Kullanılan banka kredisi 102 Bankalar borç, 300 Banka Kredileri alacak kaydedilir; bir yıldan uzun vadeli kredide uzun vadeli kısım 400 Banka Kredileri'nde izlenir. Taksit ödenirken ödeme planındaki anapara 300'ün borcuna, faiz ve krediye bağlı vergiler 780 Finansman Giderleri'ne yazılır, toplam 102'den çıkar. Ay sonuna kadar işlemiş ama ödenmemiş faiz 780 borç, 381 Gider Tahakkukları alacak kaydıyla döneme alınır.
Bankadan dönen zarfın içinde iki kâğıt vardır: kredi sözleşmesi ve on iki satırlık bir ödeme planı. Her satırda taksit tarihi, anapara, faiz, vergiler ve kalan borç yazar. Muhasebecinin işi bu tabloyu on iki ay boyunca doğru hesaplara dağıtmaktır.
Kredi kaydında en sık yapılan yanlış, taksitin tamamını gider ya da tamamını borç kapatması saymaktır. Taksitin anapara kısmı borcu azaltır, faiz kısmı giderdir; ikisi karışırsa hem bilanço hem gelir tablosu bozulur. Aşağıdaki örnekler 1.200.000 TL'lik, on iki eşit taksitli bir işletme kredisi üzerinden gidiyor. Tüm tutarlar örnektir ve 7/A maliyet hesaplarını kullanan bir firma varsayılmıştır.
Tam boyutİçindekiler
- Banka kredisinde hangi hesaplar çalışır?
- Kredi kullanımı nasıl kaydedilir?
- Taksit ödenirken anapara ve faiz nasıl ayrılır?
- Ay sonunda faiz tahakkuku neden yapılır?
- Rotatif kredi, ek hesap ve erken kapama nasıl kaydedilir?
- Uzun vadeli ve dövizli kredide nelere dikkat edilir?
- Kredi takibi için kontrol listesi
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da kredi ve faiz kayıtları
- Sık sorulan sorular
Banka kredisinde hangi hesaplar çalışır?
Kredinin kendisi borç hesaplarında, maliyeti gider hesaplarında izlenir. Vadesine göre kısa ve uzun vadeli hesaplar ayrılır:
| Hesap | Ne için kullanılır? |
|---|---|
| 102 Bankalar | Kredi tutarının hesaba girişi, taksitlerin çıkışı |
| 300 Banka Kredileri | Bir yıl içinde ödenecek krediler |
| 400 Banka Kredileri | Vadesi bir yıldan uzun kredilerin uzun vadeli kısmı |
| 303 Uzun Vadeli Kredilerin Anapara Taksitleri ve Faizleri | Uzun vadeli kredinin önümüzdeki bir yıl içinde ödenecek taksitleri |
| 780 Finansman Giderleri | Faiz, kredi masrafı ve krediye bağlı vergiler (7/A) |
| 381 Gider Tahakkukları | İşlemiş ama henüz ödenmemiş faiz |
| 656 / 646 | Dövizli kredide kur farkı zararı ya da kârı |
780'de toplanan finansman gideri dönem sonunda 781 yansıtma hesabıyla 660 Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri'ne aktarılır. Yansıtma mantığı için yansıtma hesapları yazısına bakabilirsiniz.
Kredi kullanımı nasıl kaydedilir?
Kredi hesaba geçtiğinde borç tutarın tamamıyla 300'e yazılır; bankanın kullanım sırasında kestiği dosya masrafı ve vergiler giderdir. Örnek: 1.200.000 TL kredi kullanıldı, banka 6.000 TL kredi tahsis ücreti ve vergisini keserek 1.194.000 TL yatırdı.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 102 Bankalar | 1.194.000,00 | |
| 780 Finansman Giderleri | 6.000,00 | |
| 300 Banka Kredileri | 1.200.000,00 |
Her kredi için 300 altında ayrı alt hesap açılması (300.01 işletme kredisi, 300.02 rotatif kredi gibi) ödeme planı ile defteri karşılaştırmayı kolaylaştırır. Alt hesap açarken nelere dikkat edileceği alt hesap açma kuralları yazısında.
Kredi karşılığında müşteri çeki ya da senedi teminata verildiyse bu evrak portföyden çıkmaz, yalnız durumu "teminatta" olur; muhasebede ayrıca bir borç doğmaz. Teminattaki çeklerin listesi kredi dosyasında tutulursa, çek vadesinde tahsil edildiğinde paranın krediye mahsup edilip edilmediği kolayca izlenir.
