Dövizli cari takip programı her müşteri ve tedarikçi için iki bakiye tutmalıdır: döviz bakiyesi ve TL bakiyesi. Döviz bakiyesinin güncel kurla TL karşılığı ile defterdeki TL bakiye arasındaki fark ayrı gösterilmelidir; bu fark tahsil edilecek para değil, kapatılmamış kur farkıdır. Seçerken kurun otomatik ve belli bir tarihten gelmesine, dövizde açık kalem takibine ve kur farkının raporlanmasına bakılır.
Ekranda bir Alman müşterinin bakiyesi 88.000 TL alacak görünüyor. Satış temsilcisi müşteriyi arıyor, müşterinin muhasebecisi şaşırıyor: "Bütün faturalarınızı euro olarak ödedik, size borcumuz yok." İkisi de haklıdır. Euro bakiyesi sıfırdır; TL tarafında kalan 88.000 ise faturaların kesildiği günlerle ödemelerin geldiği günler arasındaki kur değişiminin izidir.
Dövizli çalışan firmada cari programının işi bu iki gerçeği ayırarak göstermektir. Tek bakiye gösteren program ya müşteriyi gereksiz yere aratır ya da gerçek bir alacağı kur farkının arkasına saklar. Aşağıda dövizli cari takip programından ne beklenmesi gerektiği, kurun nereden gelmesi gerektiği ve program seçerken sorulacak sorular var. Genel cari program seçimi için cari hesap takip programı yazısına bakabilirsiniz.
Tam boyutİçindekiler
- Dövizli cari takip programı neyi doğru göstermeli?
- Kur nereden ve hangi tarihten gelmeli?
- Döviz bakiyesi kapanınca TL'de kalan tutar nedir?
- Olmazsa olmaz özellikler: kontrol listesi
- Excel, ön muhasebe ya da ERP: hangisi uygun?
- Seçerken hangi sorular sorulmalı?
- Dövizli cari takibinde sık yapılan hatalar
- PakERP One'da dövizli cari takibi
- Sık sorulan sorular
Dövizli cari takip programı neyi doğru göstermeli?
Dövizli cari takip programı aynı cari için üç rakamı ayrı göstermelidir: döviz bakiyesi, defterdeki TL bakiye ve döviz bakiyesinin bugünkü kurla TL karşılığı. Kararı hangisinin vereceği sorulan soruya bağlıdır.
| Rakam | Ne söyler | Hangi kararda kullanılır |
|---|---|---|
| Döviz bakiyesi | Müşterinin döviz cinsinden borcu | Tahsilat araması, mutabakat, risk limiti |
| Defterdeki TL bakiye | Muhasebe kayıtlarının TL toplamı | Mizan, bilanço |
| Döviz bakiyesinin bugünkü TL karşılığı | Alacağın bugün kaç TL ettiği | Nakit planı, yönetim raporu |
| Fark (kur farkı kalıntısı) | Kapatılmamış kur farkı | Ay sonu kur farkı kaydı ya da kur farkı faturası |
Yalnız defterdeki TL bakiyeyi gösteren program dövizi kapanmış müşteriyi borçlu gösterir. Yalnız döviz bakiyesini gösteren program ise muhasebede kapatılması gereken kur farkını görünmez yapar. Bu ayrımın hesap mantığı dövizli caride gerçek bakiye yazısında ayrıntılı anlatılıyor.
Kur nereden ve hangi tarihten gelmeli?
Kur, resmi bir kaynaktan (çoğunlukla TCMB) her gün kendiliğinden çekilmeli ve her dövizli belgede hangi günün, hangi kur türünün kullanıldığı görünmelidir. Kurun elle yazıldığı programda aynı gün kesilen iki fatura iki farklı kurla TL'ye çevrilebilir.
Hangi tarihin ve hangi kur türünün esas alınacağı firmanın uygulamasına ve güncel mevzuata göre belirlenir; mali müşavirinizle bir kez karar verin. Programdan beklenen, bu kararı her belgede aynı şekilde uygulamasıdır. Dikkat edilecek üç durum vardır:
- Hafta sonu ve tatil: o gün kur yayımlanmaz; program bir önceki iş gününün kurunu almalıdır.
- İrsaliyeden faturaya geçiş: mal cuma sevk edilip fatura pazartesi kesildiğinde hangi günün kuru kullanılacağı baştan belirlenmelidir.
