Basit faizde faiz = anapara × yıllık oran × süre (yıl) olur; süre ay ise 12'ye, gün ise 365'e (ya da sözleşmedeki 360'a) bölünür. Bileşik faizde vade sonu tutar = anapara × (1 + yıllık oran / m)^(m × yıl) ve m yıldaki faiz dönemi sayısıdır. Örnek: 100.000 TL, yıllık %24, aylık bileşik, 1 yıl: vade sonu 126.824,18 TL, faiz 26.824,18 TL, efektif yıllık oran %26,82.
Bankada bekleyen nakit için şube 32 günlük vadeli hesap teklif eder, tedarikçi geç ödemeye aylık oran yazar, ortak firmaya verilen borç için yıllık faiz konuşulur. Hepsinde sorulan aynıdır: süre sonunda ne kadar faiz işler ve bu oran bir yıla vurulunca gerçekte neye denk gelir? Yukarıdaki araç basit ve bileşik faizi gün, ay ya da yıl cinsinden süreyle hesaplar, stopaj oranını girerseniz net tutarı da verir. Aşağıda iki yöntemin farkı, örnek hesap ve faizin muhasebe kaydı var.
İçindekiler
- Basit faiz nasıl hesaplanır?
- Bileşik faiz basit faizden ne kadar farklıdır?
- Efektif yıllık oran nedir, nominal orandan farkı ne?
- Örnek: mevduat faizinde net tutar nasıl bulunur?
- Faiz geliri ve gideri muhasebede nasıl kaydedilir?
- Faiz hesabı fabrikada hangi kararlarda kullanılır?
- Faiz hesabında sık yapılan hatalar nelerdir?
- PakERP One'da faiz tutarı nasıl işlenir?
- Sık sorulan sorular
Basit faiz nasıl hesaplanır?
Basit faizde faiz yalnız anapara üzerinden işler; dönem içinde biriken faiz yeniden faize girmez. Formül anapara × yıllık oran × süredir ve süre yıl cinsinden yazılır: 6 ay 0,5 yıl, 90 gün 90 / 365 yıldır. 100.000 TL'ye yıllık %40 oranla 6 ay basit faiz işletilirse faiz 100.000 × 0,40 × 0,5 = 20.000 TL olur.
Ticari hayatta kısa vadeli mevduat, gecikme faizi ve vade farkı gibi hesapların çoğu basit faizle yapılır. Burada sonucu en çok değiştiren şey, gün sayısının hangi yıl uzunluğuna bölündüğüdür. Bankalar ve sözleşmeler 365 ya da 360 gün esası kullanabilir; aradaki fark küçük görünse de büyük tutarlarda hissedilir.
| Örnek: 50.000 TL, yıllık %36, 90 gün | 365 gün esası | 360 gün esası |
|---|---|---|
| Süre (yıl) | 0,2466 | 0,25 |
| Faiz | 4.438,36 TL | 4.500,00 TL |
| Vade sonu | 54.438,36 TL | 54.500,00 TL |
Tablodaki oran örnektir. Hangi esasın kullanılacağı teklif ya da sözleşmede yazmıyorsa sormak gerekir.
Bileşik faiz basit faizden ne kadar farklıdır?
Bileşik faizde her dönemin sonunda işleyen faiz anaparaya eklenir ve sonraki dönemin faizi bu büyümüş tutar üzerinden hesaplanır. Kısa sürede fark azdır, süre uzadıkça açılır. Aynı yıllık oranda faizin ayda bir eklenmesi, yılda bir eklenmesinden her zaman daha fazla getirir.
| 100.000 TL, yıllık %24 (örnek) | Basit faiz | Aylık bileşik faiz |
|---|---|---|
| 1 yıl | 24.000,00 TL | 26.824,18 TL |
| 3 yıl | 72.000,00 TL | 103.988,73 TL |
Bileşik hesapta "faiz kaç ayda bir ekleniyor?" sorusu önemlidir. Vadeli hesabın her vade sonunda faizle birlikte yenilenmesi de bileşik etki yaratır: 32 günlük hesabı bir yıl boyunca faiziyle yenilemek, yılda yaklaşık 11 kez faiz eklemek demektir.
Efektif yıllık oran nedir, nominal orandan farkı ne?
Nominal oran ilan edilen yıllık orandır; efektif oran ise faizin yıl içinde anaparaya eklenmesiyle bir yılda gerçekte kazanılan orandır. Aylık bileşik %24'ün efektif karşılığı (1 + 0,24 / 12)^12 − 1 = %26,82'dir. İki teklifi karşılaştırırken efektif oran kullanılmalıdır.
Bir örnekle: bir banka üç ayda bir faiz ödeyen yıllık %38, diğeri yıl sonunda tek seferde faiz ödeyen yıllık %40 teklif ediyor. Üç aylık faiz her seferinde yeniden değerlendirilirse ilk teklifin efektif oranı %43,77 olur ve %40'ı geçer. Basit faizde araç, aynı sürede aynı getiriyi veren yıllık bileşik oranı gösterir; 6 ayda %40 basit faiz yıllık %44'e denk gelir.
Aylık oranla verilen tekliflerde de aynı tuzak vardır. Aylık %3, 12 ile çarpılınca nominal %36 eder; ama her ay faiz eklenirse efektif yıllık oran %42,58'dir.
Örnek: mevduat faizinde net tutar nasıl bulunur?
