1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Ay Sonu Kur Değerlemesi Nasıl Yapılır
Üretim Rehberi · Yönetim

Ay Sonu Kur Değerlemesi Nasıl Yapılır? Dövizli Cari, Banka ve Kur Farkı Kaydı

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

Ay sonu kur değerlemesi, dövizli kasa, banka, müşteri alacağı, satıcı borcu ve kredi gibi parasal kalemlerin dönem sonu kuruyla TL'ye yeniden çevrilmesidir. Döviz bakiyesi değerleme kuruyla çarpılır, defterdeki TL bakiyeyle karşılaştırılır; lehte fark 646 Kambiyo Kârları, aleyhte fark 656 Kambiyo Zararları hesabına yazılır. Stok, demirbaş ve sipariş avansları gibi parasal olmayan kalemler genel kabul gören uygulamada değerlenmez.

Ekim kapanışında gelir tablosuna bakan firma sahibi şaşırır: satışlar bütçe kadar, brüt kâr makul, ama faaliyet sonucu beklenenden 60 bin lira yüksek. Sebebi üretim değildir. Alman müşterinin Euro alacağı ay içinde yükselen kurla daha fazla TL'ye karşılık gelmeye başlamış, değerleme kaydı da bu farkı kâr olarak göstermiştir. Ertesi ay kur düşerse aynı tutar zarar olarak geri gelir.

Kur değerlemesi, dövizle çalışan her üretim firmasının ay sonunda yapması gereken bir kayıttır; yapılmadığında hem bilanço hem de cari bakiyeleri gerçeği göstermez. Vergi açısından esas Vergi Usul Kanunu'nun 280. maddesidir; ara dönemlerde ve yönetim raporlarında da aynı mantık uygulanır. Kullanılacak kur, kayıt şekli ve hangi hesapların kapsama gireceği mali müşavirle bir kez kararlaştırılır ve her ay aynı uygulanır.

Cari konsol (851): Bakiye, risk, limit, açık sipariş, faturalanmamış irsaliye ve portföydeki çekler tek ekranda.Tam boyut
Cari konsol (851) · Bakiye, risk, limit, açık sipariş, faturalanmamış irsaliye ve portföydeki çekler tek ekranda.

Kur değerlemesi nedir, neden her ay yapılır?

Kur değerlemesi, döviz cinsinden tutulan alacak, borç ve hazır değerlerin değerleme günündeki kurla TL'ye çevrilmesi ve defterdeki TL tutarla aradaki farkın kâr ya da zarar olarak kaydedilmesidir. Vergi Usul Kanunu yabancı paraların ve yabancı paralı alacak ve borçların borsa rayici, yoksa Bakanlıkça belirlenen kurla değerlenmesini öngörür.

Yasal değerleme günü hesap dönemi sonudur. Ama üretim firması için aylık değerleme iki nedenle gerekir. Birincisi, aylık kâr raporu kur hareketini göstermezse yöneticiler yanlış ayı iyi ya da kötü sanır. İkincisi, cari listesi ve mutabakat mektupları ancak değerlenmiş bakiyeyle gerçeği yansıtır. Geçici vergi dönemlerinde değerlemenin nasıl yapılacağı ise mali müşavirin vereceği bir karardır.

Hangi hesaplar değerlenir, hangileri değerlenmez?

Parasal kalemler değerlenir, parasal olmayanlar değerlenmez. Parasal kalem, ileride belirli bir döviz tutarı olarak tahsil edilecek ya da ödenecek olandır. Stok, makine ya da peşin ödenmiş bir sipariş avansı ise ileride para değil mal ya da hizmet olarak döner.