- Tahsilat ve ödeme: TL hesabına dövizli cariden ödeme geldiğinde TL tutar hangi kurla dövize çevrilecek?
Satınalma tarafındaki kur kararları dövizli satınalmada kur yazısında ele alındı.
Dövizli carilerde en sık görülen karışıklık, dövizde kapanmış ama TL'de bakiye taşıyan carilerdir. Bunların listesini ayda bir almak, hem satış temsilcisinin gereksiz tahsilat aramasını hem de yıl sonunda biriken kur farkı düzeltmesini önler.
Döviz bakiyesi kapanınca TL'de kalan tutar nedir?
Döviz bakiyesi sıfırlandığı halde TL'de kalan tutar, faturanın ve tahsilatın farklı kurlarla kaydedilmesinden doğan kur farkıdır. Tahsil edilecek ya da ödenecek bir para değildir; muhasebede kapatılması gereken bir farktır.
Örnek (kurlar temsilidir): müşteriye 10.000 EUR fatura kesildi, kur 50,00; cariye 500.000 TL borç yazıldı. Ödeme bir ay sonra 10.000 EUR olarak geldi, tahsilat günü kur 52,00; cariye 520.000 TL alacak yazıldı.
- Döviz bakiyesi: 10.000 − 10.000 = 0 EUR
- TL bakiye: 500.000 − 520.000 = −20.000 TL (cari alacaklı görünür)
- Kur farkı kalıntısı: 20.000 TL
Formül: Kur farkı kalıntısı = Defterdeki TL bakiye − (Döviz bakiyesi × Güncel kur). Döviz bakiyesi sıfırsa kalıntı TL bakiyenin tamamıdır. Bu farkın kur farkı faturasıyla mı, kambiyo kârı ya da zararı kaydıyla mı kapatılacağı sözleşmeye ve mevzuata bağlıdır; kur farkı faturası ve kambiyo kârı ve zararı yazılarına bakın.
Olmazsa olmaz özellikler: kontrol listesi
- Cari kartında para birimi: müşteri EUR, tedarikçi USD olarak açılabilmeli, belgeler bu para biriminde gelmeli.
- Otomatik günlük kur: resmi kaynaktan, tarihi ve türü belli.
- Belgede TL karşılığı: dövizli faturada ödenecek tutarın TL karşılığı da görünmeli.
- Dövizde açık kalem: hangi EUR faturanın açık kaldığı ve kaç gün geciktiği döviz tutarıyla izlenmeli.
- Üç bakiye ve fark: döviz bakiyesi, defter bakiyesi, güncel kurla karşılık ve kalıntı ayrı görünmeli.
- Toplu kalıntı raporu: bütün dövizli carilerde kur farkı kalıntısı tek listede alınabilmeli.
- Dövizli banka bağlantısı: EUR hesaba gelen EUR tahsilat, TL hesaba gelen tahsilat ayrı doğru işlenmeli.
- Dövizde mutabakat: mutabakat çıktısı döviz tutarıyla gönderilebilmeli.
Bu listede en çok atlanan madde toplu kalıntı raporudur. Tek bir caride kur farkını konsoldan görmek kolaydır; ama yüz dövizli carisi olan firmada ay sonunda hangilerinde kalıntı biriktiğini bulmak için cari cari dolaşmak gerekir. Toplu rapor, en büyük kalıntıdan başlayarak listeyi verir ve mali müşavirle yapılacak kur farkı görüşmesinin gündemi olur.
Tedarikçi tarafını da unutmayın. İthal hammadde alan firmada EUR ya da USD borçlar aynı mantıkla izlenir; borç dövizde kapandığı halde TL'de kalan tutar, ödenecek para değil, kapatılmamış kur farkıdır.
Excel, ön muhasebe ya da ERP: hangisi uygun?
Az sayıda dövizli müşteriyle çalışan firma Excel'de döviz bakiyesini izleyebilir; dövizli müşteri ve tedarikçi sayısı arttıkça kurun, açık kalemin ve kur farkının programda hesaplanması gerekir.
- Excel: döviz kolonları kolayca eklenir. Kur her gün elle girilir, faturalar ve tahsilatlar ayrıca kopyalanır; kur farkı hesabı formülle kurulur ve bir satır atlandığında bozulur.
