gereken istasyon sayısının hesabı ve çevrim süresi takti aştığında yapılabilecekler örnek hesaplarla anlatılıyor.

İş emirleri (8120): Operasyon bazlı iş emirleri; ilerleme çubuğu, tezgah, fasoncu, termin ve müşteri.Tam boyut
İş emirleri (8120) · Operasyon bazlı iş emirleri; ilerleme çubuğu, tezgah, fasoncu, termin ve müşteri.

Takt zamanı nedir, nasıl hesaplanır?

Takt zamanı, müşteri talebini tam zamanında karşılamak için hattın kaç saniyede bir parça çıkarması gerektiğidir. Makinenin hızıyla değil, talep ve çalışma süresiyle hesaplanır.

Formül: takt zamanı = net kullanılabilir çalışma süresi / aynı dönemdeki müşteri talebi.

Örnek (temsili rakamlarla): iki vardiya, vardiya başına 8 saat; her vardiyada 30 dakika yemek ve toplam 20 dakika mola var. Günlük talep 1.200 adet.

  1. Brüt süre = 2 × 8 × 60 = 960 dakika.
  2. Planlı aralar = 2 × (30 + 20) = 100 dakika.
  3. Net kullanılabilir süre = 960 - 100 = 860 dakika = 51.600 saniye.
  4. Takt zamanı = 51.600 / 1.200 = 43 saniye.
  5. Talep 1.600 adete çıkarsa: 51.600 / 1.600 = 32,25 saniye.

Net süreden yalnız planlı aralar düşülür. Arızalar ve beklenmeyen duruşlar düşülmez; onlar hattın gerçek hızını düşüren kayıplardır ve çevrim süresi ile OEE tarafında görünür.

Takt zamanı, hattın ne kadar hızlı çalışabileceğini değil, ne kadar hızlı çalışması gerektiğini söyler. Taktın çok altında çalışan bir hat, talepten fazla üretir; fazla üretim de depoda bekleyen, parası ödenmiş ama satılmamış stok demektir. Bu yüzden takt yalnız kapasite sorusu değil, aynı zamanda stok sorusudur. Talep düştüğünde takt uzar ve hattı daha az istasyonla ya da daha kısa vardiyayla çalıştırmak mümkün hale gelir.

Takt zamanı hangi dönem için hesaplanmalı?

Talebin düzenli tekrarlandığı en kısa dönem için hesaplanmalıdır; çoğu fabrikada bu bir gün ya da bir haftadır. Müşteri çağrıları günden güne dalgalanıyorsa günlük takt her gün değişir ve hat sürekli yeniden kurulur. Böyle durumlarda haftalık talep haftalık net süreye bölünür, dalgalanma mamul stoğuyla karşılanır.

Aynı hatta birden fazla ürün dönüyorsa takt ürün başına değil, hattın toplam talebi üzerinden hesaplanır. Örnek: hat günde 700 adet A ve 500 adet B üretiyorsa toplam talep 1.200 adettir, takt yine 43 saniyedir. Ancak A'nın çevrimi 40, B'nin 47 saniyeyse B'nin yoğun olduğu günlerde hat yetişmez. Bu durumda ürünlerin ağırlıklı ortalama çevrimine bakmak gerekir: (700 × 40 + 500 × 47) / 1.200 = 42,9 saniye. Ortalama takti karşılasa da sıralama önemlidir; B'yi bir güne yığmak yerine A ile karıştırarak üretmek hattı dengeler.

Sahadan not

Takt zamanı hesabı yapan fabrikaların çoğu, hesabı yaptıktan sonra ilk kez hangi istasyonun gerçekten yavaş olduğunu görür. Sahada 'en yoğun' bilinen makine ile verilere göre darboğaz olan makine her zaman aynı çıkmaz; kuyruğun biriktiği yer darboğazın kendisi değil, hemen önü olabilir.

Çevrim süresi nedir, nasıl ölçülür?

Çevrim süresi, bir istasyonun ya da makinenin ardışık iki çıktısı arasında geçen süredir. Pres için iki vuruş arası, enjeksiyon için iki kalıp açılışı arası, montaj masası için iki bitmiş parça arası.

İki ölçüm yolu vardır:

Kronometreyle

Normal çalışma sırasında en az 20 ardışık çıktı arasındaki süre ölçülür, ortalaması alınır. Tek tük uzun değerler (malzeme bekleme, kısa arıza) ayrı not edilir, ortalamaya katılmaz; onlar kayıptır, çevrim değil.

Üretim kayıtlarından

Formül: çevrim süresi = (bitiş - başlangıç - duruşlar) / üretilen adet.