KalemHesap (örnek)Değerlenir mi?Not
Döviz kasası, döviz tevdiat hesabı100, 102EvetBanka bakiyesi banka ekstresiyle birlikte kontrol edilir
Dövizli müşteri alacağı120EvetAçık fatura bazında değil, cari bakiye bazında
Dövizli satıcı borcu320Evetİthal hammadde ve makine tedarikçileri
Dövizli çek ve senet101, 121, 321EvetPortföydeki evrak da dahil
Döviz kredisi300, 400EvetYatırım kredilerinde kur farkının maliyete eklenmesi ayrı kurala bağlıdır
Verilen ve alınan sipariş avansları159, 340Genellikle hayırParasal değildir; uygulamayı mali müşavirle teyit edin
Stok, demirbaş, makine15x, 25xHayırMaliyet bedeliyle kalır

Avans satırı en çok tartışılan satırdır. Kalıp imalatçısına 40.000 EUR avans ödediyseniz, bu tutar bir mal teslimine karşılık verilmiştir ve kur yükselse de size daha fazla TL olarak geri dönmeyecektir. Avans hesaplarının izlenmesi için sipariş avansı takibi yazısına bakabilirsiniz.

Sahadan not

İhracat yapan üretim firmalarında aylık kâr raporu en çok kur değerlemesi yüzünden tartışılır. Faaliyet kârını kur farkından ayrı gösteren basit bir tablo, üretim müdürünün kendi performansını kur hareketinden bağımsız okumasını sağlar.

Kur farkı nasıl hesaplanır? Örnek

Hesap her hesap için aynıdır: değerlenmiş TL = döviz bakiyesi x değerleme kuru, kur farkı = değerlenmiş TL - defterdeki TL bakiye. Varlıkta artış kâr, borçta artış zarardır.

Örnek temsili rakamlarla: bir otomotiv yan sanayi firmasının 31 Ekim itibarıyla üç dövizli kalemi var. Değerleme kurları EUR için 37,20, USD için 34,90 kabul edilmiştir.

KalemDöviz bakiyeDefterdeki TLDeğerlenmiş TLFark
Alman müşteri alacağı (120)50.000 EUR1.800.0001.860.000+60.000 kâr
Çelik tedarikçisi borcu (320)20.000 USD680.000698.000-18.000 zarar
USD vadesiz hesap (102)8.000 USD270.400279.200+8.800 kâr
Net kur farkı+50.800
  1. Müşteri alacağı: 120 borç, 646 alacak, 60.000 TL.
  2. Tedarikçi borcu: 656 borç, 320 alacak, 18.000 TL. Borç TL olarak büyüdüğü için zarardır.
  3. Banka: 102 borç, 646 alacak, 8.800 TL.
  4. Kayıtlardan sonra üç hesabın TL bakiyesi, değerlenmiş TL sütunuyla aynı olmalıdır. Olmuyorsa kayıt eksiktir.

Kâr ve zarar netleştirilerek tek satırda gösterilmez; 646 ve 656 ayrı tutulur. Gelir tablosunu okuyan kişi, kurdan ne kazanıldığını ve ne kaybedildiğini ayrı görmelidir.

Değerlemede hangi kur kullanılır?

Yıl sonu değerlemesinde kullanılacak kurlar Gelir İdaresi tarafından duyurulur; bu kurlar TCMB'nin ilan ettiği kurlara dayanır. Ay sonları için firma bir kur politikası belirler ve her ay aynısını uygular. Pratikte çoğu firma yıl sonuyla tutarlı olsun diye aynı kur türünü ay sonlarında da kullanır.

Kurla ilgili üç kural, sonradan çıkacak farkları önler:

  • Kur değerleme gününe ait olmalı. Ay sonu hafta sonuna denk geliyorsa, o gün için geçerli olan son ilan edilmiş kur kullanılır. İleri tarihli bir kur değerlemeye girmemelidir.
  • Aynı kur tüm hesaplara uygulanmalı. Cari için bir kur, banka için başka bir kur kullanılırsa bilanço kendi içinde tutarsız olur.
  • Kuru olmayan döviz değerlenmemeli. Az kullanılan bir para biriminde kur tabloda yoksa değerleme sıfır kurla ya da eski kurla yapılmamalı, eksik kur önce tamamlanmalıdır.

Dövizli alışlarda faturaya uygulanacak kurun belirlenmesi ayrı bir konudur; onun için dövizli satınalmada kur yazısına bakabilirsiniz.