Bir firma sevkiyat tahsilatından gelen 250.000 TL'yi 32 günlük vadeli hesaba koyuyor. Oran yıllık %42, gün esası 365, stopaj oranı örnek olarak %15 alınmıştır; gerçek oran mevzuata ve vadeye göre değişir.
- Süre: 32 / 365 = 0,0877 yıl.
- Brüt faiz: 250.000 × 0,42 × 32 / 365 = 9.205,48 TL.
- Stopaj: 9.205,48 × %15 = 1.380,82 TL. Banka bu tutarı keser ve vergi dairesine yatırır.
- Net faiz: 9.205,48 − 1.380,82 = 7.824,66 TL.
- Vade sonunda hesaba geçen: 250.000 + 7.824,66 = 257.824,66 TL.
Banka dekontundaki rakam bu hesapla kuruşu kuruşuna tutmuyorsa önce gün sayısına ve gün esasına bakın. Faiz başlangıcı ve bitişinin kaç gün sayıldığı bankadan bankaya değişebilir.
Faiz geliri ve gideri muhasebede nasıl kaydedilir?
Mevduat faizi 642 Faiz Gelirleri hesabına brüt tutarla alacak yazılır; bankanın kestiği stopaj 193 Peşin Ödenen Vergiler hesabına borç kaydedilir ve dönem sonunda hesaplanan vergiden mahsup edilir. Yukarıdaki örneğin kaydı:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102 Bankalar | 7.824,66 | |
| 193 Peşin Ödenen Vergiler | 1.380,82 | |
| 642 Faiz Gelirleri | 9.205,48 | |
| Toplam | 9.205,48 | 9.205,48 |
Kullanılan kredinin faizi ise finansman gideridir: 7/A seçen firmalar 780 Finansman Giderleri hesabını, diğerleri 660 Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri hesabını kullanır. Kredi taksitlerinde anapara ile faizin ayrılması için kredi taksit hesaplama aracına, kaydın ayrıntısı için banka kredisi ve faiz kaydı yazısına bakabilirsiniz.
Faiz hesabı fabrikada hangi kararlarda kullanılır?
Faiz hesabı yalnız bankayla ilgili değildir; vadeli alım satımın her adımında arka planda çalışır.
- Peşin iskonto mu, vade mi? Sac tedarikçisi 60 gün vade yerine peşin ödemede %3 iskonto veriyorsa bu iskonto yıllık yaklaşık %18,8 basit faize denk gelir (3 / 97 × 365 / 60). Firmanın parası bundan daha düşük oranla duruyorsa peşin ödemek kârlıdır.
- Geç ödeyen müşteri: Gecikme için talep edilecek tutar basit faizle hesaplanır ve vade farkı faturasıyla istenir. Hesap için vade farkı hesaplama aracını, faturanın kesilmesi için vade farkı faturası yazısını kullanabilirsiniz.
- Nakit fazlası: Maaş ve vergi ödeme günlerine kadar bekleyen para için vadeli hesap seçenekleri efektif oranla karşılaştırılır.
- Ortaklara ve grup firmalarına borç: Uygulanacak faiz oranı ve hesaplama yöntemi yazılı olarak belirlenir; vergi boyutu mali müşavirle konuşulur.
Faiz hesabında sık yapılan hatalar nelerdir?
- Aylık oranı yıllık sanmak: Aylık %3 ile yıllık %3 arasında on iki kat fark vardır. Teklifteki oranın dönemini her zaman sorun.
- Gün esasını atlamak: 365 ile 360 gün esası aynı oranda farklı faiz verir.
- Nominal oranla karşılaştırmak: Farklı sıklıkta faiz ödeyen teklifler ancak efektif oranla karşılaştırılabilir.
- Brüt ile neti karıştırmak: Mevduat teklifindeki getiri genellikle brüttür; hesaba geçen tutar stopaj düşülmüş tutardır.
- Ayı 30 gün saymak: Gün esaslı sözleşmede iki tarih arasındaki gerçek takvim günü kullanılır.
- Eski oranla hesaplamak: Kanuni faiz ve temerrüt faizi oranları zaman zaman değişir; güncel oranı resmi kaynaktan kontrol edin.
PakERP One'da faiz tutarı nasıl işlenir?
PakERP One'da faiz hesaplayan ayrı bir ekran yoktur; tutarı bu araçla ya da banka dekontundan alırsınız. Programın işi, bulunan tutarın cariye, bankaya ve muhasebeye doğru işlenmesidir.
- 831 Banka Hareketleri: bankaya geçen faiz, kesilen masraf ve kredi ödemesi hareket olarak girilir; hesap bakiyesi ve banka raporu buna göre güncellenir.
- 840 Gelir/Gider Tanımları ve 841 Gelir/Gider Fişleri: "Faiz Gelirleri" ya da "Kredi Faizleri" adıyla bir tür açılıp hesabı (642, 780 gibi) bir kez bağlanır; fiş kaydedilince muhasebe fişi kendiliğinden kesilir.
- 901 Muhasebe Fişleri: stopajlı mevduat faizi (102, 193, 642) ya da ay sonu kredi faiz tahakkuku gibi birden çok hesabı ilgilendiren kayıtlar elle fiş olarak girilir.
- 802 Cari Hesap Ekstresi: vadesi geçen faturalar gecikme günüyle görünür; gecikme faizi istenecekse fatura 101 Satış Faturaları'ndan kesilir.
- 904 Defterler ve Raporlar: 642 ve 780 hesaplarının muavini, mizan ve gelir tablosu.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir; ayrıntı için finans modülüne bakabilirsiniz.