Dövizli satınalmada kur, önce tedarikçiyle yapılan anlaşmaya göre belirlenir. Anlaşmada dört şey açıkça yazmalıdır: kurun kaynağı (çoğunlukla TCMB), kur türü (döviz alış ya da satış), hangi tarihin kuru (sipariş, irsaliye, fatura ya da ödeme) ve tatil günlerinde ne yapılacağı. Fatura döviz cinsinden kesilirse fatura ile ödeme arasındaki kur hareketi kur farkı doğurur. Vergi açısından TL çevrimi güncel mevzuata göre yapılır.
Avro ile sac alan bir atölyede aynı ay içinde üç ayrı kur konuşulur: satınalmacının siparişi verdiği günün kuru, muhasebecinin faturayı kaydettiği günün kuru ve finansın ödemeyi yaptığı günün kuru. Hangisi doğru?
Tek bir doğru yoktur; doğru olan, tedarikçiyle önceden anlaşılmış ve yazıya geçirilmiş olandır. Sorun, bu anlaşmanın çoğu zaman yapılmamış olmasıdır. Aşağıda kur türlerini, tarih seçeneklerini, kur farkının nasıl hesaplandığını ve sözleşmeye yazılacak kur maddesini örnek rakamlarla bulacaksınız. Talepten ödemeye genel akış için Satınalma Süreci Adım Adım yazısına bakabilirsiniz.
Tam boyutİçindekiler
- Dövizli satınalmada hangi kur kullanılır?
- Hangi tarihin kuru esas alınır?
- Dövizli fatura mı, TL fatura mı?
- Kur farkı nasıl hesaplanır?
- Stok maliyetine hangi kur yansır?
- Sözleşmeye kur maddesi nasıl yazılır?
- Kur riskini azaltmanın yolları nelerdir?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da dövizli alış belgeleri
- Sık sorulan sorular
Dövizli satınalmada hangi kur kullanılır?
Tarafların anlaştığı kur kullanılır; ticari hayatta en yaygın tercih, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) her iş günü açıkladığı gösterge niteliğindeki kurlardır. TCMB kurları öğleden sonra açıklanır ve genellikle ertesi günün işlemlerinde kullanılır. Hafta sonu ve resmî tatillerde yeni kur açıklanmaz; o günler için son açıklanan kur geçerli sayılır.
| Kur türü | Ne anlatır | Satınalmada kullanımı |
|---|---|---|
| Döviz alış | Bankanın dövizi alırken uyguladığı gösterge kur | Satış kurundan düşüktür; alıcının lehinedir |
| Döviz satış | Bankanın dövizi satarken uyguladığı gösterge kur | Ticari anlaşmalarda sık seçilir |
| Efektif alış / satış | Nakit (banknot) işlemleri için | Fatura ve havale işlemlerinde genellikle kullanılmaz |
| Banka kuru | Ödemenin yapıldığı bankanın o anki kuru | Gerçek ödeme maliyeti; önceden bilinemez |
Vergi tarafında dövizli bir tutarın TL'ye hangi kurla çevrileceği ayrı bir konudur ve güncel mevzuata bağlıdır. Bu kısmı mali müşavirinizle netleştirin; ticari anlaşmadaki kur ile beyanda kullanılan kur her zaman aynı olmayabilir.
Hangi tarihin kuru esas alınır?
Sözleşmede yazan tarihin; yazılmamışsa pratikte çoğunlukla fatura tarihinin ya da fatura tarihinden önceki iş gününün kuru kullanılır. Seçilen tarih, kur riskinin kimde kalacağını da belirler.
| Esas tarih | Avantajı | Kur riski kimde |
|---|---|---|
| Sipariş tarihi | Fiyat baştan kesinleşir | Tedarikçide (sipariş ile teslim arası) |
| İrsaliye (teslim) tarihi | Malın el değiştirdiği güne bağlanır | Paylaşılır |
| Fatura tarihinden önceki iş günü | Faturayı kesen, kuru önceden bilir | Alıcıda (teslime kadar) |
| Ödeme tarihi | Tedarikçi dövizin tamamını alır | Tamamen alıcıda |
İrsaliye ile fatura arasında birkaç gün geçiyorsa bu seçim fark eder. Kurun hızlı hareket ettiği dönemlerde, iki tarih arasındaki birkaç günlük fark bile büyük bir alımda hissedilir. Örnek: 20.000 avroluk rulo ayın 12'sinde teslim ediliyor, fatura 16'sında kesiliyor. İki tarihin kuru 48,40 ve 48,75 TL ise, aynı mal için tarih seçimine göre 20.000 × 0,35 = 7.000 TL fark oluşur. Bu fark kimin cebinden çıkacaksa, o tarafın bunu baştan bilmesi gerekir.
