İhracat takip programı her satışı bir dosya olarak izler: proforma, sipariş ve termin, üretim, yükleme, gümrük beyannamesi, ihracat faturası, sevk belgeleri, tahsilat ve kur farkı. Seçerken dosyanın hangi aşamada beklediğinin tek ekranda görünmesine, ihracat faturasının GTİP, teslim şekli ve kap bilgileriyle kesilebilmesine, dövizli cari bakiyenin doğru izlenmesine ve belgelerin dosyaya eklenebilmesine bakılır.
Yurt içi satışta iş çoğunlukla irsaliye ve faturayla kapanır. İhracatta ise fatura kesildiğinde dosyanın daha yarısı açıktır: beyanname kapanmamış, konşimento gelmemiş, menşe belgesi beklemede, para yolda, kur farkı hesaplanmamış. Bir dosyada bu adımlardan biri unutulursa sonucu haftalar sonra, müşteri vesaik beklediği için ödemeyi geciktirdiğinde ya da KDV iadesi dosyası eksik çıktığında görürsünüz.
İhracat takip programının işi bu açık uçları göstermektir. Aşağıda böyle bir programdan ne beklenmesi gerektiği, kontrol listesi, seçenekler ve seçerken sorulacak sorular var. İhracatın adımlarını baştan sona görmek isterseniz önce ihracat süreci adım adım yazısına bakın; burada konu o adımları izleyecek programın seçimi.
Tam boyutİçindekiler
- İhracat takip programı neyi izlemeli?
- Olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
- Bir ihracat dosyasının durumu nasıl izlenir?
- Excel, ön muhasebe, ayrı ihracat programı ya da ERP: hangisi uygun?
- Seçerken hangi sorular sorulmalı?
- İhracat takibinde sık yapılan hatalar
- PakERP One'da ihracat takibi
- Sık sorulan sorular
İhracat takip programı neyi izlemeli?
İhracat takip programı, her satışı başından tahsilatına kadar bir dosya olarak izlemeli ve dosyanın hangi aşamada beklediğini göstermelidir. Yalnız fatura listesi tutan bir program ihracatçının en çok zaman kaybettiği yeri, yani faturadan sonraki işleri görmez.
Bir ihracat dosyasında izlenmesi gerekenler:
- Teklif ve proforma: dövizli fiyat, teslim şekli, ödeme şekli, geçerlilik süresi. Proformanın içeriği proforma fatura yazısında.
- Sipariş ve termin: müşterinin sipariş numarası, satır bazında yükleme haftası.
- Üretim: siparişe bağlı iş emirleri ve ilerleme.
- Yükleme: araç ya da konteyner, yükleme tarihi, kap sayısı, brüt ve net ağırlık.
- Gümrük: beyanname numarası ve kapanış durumu. Faturayla eşleşmesi gümrük beyannamesi ve fatura yazısında anlatılıyor.
- İhracat faturası: GTİP, teslim şekli, gönderilme şekli, kap bilgisi, istisna kodu.
- Sevk belgeleri: konşimento ya da CMR, menşe şahadetnamesi, A.TR ya da EUR.1, çeki listesi, sigorta poliçesi.
- Tahsilat: ödeme şekli, beklenen tarih, gelen tutar, banka masrafı, kur farkı.
Bu bilgilere bakan kişiler farklıdır. Satış temsilcisi müşteriye yükleme tarihini söyler, sevkiyat sorumlusu aracı ve kap sayısını bilir, muhasebe beyanname numarasını ve tahsilatı izler, patron haftada bir açık dosya listesine bakar. Program her birine aynı dosyanın kendi işini ilgilendiren kısmını göstermeli, ama bilgi tek bir yerde durmalıdır. Aynı yükleme tarihi satışta bir, sevkiyatta başka yazılıyorsa takip programı değil, iki ayrı not defteri vardır.
Olmazsa olmaz özellikler nelerdir?
