İhracat faturası satışı, gümrük beyannamesi ise malın gümrükten çıkışını belgeler; beyanname faturaya dayanarak hazırlanır ve ikisi aynı sevkiyatı anlatır. Alıcı, fatura numarası ve tarihi, miktar, kap bilgisi, GTİP, para birimi, tutar ve teslim şekli iki belgede uyumlu olmalıdır. Fatura tarihi ile fiili ihracat tarihi farklı olabilir; tutar farkı ise çoğu zaman teslim şeklinden, navlun ve sigortadan ya da kısmi sevkiyattan doğar ve açıklanabilir olmalıdır.
İhracatta aynı sevkiyatı anlatan iki resmi belge vardır. Biri sizin kestiğiniz ihracat faturası, öbürü gümrük müşavirinin verdiği beyanname. Biri satışı, öbürü malın sınırdan çıkışını kanıtlar. İkisi birbirini tuttuğu sürece kimse sorgulamaz; tutmadığında soru önce gümrükte, sonra KDV iadesinde, en son vergi incelemesinde gelir.
Bu rehber iki belgenin alan alan nasıl karşılaştırılacağını, farkların hangilerinin normal olduğunu ve uyuşmazlık çıktığında sıranın ne olduğunu anlatıyor. İhracat faturasının e-Fatura tarafı ihracat faturası e-Fatura ile nasıl kesilir yazısında ayrıca var; burada beyanname ile karşılaştırmaya odaklanıyoruz.
Tam boyutİçindekiler
- Gümrük beyannamesi nedir, faturayla bağı nedir?
- Fatura ile beyannamede hangi bilgiler aynı olmalı?
- Beyannamedeki tutar faturadan neden farklı olabilir?
- Kısmi ve birleşik sevkiyatta eşleşme nasıl kurulur?
- Fatura tarihi ile fiili ihracat tarihi neden farklıdır?
- Uyuşmazlık çıkarsa ne yapılır?
- Eşleştirme için kontrol listesi
- Muhasebede hangi tutar ve tarih esas alınır?
- PakERP One'da fatura ve beyanname bilgisi nerede durur?
- Sık sorulan sorular
Gümrük beyannamesi nedir, faturayla bağı nedir?
İhracat beyannamesi, ihraç edilecek eşyanın gümrük idaresine bildirildiği resmi beyandır ve ihracat faturasına dayanarak hazırlanır. Beyanda eşyanın tarifesi, miktarı, kıymeti, alıcısı, gideceği ülke ve taşıma bilgileri yer alır. Fatura bu bilgilerin ana kaynağıdır; çeki listesi ağırlık ve kap bilgisini tamamlar.
e-Fatura mükellefinin ihracat faturası ayrı bir senaryoyla gümrük idaresinin sistemine ulaşır ve beyanname bu faturaya atıf yapar. Mal gümrükten çıktıktan sonra beyanname kapanır; ihracat o anda gerçekleşmiş sayılır. Kapanmış beyanname, ihracatın kanıtıdır ve KDV iadesinden kambiyo işlemlerine kadar her yerde istenir.
Fatura ile beyannamede hangi bilgiler aynı olmalı?
Kimlik bilgileri, miktar, tarife ve tutar alanları iki belgede uyumlu olmalıdır. Aşağıdaki tablo hangi alanın birebir tutması, hangisinin açıklanabilir farkla kabul edilebileceğini gösterir.
| Alan | Birebir mi? | Fark varsa sebebi ne olabilir? |
|---|---|---|
| Fatura numarası ve tarihi | Evet | Fatura yeniden kesilmiş, beyanname eski numarayı gösteriyor |
| Yabancı alıcı ve ülke | Evet | Cari kartta adres ya da ülke güncel değil |
| Miktar ve birim | Evet | Paketleme sonrası miktar değişmiş |
| Kap cinsi ve adedi | Evet | Çeki listesi faturadan sonra değişmiş |
| GTİP | Evet | Stok kartı ile müşavirin dosyası farklı kod tutuyor |
| Para birimi | Evet | Teklif EUR, fatura USD kesilmiş |
| Teslim şekli | Evet | Sözleşme ile fatura farklı kural yazıyor |
| Kıymet ve tutar | Açıklanabilir olmalı | Teslim şekli, navlun ve sigorta ayrımı |
| Ağırlık | Çeki listesiyle | Faturada ağırlık yok, beyan çeki listesinden yapılıyor |
GTİP'in nasıl belirlendiği GTİP kodu nedir, kap ve ağırlık bilgisinin nasıl hazırlandığı çeki listesi nasıl hazırlanır yazısında.
Uyuşmazlıkların büyük kısmı faturanın paketlemeden önce kesilmesinden doğar: son anda bir kasa eklenir ya da çıkarılır, fatura güncellenmez. Faturayı ancak çeki listesi imzalandıktan sonra kesmek basit ama etkili bir kuraldır.
Beyannamedeki tutar faturadan neden farklı olabilir?
En sık sebep teslim şeklidir. CIF ya da DAP ile kesilen faturada navlun ve sigorta bedelin içindedir; beyanda istatistik ve kıymet hesabı için bu kalemlerin ayrıştırılması gerekebilir. FOB ya da FCA faturada ise bu kalemler zaten yoktur.
Örnek (temsili): CIF Hamburg fatura 11.960 EUR; bunun 1.300 EUR'su deniz navlunu, 60 EUR'su sigorta. Malın yükleme limanındaki değeri 10.600 EUR'dur. Müşavir beyanda hangi kalemi nasıl göstereceğini sizden aldığı navlun ve sigorta bilgisine göre belirler. Bu bilgi verilmezse tahminle doldurulur ve sonradan açıklamak zorlaşır. Kalemlerin teslim şekline göre nasıl değiştiği Incoterms nedir yazısındaki örnekte var.