Kur tartışmalarının çoğu fiyat konuşulurken değil, ilk fatura geldiğinde başlar. Tedarikçi fatura tarihinin kurunu, alıcı sipariş tarihinin kurunu düşünmüştür. Sipariş formunun altına tek satırlık bir kur maddesi eklemek bu tartışmayı baştan kapatır.
Dövizli fatura mı, TL fatura mı?
İki model vardır ve kur riskini farklı dağıtırlar. Fiyat avro olsa bile fatura TL kesilebilir.
- Dövizli fatura: Fatura avro kesilir, borç avro olarak doğar. Ödeme günü hangi kur geçerliyse o kadar TL ödenir; fatura ile ödeme arasındaki hareket kur farkı doğurur.
- TL fatura, dövizli fiyat: Fiyat avro konuşulur ama fatura, anlaşılan kurla çevrilerek TL kesilir. Borç TL'dir ve fatura kesildikten sonra kur hareketi alıcıyı etkilemez.
Uzun vadeli alımlarda bu ayrım önemlidir. 90 gün vadeli dövizli faturada kur riski üç ay boyunca alıcıda kalır; TL faturada ise risk fatura günü kapanır, tedarikçi bunu genellikle fiyata yansıtır. Dövizli cari hesapların bakiyesinin nasıl okunacağı dövizli cari ve kur farkı yazısında.
Kur farkı nasıl hesaplanır?
Kur farkı, döviz tutarının ödeme günündeki kurla hesaplanan TL karşılığından fatura günündeki TL karşılığının çıkarılmasıyla bulunur. Düz metin formül:
Kur farkı = Döviz tutarı × (Ödeme kuru - Fatura kuru)
Örnek (kurlar örnektir, gerçek değer değildir): 10.000 avroluk sac faturası, fatura kuru 48,50 TL.
- Fatura günü TL karşılığı: 10.000 × 48,50 = 485.000 TL.
- 45 gün sonra ödeme, kur 49,20 TL: 10.000 × 49,20 = 492.000 TL.
- Kur farkı: 10.000 × (49,20 - 48,50) = 7.000 TL, alıcının aleyhine.
Ödeme parça parça yapılırsa her parça kendi kuruyla hesaplanır. Aynı faturanın 4.000 avrosu 48,90 TL'den, 6.000 avrosu 49,20 TL'den ödenirse fark 4.000 × 0,40 + 6.000 × 0,70 = 1.600 + 4.200 = 5.800 TL olur. Kur düşerse aynı hesap alıcının lehine çıkar.
Kur farkı için fatura düzenlenip düzenlenmeyeceği, KDV'si ve muhasebe kaydı mevzuata bağlı konulardır; uygulamayı mali müşavirinizle birlikte belirleyin.
Stok maliyetine hangi kur yansır?
Muhasebede stok, genellikle faturanın kayda alındığı kurla hesaplanan TL tutarla girer. Sonradan oluşan kur farkının stok maliyetine mi yoksa finansman giderine mi yazılacağı muhasebe politikası ve mevzuat konusudur; bu kararı mali müşavirle birlikte verin.
Üretim tarafında ise iki farklı soru sorulur ve karıştırılmamalıdır:
- Bu parti bize kaça mal oldu? Muhasebedeki gerçek maliyet; fatura kuru ve varsa kur farkı.
- Bu parçayı bugün kaça teklif etmeliyiz? Bugünkü kurla yeniden alış maliyeti. Depodaki sac eski kurdan alınmış olsa bile yerine konacak sac bugünkü kurdan alınacaktır.
Teklifte eski kurla hesaplanan maliyet kullanılırsa kur yükselirken fiyatlar geride kalır. Ürün maliyeti hesabının geneli Ürün Maliyeti Nasıl Hesaplanır? yazısında.
Sözleşmeye kur maddesi nasıl yazılır?
Kur maddesi; para birimini, kur kaynağını, kur türünü, tarih kuralını ve tatil kuralını tek cümlede toplar. Örnek bir cümle: "Fiyatlar avrodur; fatura TL kesilir ve fatura tarihinden önceki iş günü TCMB tarafından açıklanan döviz satış kuru uygulanır."
- Para birimi: Fiyatın ve faturanın para birimini ayrı ayrı yazın.
- Kaynak: TCMB, belirli bir banka ya da başka bir kaynak.
- Tür: Döviz alış mı, döviz satış mı?