Ay sonu değerleme hangi sırayla yapılır?

Değerleme kapanışın sonlarına doğru, tüm hareketler girildikten sonra yapılır. Erken yapılırsa sonradan girilen bir tahsilat ya da fatura değerlemeyi yeniden gerektirir.

  1. Ayın tüm dövizli faturaları, iadeleri, tahsilat ve ödemeleri girilir.
  2. Banka hareketleri banka ekstresiyle mutabık hale getirilir; döviz hesaplarının bakiyesi bankanın gösterdiği döviz tutarına eşit olmalıdır.
  3. Kur tablosunda değerleme gününe ait kurların eksiksiz olduğu kontrol edilir.
  4. Dövizde kapanmış ama TL bakiye taşıyan cariler ayrıca listelenir; bunların kalıntısı değerlemeyle birlikte kapanır.
  5. Önizleme listesi alınır, büyük farklar tek tek gözden geçirilir. 50.000 EUR'luk bir alacakta 60.000 TL fark makuldür; 2.000 EUR'luk bir caride 60.000 TL fark ise kayıt hatasına işaret eder.
  6. Kur farkı kaydı yapılır.
  7. Mizanda 646 ve 656 bakiyeleri, değerlenen hesapların TL bakiyeleri kontrol edilir; liste mali müşavire gönderilir.

Ertesi ay ters kayıt gerekir mi?

İki yöntem vardır ve ikisi de doğru sonuç verir; yeter ki biri seçilip karıştırılmasın.

  • Kalıcı kayıt yöntemi: değerleme kaydı silinmez. Bir sonraki ay sonunda yeni değerleme, o günkü TL bakiye ile yeni değerlenmiş tutar arasındaki farkı kaydeder. Tahsilat ya da ödeme geldiğinde ise yalnız son değerleme kuru ile gerçekleşen kur arasındaki fark ortaya çıkar.
  • Ters kayıt yöntemi: değerleme kaydı ayın ilk günü tersine çevrilir; bakiye yeniden fatura kurlarına döner. Kur farkının tamamı tahsilat ya da ödeme anında ve bir sonraki değerlemede yeniden hesaplanır.

Karıştırma şöyle olur: değerleme programda kalıcı yöntemle hesaplanırken, muhasebede ayrıca elle ters kayıt atılır. Sonuç, aynı kur farkının iki kez kâr ya da zarar yazılmasıdır. Ay sonu fişlerinin sırası ve dönem kilidi için dönem sonu kapanış yazısına bakabilirsiniz.

Değerleme kur farkı için fatura kesilir mi?

Hayır. Değerleme firmanın kendi defterinde yaptığı bir iç kayıttır; karşı tarafla bir alışverişi temsil etmez, belge düzenlenmez ve KDV doğurmaz. Karşı tarafın borcu dövizde değişmemiştir.

Farklı olan, sözleşme gereği karşı tarafa yansıtılan kur farkıdır. Örneğin TL fatura kesip ödeme günündeki kur artışını müşteriye yansıtma anlaşması varsa, bu fark ayrı bir faturayla istenir ve KDV açısından değerlendirilir. Bu ayrım ve belgelendirme kararı için dövizli cari ve kur farkı yazısı ve mali müşavirinizin görüşü esas alınmalıdır.

Sık yapılan hatalar

  • Yalnız carileri değerlemek. Döviz banka hesabı ve döviz kredisi unutulur; bilanço yarım değerlenmiş olur.
  • Avansları değerlemek. Kur yükseldikçe verilen avans büyüyormuş gibi görünür, sahte kâr oluşur.
  • Dövizde kapanmış carileri atlamak. Döviz bakiyesi sıfır ama TL bakiyesi duran cari, değerlemede tam kalıntısı kadar fark üretir; bu fark kapatılmazsa yıllarca listede hayalet alacak olarak kalır.
  • Her ay farklı kur türü kullanmak. Aylar arası kâr karşılaştırması bozulur.
  • Değerleme kaydını üretim maliyetine katmak. Kambiyo kârı ve zararı finansal sonuçtur; ürün maliyetine ya da genel üretim giderine karışmamalıdır.