Örnek: bir iş 08.00'de başlayıp 11.20'de bitiyor, arada 20 dakika duruş var, 300 parça üretilmiş.

  1. Toplam süre = 3 saat 20 dakika = 200 dakika.
  2. Çalışma süresi = 200 - 20 = 180 dakika = 10.800 saniye.
  3. Çevrim süresi = 10.800 / 300 = 36 saniye.

Bu değer takt zamanı olan 43 saniyenin altındadır; istasyon mevcut talebe yetiyor demektir. 1.600 adetlik yeni talepte takt 32,25 saniyeye düşer ve aynı istasyon yetmez.

Ölçümü yaparken çevrimin nerede başlayıp nerede bittiği baştan tanımlanmalıdır. Montajda operatör parçayı aldığında mı, bitmiş parçayı kasaya koyduğunda mı? Farklı kişilerin farklı noktalardan ölçtüğü değerler birbiriyle karşılaştırılamaz. Ölçüm her vardiyadan ve mümkünse farklı operatörlerden alınmalıdır; tek bir usta operatörün değeri hattın gerçek hızını değil, en iyi durumunu gösterir.

Takt zamanı ile çevrim süresi arasındaki fark nedir?

Takt zamanı müşterinin istediği hızı, çevrim süresi hattın gerçek hızını gösterir. Biri hedef, diğeri ölçümdür. Karıştırılan iki kavram daha vardır: ideal çevrim süresi ve akış süresi.

KavramNeyi gösterir?Nereden gelir?Örnek
Takt zamanıTalebin gerektirdiği hızTalep ve çalışma süresi43 sn
Çevrim süresiİstasyonun gerçek hızıÖlçüm, üretim kayıtları36 sn
İdeal çevrim süresiMakinenin kayıpsız en iyi hızıMakine ya da kalıp değeri30 sn
Akış süresi (lead time)Hammaddeden sevkiyata toplam bekleme dahil süreGiriş ve çıkış tarihleri6 gün

İdeal çevrim süresi OEE hesabının performans ayağında kullanılır; ayrıntısı OEE rehberinde. Akış süresi ise müşteriye verilecek terminle ilgilidir; parça tezgahta 36 saniye işlenir ama kuyrukta, fasonda ve depoda günlerce bekleyebilir. Termin hesabı için Müşteriye Doğru Termin Nasıl Verilir?

Kaç istasyon ya da operatör gerekir?

Gerekli istasyon sayısı, işin toplam süresinin takt zamanına bölünüp yukarı yuvarlanmasıyla bulunur.

Formül: gerekli istasyon sayısı = toplam iş içeriği / takt zamanı.

Örnek: bir montaj işinin toplam süresi 150 saniye, takt 43 saniye.

  1. 150 / 43 = 3,49.
  2. Yukarı yuvarlanır: 4 istasyon.
  3. Denge verimi = toplam iş içeriği / (istasyon sayısı × takt) = 150 / (4 × 43) = %87.

Denge verimi %100'den ne kadar uzaksa istasyonlar o kadar çok bekliyor demektir. Aynı montajda talep 1.600 adete çıkarsa takt 32,25 saniye olur: 150 / 32,25 = 4,65, yani 5 istasyon gerekir.

Çevrim süresi takt zamanını aşarsa ne yapılır?

Önce hangi istasyonun aştığı bulunur; hattın hızını en yavaş istasyon belirler. Örnek bir hatta takt 43 saniyeyken istasyonların çevrim süreleri şöyle olsun: kesme 29, pres 38, kaynak 45 saniye. Kaynak 2 saniye aşıyor; hattın hızı 45 saniyedir ve günde 51.600 / 45 = 1.146 adet çıkar, 1.200 değil.

Seçenekler, maliyeti düşükten yükseğe doğru:

  • Kaynaktaki beklemeleri ve gereksiz hareketleri kaldırmak.
  • İşin bir kısmını takti rahat karşılayan önceki istasyona kaydırmak.
  • Hazırlık süresini kısaltıp aynı gün daha çok çalışma süresi kazanmak.
  • Darboğaz istasyonda mola sırasında da çalışmayı sürdürmek (değişimli mola).
  • Fazla mesai ya da ek vardiya.
  • İkinci bir kaynak hücresi ya da çok gözlü fikstür.

Darboğazın sistemli olarak nasıl bulunacağı Darboğaz Makine Nasıl Bulunur? yazısında.

Çok gözlü kalıpta çevrim süresi nasıl yorumlanır?

Çok gözlü kalıpta makinenin çevrim süresi göz sayısına bölünerek parça başına süre bulunur. 4 gözlü bir enjeksiyon kalıbında makine 28 saniyede bir açılıyorsa parça başına süre 28 / 4 = 7 saniyedir. Takt ile karşılaştırılan bu 7 saniyedir.