- Tarih: Sipariş, teslim, fatura ya da ödeme; "önceki iş günü" ifadesi belirsizliği azaltır.
- Tatil kuralı: Kur açıklanmayan günlerde son açıklanan kur.
- Yuvarlama: Kurun kaç haneyle kullanılacağı (örneğin dört hane).
- Kur bandı (isteğe bağlı): Kur, anlaşılan değerden belirli bir oranın üstünde saparsa farkın paylaşılacağı ya da fiyatın yeniden görüşüleceği.
Sözleşmenin diğer maddeleriyle birlikte nasıl izleneceği Satınalma Sözleşmesi ve Fiyat Anlaşması yazısında anlatılıyor.
Kur riskini azaltmanın yolları nelerdir?
Kur riski tamamen ortadan kalkmaz ama birkaç basit düzenlemeyle küçültülür. Hangisinin uygun olduğu, firmanın dövizli geliri olup olmadığına bağlıdır.
- Doğal denge: Firma ihracat yapıyor ya da müşterisine avro fatura kesiyorsa, avro alımlar aynı para biriminden ödenir; kurun iki yönü birbirini dengeler.
- Kısa vade: Dövizli faturanın vadesi kısaldıkça kur farkına açık kalan süre de kısalır. Uzun vade karşılığında TL fatura istemek bir seçenektir.
- Satış fiyatına kur bağlantısı: Müşteri fiyatları sabit TL iken hammadde avro ise, müşteri sözleşmesine de bir kur ya da hammadde maddesi eklemek gerekir.
- Bankacılık ürünleri: Vadeli kur sabitleme gibi araçlar için bankanızla görüşün; bunların maliyeti ve koşulları bankaya göre değişir.
Hangi yol seçilirse seçilsin, satınalmacı ile finansın aynı rakamlara bakması gerekir: açık dövizli borçların vade ve tutar listesi.
Sık yapılan hatalar
- Kur tablosunun güncel olmaması. Kurlar programa düzenli girilmezse belgeler günlerce aynı eski kurla kesilir ve fark ancak ekstre tutmadığında fark edilir.
- Alış ve satış kurunu karıştırmak. Aynı gün için iki kur arasındaki fark küçük görünür ama yıllık alımda birikir.
- Hafta sonu tarihli belgeye pazartesi kurunu uygulamak. Kur açıklanmayan gün için son açıklanan kur kullanılmalıdır.
- İrsaliye ile fatura arasında kuru yeniden hesaplamak. Anlaşma teslim tarihini esas alıyorsa fatura başka günde kesilse de kur değişmez.
- TL karşılığını satır satır yuvarlamak. Satırlar ayrı ayrı yuvarlanınca toplam, faturayla kuruş kuruş tutmaz.
- Kuru elle yazıp belge tarihini değiştirmek. Tarih değişir, elle yazılmış kur eski tarihte kalır.
PakERP One'da dövizli alış belgeleri
PakERP One'da belge kuru varsayılan olarak bir önceki iş gününün TCMB döviz satış kurudur ve kendiliğinden gelir; hafta sonu ve tatilde son açıklanan kur kullanılır. Kurlar iş günlerinde TCMB'den kendiliğinden alınır.
- 203 Satınalma Siparişleri, 202 Alış İrsaliyesi, 201 Alış Faturası: Para birimi seçilince kur gelir; belge başlığındaki TCMB düğmesiyle yeniden alınabilir, gerekirse elle yazılır. Kur bulunamazsa alan sarı olur ve uyarı çıkar.
- Satırda kur ve TL karşılığı: Satırda fiyatın yanında kur ve TL karşılığı görünür; dövizli belgenin toplamlarında "Toplam Ödenecek (TL)" yer alır.
- İrsaliyeden faturaya: İrsaliyeden dönüştürülen faturada kur, irsaliye tarihinden önceki iş gününe göre hesaplanır; fatura tarihi değişse de kur değişmez.
- Sözleşme ve kart fiyatı: Avro sözleşme fiyatı TL belgeye aynı kurla çevrilir.
- 802 Cari Ekstre ve 851 Cari Konsol: Dövizli carinin bakiyesi para birimi kırılımıyla görünür; konsolda gerçek bakiye ve kapatılmamış kur farkı kalıntısı ayrı gösterilir.
Finans tarafının ayrıntısı Finans modülü sayfasında. Bu ekranların hepsi PakERP One'ın ücretsiz paketinde yer alır.
Konuyla ilgili: Kur Farkı Hesaplama: Kambiyo Kârı, Zararı ve KDV.