Aşağıdaki tablo demoda tek tek denenebilecek maddelerden oluşur. Satıcının "var" demesi yetmez; kendi ürününüze benzer bir kartla ve gerçek bir müşteri örneğiyle deneyin.
| Özellik | Neden gerekli | Demoda nasıl denenir |
|---|---|---|
| Dövizli teklif ve sipariş | Fiyat müşterinin para biriminde verilir | EUR teklif hazırlayıp siparişe çevirin |
| Satır bazlı termin | Aynı siparişin kalemleri farklı haftalarda yüklenir | İki satıra iki farklı tarih girin |
| İhracat faturası alanları | GTİP, teslim şekli, kap bilgisi faturada yer alır | Eksik GTİP ile fatura kesmeyi deneyin, uyarı geliyor mu |
| e-Fatura ihracat senaryosu | İhracat faturası elektronik ortamda düzenlenir | Faturanın e-Fatura önizlemesine bakın |
| Yabancı cari kartı | Ülke kodu ve yabancı vergi numarası | Almanya'daki bir müşteri kartı açın |
| Dövizli cari bakiye | Müşteri EUR ile izlenir, TL bakiye yanıltır | EUR fatura ve EUR tahsilat girip bakiyeye bakın |
| Belgeye dosya ekleme | Konşimento, beyanname, menşe belgesi dosyada durur | Faturaya PDF ekleyin |
| Açık dosya listesi | Faturası kesilmiş ama tahsil edilmemiş dosyalar | Vadesi geçen dövizli alacakları listeleyin |
Bu listeden ikisi seçimi en çok etkiler: ihracat faturasının programdan doğru alanlarla kesilebilmesi ve dövizli cari bakiyenin kur farkından ayrı izlenebilmesi. Biri eksikse dosya takibi programın dışına, Excel'e kayar.
İhracat takibinde en çok vakit kaybettiren şey, aynı dosyanın bilgisinin satış, sevkiyat ve muhasebede üç ayrı yerde durmasıdır. Dosyanın tek bir kayıt zincirinde, belgeleriyle birlikte tutulması takip toplantısını kısaltır.
Bir ihracat dosyasının durumu nasıl izlenir?
Dosyanın durumu, tamamlanması gereken adımların hangisinde beklediğiyle izlenir; her adımın bir sorumlusu ve bir kapanma şartı olmalıdır. Adımlar ve kapanma şartları şöyle sıralanabilir:
- Teklif: müşteri proformayı onayladığında kapanır.
- Sipariş: sipariş kaydı ve yükleme haftası girildiğinde kapanır.
- Üretim: siparişin tüm satırları stokta hazır olduğunda kapanır.
- Yükleme: araç ya da konteyner yola çıktığında kapanır.
- Fatura: ihracat faturası düzenlendiğinde kapanır.
- Gümrük: beyanname kapandığında kapanır.
- Belgeler: konşimento, menşe ve dolaşım belgeleri müşteriye ya da bankaya ulaştığında kapanır.
- Tahsilat: bedelin tamamı hesaba girdiğinde kapanır.
- Kayıt: kur farkı muhasebeye işlendiğinde ve iade dosyası için gereken belgeler toplandığında dosya kapanır.
Teslim şekli bu sırayı değiştirir: EXW satışta yükleme sizin sorumluluğunuzda bitmez, CIF satışta navlun ve sigorta size aittir. Teslim şekillerinin farkı Incoterms yazısında. Tahsilat adımının nasıl işlediği ise ödeme şekline bağlıdır; akreditif, vesaik mukabili ve peşin ödeme yazısına bakın.
Excel, ön muhasebe, ayrı ihracat programı ya da ERP: hangisi uygun?
Ayda birkaç dosya çıkaran firma bir süre Excel'le idare edebilir; ihracatı üretimle birlikte yürüten firmada takibin sipariş, üretim ve fatura kayıtlarıyla aynı yerde olması en az tekrar iş çıkaran yoldur.
- Excel takip tablosu: hemen kurulur, her firma kendi kolonlarını ekler. Ama fatura ve tahsilat başka programdadır; tablo elle güncellenir, dosyayı güncelleyen kişi izne çıktığında takip durur.
- Ön muhasebe programı: dövizli fatura ve cari vardır. İhracat faturasının özel alanları, sipariş terminleri ve üretim bağlantısı çoğu zaman yoktur.
- Ayrı ihracat takip yazılımı: dosya mantığı ve belge listeleri güçlüdür. Sipariş, stok ve fatura başka sistemde kaldığı için aynı bilgi iki kez girilir.
- ERP içinde ihracat: teklif, sipariş, iş emri, irsaliye, fatura ve tahsilat aynı kayıt zincirindedir. İlk kurulum emek ister: cari kartlarda ülke ve para birimi, stok kartlarında GTİP doğru girilmelidir.
Üretici gözüyle ERP seçiminde nelere bakılacağını ihracat yapan üretici ERP'de neye bakmalı yazısında ayrıca ele aldık.