Üretim firmalarında kredi kayıtlarındaki farkların çoğu, ödeme planının bankadan bir kez alınıp sonra güncellenmemesinden doğar. Faiz oranı değişen ya da erken kapatılan kredilerde banka yeni plan çıkarır; yeni planı dosyaya koymak, ay sonunda 300 bakiyesinin neden tutmadığını aramaktan çok daha kısadır.
Taksit ödenirken anapara ve faiz nasıl ayrılır?
Ayrım bankanın ödeme planından okunur: anapara 300'ü azaltır, faiz ve vergiler 780'e gider yazılır. Eşit taksitli kredide ilk aylarda faiz yüksek, anapara düşüktür; zamanla tersine döner. Örnek kredinin ilk üç satırı:
| Taksit | Anapara | Faiz | Vergiler | Toplam ödeme | Kalan anapara |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 92.000 | 22.000 | 1.100 | 115.100 | 1.108.000 |
| 2 | 93.700 | 20.300 | 1.015 | 115.015 | 1.014.300 |
| 3 | 95.400 | 18.600 | 930 | 114.930 | 918.900 |
Birinci taksitin kaydı:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 300 Banka Kredileri | 92.000,00 | |
| 780 Finansman Giderleri | 23.100,00 | |
| 102 Bankalar | 115.100,00 |
"Vergiler" sütunu krediye ve kredi türüne göre değişen vergi ve fonlardır; oranlar güncel mevzuatla belirlenir ve ödeme planında ayrı yazar. Defterdeki 300 alt hesabının bakiyesi her taksitten sonra plandaki "kalan anapara" ile aynı olmalıdır.
Ay sonunda faiz tahakkuku neden yapılır?
Faiz, ödendiği gün değil işlediği gün giderdir; taksit tarihi ay ortasındaysa ayın son günleri için işlemiş faiz o aya yazılmalıdır. Bu tahakkuk özellikle yıl sonunda yapılır, aylık mali tablo hazırlayan firmalar ise her ay yapar.
Örnek: ikinci taksit ayın 15'inde. Ay sonunda, birinci taksitten bu yana işlemiş 16 günlük faiz için ödeme planına göre 11.000 TL hesaplandı.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 780 Finansman Giderleri | 11.000,00 | |
| 381 Gider Tahakkukları | 11.000,00 |
İkinci taksit ödendiğinde tahakkuk kapatılır, faizin kalanı ve vergiler o ayın gideri olur:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 300 Banka Kredileri | 93.700,00 | |
| 381 Gider Tahakkukları | 11.000,00 | |
| 780 Finansman Giderleri | 10.315,00 | |
| 102 Bankalar | 115.015,00 |
Tahakkuk ve gelecek aylara ait gider kayıtlarının genel mantığı için gelecek aylara ait giderler yazısına bakabilirsiniz.
Rotatif kredi, ek hesap ve erken kapama nasıl kaydedilir?
Rotatif kredide her çekiş ayrı bir kredi kullanımı, her geri ödeme ayrı bir anapara ödemesidir; faiz ise banka dönem sonunda hesaptan çektiğinde giderleşir. Para çekildiğinde 102 borç, 300 alacak; geri ödemede 300 borç, 102 alacak; faiz tahsilinde 780 borç, 102 alacak kaydedilir. Hareketler bankanın rotatif hesap ekstresindeki sırayla tek tek girilirse kalan borç her an ekstreyle karşılaştırılabilir.
Ek hesap (kredili mevduat hesabı) farklı işler: vadesiz hesap eksiye düşer, para ayrı bir kredi hesabından gelmez. Dönem içinde hareketler 102'ye işlenir ama 102 bir varlık hesabıdır ve bilançoda eksi bakiye vermemelidir. Bu yüzden dönem sonunda hesap eksideyse o tutar 300 Banka Kredileri'nde gösterilir, yeni dönemin başında geri alınır. Ek hesabın faizi ve vergileri, banka hesaptan çektiği gün 780'e yazılır.
Kredi erken kapatıldığında banka kalan anaparayı ve varsa erken ödeme ücretini tek seferde çeker. Örneğin dördüncü taksitten önce kapatılan krediyi düşünelim: kalan 918.900 TL anapara 300'ün borcuna, bankanın bildirdiği erken ödeme ücreti ve işlemiş faiz 780'in borcuna yazılır, toplam tutar 102'den çıkar. Kapamadan sonra 300 alt hesabının sıfır olması, kaydın doğru yapıldığının en kısa kanıtıdır.
Uzun vadeli ve dövizli kredide nelere dikkat edilir?