PakERP One'da dönem sonu kur değerlemesi

PakERP One'da dövizli carilerin değerlemesi tek pencereden yapılır ve kur farkı fişi kendiliğinden oluşur.

  1. 852 Genel Fiş İşlemleri, "Kur Farkı Hesapla": "Kur Farkı Hesapla (Dönem Sonu Değerleme)" penceresinde değerleme tarihi ve isteğe bağlı cari seçilir; cari boş bırakılırsa tüm dövizli cariler gelir. Hesapla'ya basınca her cari için döviz bakiyesi, kur, değerlenmiş TL, kayıtlı TL bakiye ve kur farkı listelenir. Alt satırda toplam fark ve yönü (pozitif 646 kambiyo kârı, negatif 656 kambiyo zararı) görünür.
  2. "Kur Farkı Fişi Oluştur": listelenen cariler için kur farkı fişi yazılır; cari hareketi ve muhasebe kaydı birlikte oluşur.
  3. Kur kuralları: program değerleme tarihinden ileri tarihli kur kullanmaz; kuru bulunmayan para biriminde değerleme yapmaz, defter değeri korunur. Fark her seferinde kayıtlı TL bakiyeye göre hesaplandığı için kalıcı kayıt yöntemiyle çalışır.
  4. Kontrol: 851 Cari Konsol her dövizli caride defter bakiyesini, döviz bakiyesinin güncel kurla karşılığı olan gerçek bakiyeyi ve kur farkı kalıntısını ayrı gösterir. 803 ekranındaki "Kur Farkı Kalıntısı (Gerçek Bakiye)" raporu dövizde kapanmış ama TL bakiye taşıyan carileri süzer. 904 Defterler ve Raporlar altındaki "Kur Farkı Listesi" dönemin kur farkı kayıtlarını verir.

Değerleme penceresi carileri kapsar. Döviz banka hesapları ve döviz kredileri için değerleme kaydı 901 Muhasebe Fişleri'nde aynı hesap mantığıyla girilir. Ekranlar için finans kılavuzuna bakabilirsiniz.

Konuyla ilgili: Reeskont Nedir? Alacak ve Borç Senedi Reeskontu, Enflasyon Düzeltmesi Nedir, Kimleri İlgilendirir?, Kur Farkı Hesaplama: Kambiyo Kârı, Zararı ve KDV, Dövizli Banka Hesabı Muhasebesi ve Döviz Bozdurma.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Kur değerlemesi her ay yapılmak zorunda mı?
Vergi mevzuatı açısından değerleme günü hesap dönemi sonudur. Ancak aylık kâr raporunun ve cari bakiyelerin gerçeği göstermesi için üretim firmalarının çoğu her ay değerleme yapar. Ara dönem uygulaması mali müşavirle birlikte belirlenir.
Kur farkı kârı hangi hesaba yazılır?
Tek düzen hesap planında lehte kur farkı 646 Kambiyo Kârları, aleyhte kur farkı 656 Kambiyo Zararları hesabına yazılır. İkisi netleştirilmeden ayrı tutulur.
Sipariş avansları kur değerlemesine tabi mi?
Genel kabul gören uygulamada verilen ve alınan sipariş avansları parasal kalem sayılmadığı için değerlenmez; avans ileride para olarak değil mal ya da hizmet olarak kapanır. Kendi durumunuz için mali müşavirinizin görüşünü alın.
Kur değerlemesinde hangi kur kullanılır?
Yıl sonu için Gelir İdaresi'nin duyurduğu, TCMB kurlarına dayanan değerleme kurları esas alınır. Ay sonları için firma bir kur politikası belirler ve her ay aynı kur türünü tüm hesaplara uygular.
Değerleme kur farkı için fatura kesilir mi?
Hayır. Değerleme defter içi bir kayıttır, belge düzenlenmez ve KDV doğurmaz. Sözleşme gereği karşı tarafa yansıtılan kur farkı ise ayrı bir konudur ve faturalandırılır.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.