Preste de durum aynıdır. Her vuruşta iki parça düşüren bir ilerlemeli kalıpta dakikada 20 vuruş, dakikada 40 parça demektir; parça başına süre 3 saniye, vuruş başına süre 6 saniyedir. Rotaya hangisinin yazıldığı açıkça belirtilmelidir, yoksa kapasite iki kat yanlış hesaplanır.

Bir göz kapatılırsa (arızalı göz tıkanırsa) çevrim aynı kalır ama parça başına süre 28 / 3 = 9,3 saniyeye çıkar. Rotada ve kalıp kaydında göz sayısının güncel tutulması bu yüzden önemlidir. Kalıbın vuruş sayısı ile üretilen adet arasındaki ilişki Kalıp Takibi yazısında.

Sık yapılan hatalar

  • Taktı brüt süreyle hesaplamak: yemek ve molalar düşülmezse takt olduğundan uzun, hedef olduğundan rahat görünür.
  • Arızaları net süreden düşmek: kayıplar planın içine gömülür, iyileştirme ihtiyacı görünmez.
  • Çevrim süresini makine kataloğundan almak: katalog ideal hızı verir; gerçek çevrim ölçülmelidir.
  • Ortalamaya duruşları katmak: çevrim süresi uzun, sorun belirsiz görünür.
  • Hattı ortalama çevrimle değerlendirmek: hattın hızını en yavaş istasyon belirler, ortalama değil.
  • Göz sayısını unutmak: çok gözlü kalıpta makine çevrimi ile parça başına süre karıştırılır.

PakERP One'da süre verisi nereden gelir?

PakERP One'da takt ve çevrim hesabına giren sayıların her biri bir ekranda tutulur:

  1. 8107 Ürün Ağacı şemasında her operasyon kutusunda hazırlık süresi ve birim süre; bunlar planlanan çevrimdir.
  2. 8121 Üretim Bildirimleri ve Android üretim uygulamasında başla ve bitir saati ile iyi ve fire adet; gece vardiyasında bitiş başlangıçtan küçükse ertesi güne sarkan süre olarak hesaplanır.
  3. 8129 duruş kayıtları ve 8164 duruş nedenleri: gerçek çevrimden düşülecek duruşlar.
  4. 8111 Satış Tahminleri ve 103 Satış Siparişleri: takt hesabının talep tarafı.
  5. 8114 CRP ve 8115 çizelge: rotadaki sürelerle tezgah yükü.

Bildirim listesi "Raporlar ▾" ile Excel'e alınır; yukarıdaki (bitiş - başlangıç - duruş) / adet hesabıyla her operasyonun gerçek çevrimi çıkarılıp rotadaki birim süreyle karşılaştırılabilir. Rotanın kuruluşu Rota ve Operasyon Tanımı yazısında.

Konuyla ilgili: Takt Zamanı Hesaplama: İstasyon ve Operatör Sayısı, OEE Hesaplama: Kullanılabilirlik, Performans, Kalite.

Sık Sorulan Sorular

Takt zamanı formülü nedir?
Takt zamanı = net kullanılabilir çalışma süresi / aynı dönemdeki müşteri talebi. Örneğin günde 51.600 saniye net çalışma süresi ve 1.200 adet talep varsa takt zamanı 43 saniyedir.
Çevrim süresi ile takt zamanı arasındaki fark nedir?
Takt zamanı müşteri talebinin gerektirdiği hızdır ve hesapla bulunur. Çevrim süresi ise istasyonun gerçekte kaç saniyede bir parça çıkardığıdır ve ölçülür. Çevrim süresi takt zamanının altında kalmalıdır.
Takt zamanı hesaplanırken molalar düşülür mü?
Evet, yemek ve planlı molalar gibi planlı aralar düşülür. Arızalar ve beklenmeyen duruşlar ise düşülmez; bunlar hattın kaybıdır ve çevrim süresi ile OEE hesabında görünmelidir.
Cycle time nasıl hesaplanır?
Cycle time, yani çevrim süresi = (bitiş zamanı - başlangıç zamanı - duruşlar) / üretilen adet. Örneğin 200 dakikalık bir üretimde 20 dakika duruş ve 300 parça varsa çevrim süresi 10.800 / 300 = 36 saniyedir.
Kaç istasyon gerektiği nasıl hesaplanır?
Gerekli istasyon sayısı = işin toplam süresi / takt zamanı, sonuç yukarı yuvarlanır. 150 saniyelik bir montaj işi ve 43 saniyelik takt için 150 / 43 = 3,49, yani 4 istasyon gerekir.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.