Seçerken hangi sorular sorulmalı?
Satıcıya ya da deneme hesabına şu soruları sorun ve her cevabı ekranda görmek isteyin:
- İhracat faturasında GTİP, teslim şekli, gönderilme şekli ve kap bilgileri nerede giriliyor, eksikse fatura gönderilmeden uyarılıyor mu?
- Stok kartındaki GTİP faturaya kendiliğinden geliyor mu?
- Yabancı müşteri kartında ülke kodu ve yabancı vergi numarası tutulabiliyor mu?
- EUR fatura TL'ye hangi kurla çevriliyor, kur hangi tarihten alınıyor?
- Dövizli müşteride döviz bakiyesi ile TL bakiye ayrı görünüyor mu, kur farkı ayrıca gösteriliyor mu?
- Konşimento ve beyanname gibi belgeleri faturaya ya da siparişe ekleyebilir miyim?
- Bir siparişin hangi satırlarının yüklendiğini, hangilerinin beklediğini görebilir miyim?
- Programda olmayan işler, örneğin gümrük beyannamesi ya da iade listesi, hangi verilerle hazırlanıyor ve bu veriler Excel'e alınabiliyor mu?
Son soru sanıldığından önemlidir. Hiçbir program ihracatın bütün evrakını üretmez; gümrük müşaviri ve mali müşavir kendi sistemleriyle çalışır. Programdan beklenen, onlara gereken fatura, GTİP, ağırlık ve tutar listelerini her ay elle derlemeden verebilmesidir.
İhracat takibinde sık yapılan hatalar
- Dosyayı fatura kesilince kapatmak: Beyanname, belge ve tahsilat adımları sahipsiz kalır.
- Stok kartına GTİP yazmamak: Her faturada GTİP elle aranır ve aynı ürüne farklı kodlar yazılabilir.
- Yabancı müşteriyi TL cari olarak açmak: EUR alacak TL'ye çevrilip izlenir, kur farkı alacak gibi görünür.
- Belgeleri e-postada bırakmak: İade dosyası hazırlanırken konşimento ve beyanname aranır.
- Teslim şeklini siparişte yazıp faturada farklı girmek: Navlun ve sigorta kimin ödeyeceği tartışmaya döner.
- Kur farkını yıl sonuna bırakmak: Her tahsilatta oluşan fark aylarca kayda girmez.
PakERP One'da ihracat takibi
PakERP One'da ihracat ayrı bir program değil, satış zincirinin dövizli ve ihracat alanlı hâlidir. Program ve bulut sunucu ücretsizdir.
- 801 Cari Kartlar: ülke ve ülke kodu (ör. DE), yabancı vergi numarası, cari para birimi (EUR, USD).
- 111 Satış Teklifleri: dövizli teklif; Yazdır ▾ menüsünde teklif / proforma formu PDF olarak alınır.
- 103 Satış Siparişleri: satır bazında teslim tarihi; geciken satır kırmızı, yedi gün içinde teslimi olan sarı görünür.
- 8120 İş Emirleri: siparişin üretimi ve ilerlemesi.
- 101 Satış Faturaları: fatura türü "İhracat" seçilince Teslim Şekli (EXW, FCA, FOB, CIF, DAP, DDP ve diğerleri) ve Gönderilme Şekli alanları açılır; satırda GTİP (stok kartından gelir), kap cinsi, kap no ve kap adedi girilir. KDV %0 ve 301 istisna kodu kendiliğinden gelir. e-Fatura ihracat senaryosuyla entegratör üzerinden gider; GTİP, teslim şekli, kap cinsi ya da ülke eksikse göndermeden önce uyarı verir.
- 802 Cari Ekstre ve 851 Cari Konsol: dövizli müşteride açık kalemler, gerçek bakiye ve kur farkı kalıntısı.
- Ekler sekmesi: konşimento, beyanname ve menşe belgesi faturaya ya da siparişe dosya olarak eklenir.
Gümrük beyannamesi, çeki listesi ve KDV iadesi dosyası programda hazırlanmaz; bunlar gümrük müşaviri ve mali müşavirle yürütülür, gereken liste ve rakamlar raporlardan Excel'e alınır. Satış zincirinin tamamı satış modülü sayfasında.
Konuyla ilgili: İhracat Faturası e-Fatura ile Nasıl Kesilir?, Dövizli Cari Takip Programı Nasıl Olmalı?.