Uzun vadeli kredide her bilanço gününde önümüzdeki on iki ay içinde ödenecek taksitler 400'den 303'e aktarılır; böylece kısa vadeli borçlar bilançoda doğru görünür. Örneğin 36 ay vadeli bir yatırım kredisinin ilk yıl sonunda gelecek yıl ödenecek kısmı 303'e, kalanı 400'de bırakılır.
Dövizli kredide borç döviz cinsinden sabittir, TL karşılığı her ay değişir. Ay ya da dönem sonunda kalan anapara güncel kurla değerlenir; kur yükselmişse fark 656 Kambiyo Zararları'na borç, 300 ya da 400'e alacak yazılır. Kur farkı ve faizin yatırım maliyetine eklenip eklenmeyeceği gibi konular, kredinin kullanım amacına göre mevzuatta ayrı kurallara bağlıdır. Ayrıntı için ay sonu kur değerleme yazısına bakın; karar her durumda mali müşavirinizle verilir.
Kredi takibi için kontrol listesi
- Her kredi için ayrı alt hesap ve ödeme planının dosyası var mı?
- 300 ve 400 alt hesaplarının bakiyesi bankanın kalan anapara bilgisiyle tutuyor mu?
- Ödenen her taksitte anapara ve faiz ayrı satırlarda mı?
- Ay ya da yıl sonu faiz tahakkuku yapıldı mı, sonraki taksitte kapatıldı mı?
- Uzun vadeli kredilerin bir yıl içinde ödenecek kısmı 303'e alındı mı?
- Dövizli krediler dönem sonu kuruyla değerlendi mi?
- Kredi taksitleri nakit akışı planında yer alıyor mu?
Son madde muhasebe kaydından çok yönetimi ilgilendirir ama en çok unutulandır. Taksitlerin hangi hafta hangi tahsilatla karşılanacağı nakit akışı tablosunda görünmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Taksitin tamamını 300'den düşmek. Faiz giderleşmez, 300 bakiyesi gerçek borçtan hızla azalır ve sonunda eksiye düşer.
- Taksitin tamamını gider yazmak. Anapara gider değildir; kâr olduğundan düşük görünür, borç bilançoda kalır.
- Kullanım masrafını kredi tutarından düşerek kaydetmek. 300'e net tutar yazılırsa bankaya olan borç eksik görünür.
- Yıl sonu tahakkukunu atlamak. Aralık ayında işleyen faiz ocak ayının gideri olur, dönem kârı yanlış hesaplanır.
- Ödeme planını değil dekontu esas almak. Dekont yalnız toplam çekilen tutarı gösterebilir; anapara ve faiz ayrımı için her zaman güncel ödeme planına bakılmalıdır. Plan bankadan alınmadan taksit kaydedilirse ayrım tahminle yapılır ve yıl sonunda 300 bakiyesi bankanın bildirdiği borçla tutmaz.
- Rotatif kredide çekiş ve ödemeleri tek hesapta netlemek. Hareketler ayrı girilmezse ekstreyle karşılaştırma yapılamaz.
PakERP One'da kredi ve faiz kayıtları
PakERP One'da kredi ve faiz hesaplaması yapan ayrı bir modül yoktur; kayıtlar bankanın ödeme planına göre muhasebe fişiyle girilir.
- 902 Tek Düzen Hesap Planı: her kredi için 300 ya da 400 altında alt hesap açılır; hareketli ana hesaba ilk alt hesap açılırken hareketler onayla alt hesaba taşınır.
- 901 Muhasebe Fiş İşlemleri: kredi kullanımı, her taksitin anapara / faiz ayrımı ve ay sonu faiz tahakkuku (780 / 381) mahsup fişiyle elle girilir. Hatalı fiş ters fişle düzeltilir.
- 904 Defterler ve Raporlar: hesap ekstresi ile 300 alt hesabının bakiyesi ödeme planıyla karşılaştırılır; mizan, bilanço ve gelir tablosu PDF ve Excel olarak alınır.
- 831 Banka Hareketleri: dövizli hesaplarda döviz ve kur tutulur, günlük TCMB kuru kendiliğinden çekilir.
- 924 Kapanış Fişi Oluştur: dönem sonunda 6'lı hesaplar kapanır.
Kredi taksitlerini 901 ile girdiğinizde banka modülündeki hesap bakiyesinin de ekstreyle tuttuğunu ay sonunda kontrol edin. Ayrıntılar Muhasebe modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: Kredi Taksit Hesaplama: Ödeme Planı, Faiz, BSMV, KKDF, Faiz Hesaplama: Basit ve Bileşik Faiz Hesabı.