- Ön muhasebe programı: dövizli fatura ve dövizli cari çoğunlukla vardır. Güncel kurla karşılık ve kalıntının ayrı gösterilip gösterilmediği programdan programa değişir.
- ERP: dövizli sipariş, irsaliye, fatura, banka ve muhasebe aynı kayıttan beslenir. Cari kartların para birimiyle doğru açılması kurulumun en önemli adımıdır.
Yurt dışı müşterilerin mutabakat ve tahsilat tarafı yurt dışı müşteri cari takibi yazısında anlatılıyor.
Seçerken hangi sorular sorulmalı?
Demoda şu senaryoyu kurun: EUR müşteri, iki EUR fatura, biri EUR hesaba, biri TL hesaba gelen iki tahsilat. Sonra şunları sorun:
- Kur hangi kaynaktan, hangi günün ve hangi türün kuru olarak geliyor; değiştirilebiliyor mu?
- TL hesaba gelen tahsilat cariye kaç EUR olarak işlendi?
- Döviz bakiyesi, defter bakiyesi ve güncel kurla karşılık ayrı görünüyor mu?
- Döviz bakiyesi kapandığında kalan TL tutar "kur farkı" olarak ayrıca gösteriliyor mu?
- Bütün dövizli cariler için kalıntı tek raporda alınabiliyor mu?
- İrsaliyeden kesilen faturada kur hangi tarihten alınıyor?
- Açık kalem ve gecikme günü döviz tutarı üzerinden hesaplanıyor mu?
- Mutabakat ve ekstre döviz cinsinden yazdırılabiliyor mu?
Dövizli cari takibinde sık yapılan hatalar
- Yabancı müşteriyi TL cari açmak: Döviz bakiyesi hiç tutulmaz, kur farkı alacak gibi görünür.
- Kuru elle girmek: Aynı gün iki farklı kur kullanılır, mutabakatta fark çıkar.
- Kalıntıyı tahsil edilecek alacak sanmak: Müşteri gereksiz yere aranır, ilişki zedelenir.
- Kur farkını yıl sonuna bırakmak: Yüzlerce caride biriken fark tek seferde kapatılmaya çalışılır.
- TL hesaba gelen dövizli tahsilatı TL olarak işlemek: Döviz bakiyesi kapanmaz, müşteri borçlu görünmeye devam eder.
PakERP One'da dövizli cari takibi
PakERP One'da dövizli cari ayrı bir modül değil, cari kartın para birimiyle çalışan Finans modülüdür. Program ve bulut sunucu ücretsizdir.
- 801 Cari Kartlar: cari para birimi (EUR, USD), ülke ve ülke kodu; yurt dışı caride yabancı vergi numarası.
- Kur: TCMB kuru her gün kendiliğinden çekilir; dövizli belgede kur, belge tarihinden önceki iş gününün TCMB satış kurudur. İrsaliyeden faturalaştırmada irsaliye tarihinin kuru kullanılır. Dövizli belgenin toplamlarında "Toplam Ödenecek (TL)" görünür.
- 802 Cari Ekstre ve 803 Vade Analizi: FIFO açık kalem, kalan tutar ve gecikme günü.
- 851 Cari Konsol: defter bakiyesi, "Gerçek Bakiye" (döviz bakiyesi × güncel kur) ve "Kur Farkı Kalıntısı" ayrı kartlarda; dövizde kapanmış ama TL'de bakiye taşıyan caride uyarı.
- Kur Farkı Kalıntısı (Gerçek Bakiye) raporu: bütün dövizli carilerde defter bakiyesi, gerçek bakiye ve kalıntı tek listede; PDF ve Excel.
- 831 Banka Hareketleri: TL hesaba dövizli cariden ödeme geldiğinde döviz tutarı TL tutarın kura bölünmesiyle bulunur ve cariye dövizde işlenir.
- 805 Cari Mutabakat: belirli tarihteki bakiye ve açık kalemler.
Kalıntının kur farkı faturasıyla mı, kambiyo kaydıyla mı kapatılacağına mali müşavirinizle karar verilir; kayıt ilgili belgeyle ya da 901 Muhasebe Fiş İşlemleri ile girilir. Ayrıntılar Finans modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: Dövizli Banka Hesabı Muhasebesi ve Döviz Bozdurma, Ay Sonu Kur Değerlemesi Nasıl Yapılır? Kayıt Mantığı, İhracat Takip Programı Seçerken Neye Bakılır?.