Diğer sebepler: aynı faturanın iki beyannameyle, iki araçla gönderilmesi (kısmi sevk), bir beyannamede birden fazla fatura bulunması ve TL karşılığının farklı tarihlerin kuruyla hesaplanması. Bunların hepsi normaldir, yeter ki dosyada açıklaması dursun.
Kısmi ve birleşik sevkiyatta eşleşme nasıl kurulur?
Bir faturanın birden fazla araçla gittiği ya da birden fazla faturanın tek araçla gittiği durumlarda eşleşme fatura satırı ve kap düzeyinde kurulur. Belgeler arasındaki bağ, "hangi kap hangi faturaya ait" sorusunun cevabıdır.
Örnek (temsili): müşteriye 24 paletlik bir sipariş tek faturayla kesildi, ama tır 20 palet aldı. Kalan 4 palet ertesi hafta ikinci araçla gidecek. Bu durumda iki yol vardır: ya fatura yüklenen 20 palete göre kesilir ve kalan 4 palet için ikinci fatura açılır, ya da müşavirle konuşulup tek faturanın iki beyannameye nasıl bölüneceği belirlenir. Birinci yol sahada daha az soru doğurur, çünkü her beyannamenin karşısında tek ve tam bir fatura durur.
Ters durumda, üç sipariş tek konteynerde gidiyorsa her faturanın kap numaraları çeki listesinde ayrı gösterilmeli; beyanname de bu üç faturayı ayrı ayrı anmalıdır. Kap numarası boş bırakılırsa varış ülkesinde hangi kasanın hangi faturaya ait olduğu anlaşılmaz.
Fatura tarihi ile fiili ihracat tarihi neden farklıdır?
Çünkü fatura beyannameden önce kesilir, ihracat ise mal gümrükten çıkıp beyanname kapandığında gerçekleşir. Tırla gönderilen yük sınır kapısında, gemiyle gönderilen yük limanda birkaç gün bekleyebilir.
Bu fark ay sonuna denk gelirse önem kazanır: fatura bir ayda, fiili ihracat sonraki ayda olabilir. İstisnanın hangi dönemde beyan edileceği ve KDV iadesinin hangi döneme ait olacağı GİB düzenlemesine göre fiili ihracata bağlanır. Ay sonuna yakın her sevkiyatta beyannamenin kapanma tarihini müşavirden alın ve muhasebeye bildirin. İade tarafındaki sonuçları ihracatta KDV iadesi yazısında.
Uyuşmazlık çıkarsa ne yapılır?
Önce hangi belgenin yanlış olduğu bulunur, sonra yalnız o belge düzeltilir. Sıra şöyledir:
- Fiziksel gerçeği belirleyin: araca gerçekte kaç kap, kaç adet, hangi ürün yüklendi? Yükleme fotoğrafı ve çeki listesi buna cevap verir.
- Fatura mı beyan mı yanlış? Fatura gerçeği yansıtıyor, beyan yanlışsa düzeltme müşavir aracılığıyla gümrük idaresinden istenir.
- Fatura yanlışsa: e-Faturanın iptal ve yeniden düzenleme kuralları GİB düzenlemesine tabidir; beyanname yeni faturaya göre güncellenmelidir.
- Müşteriye bildirin: alıcının ithalat beyanı sizin belgelerinize dayanır; düzeltilmiş belgeyi ona da gönderin.
- Muhasebeyi eşleyin: düzeltilen tutar ve tarih kayıtlara aynı şekilde yansısın.
Hangi yolun izleneceği, malın çıkıp çıkmadığına ve hatanın türüne göre değişir; karar müşavir ve mali müşavirle birlikte verilir.
Eşleştirme için kontrol listesi
Her sevkiyat kapandığında şu soruları cevaplayın ve cevabı dosyaya yazın:
- Beyannamedeki fatura numarası ve tarihi faturayla aynı mı?
- Miktar, birim, kap cinsi ve kap adedi çeki listesiyle ve faturayla aynı mı?
- Her satırın GTİP'i stok kartındaki kodla aynı mı?
- Teslim şekli sözleşme, fatura ve beyanda aynı mı?
- Tutar farkı varsa navlun, sigorta ya da kısmi sevkle açıklanıyor mu?
- Beyanname kapandı mı, kapanma tarihi ne?
- Tahsilat geldiyse bankaya hangi beyannameye ait olduğu bildirildi mi?
Muhasebede hangi tutar ve tarih esas alınır?
Satış kaydı ihracat faturasından yapılır: alıcı hesabı borç, yurt dışı satışlar alacak. Örnek (tutarlar temsili): 10.000 EUR fatura, fatura kuru 44,50.
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 120 Alıcılar | 445.000 | |
| 601 Yurt Dışı Satışlar | 445.000 | |
| Toplam | 445.000 | 445.000 |
Faturanın TL karşılığını hangi tarihin kuruyla hesaplayacağınız ve KDV beyannamesinde ihracat bedelinin hangi kurla gösterileceği ayrı sorulardır; ikisini de mali müşavirinizle bir kez netleştirin ve her sevkiyatta aynı kuralı uygulayın. Tahsilatta oluşan farklar için ihracatta kur farkı yazısına bakın.
PakERP One'da fatura ve beyanname bilgisi nerede durur?
PakERP One'da ihracat faturasının beyannameyle karşılaştırılan alanları faturada ve kartlarda tutulur; beyanname gümrük müşavirinin sistemindedir. Program ücretsizdir.
- 101 Satış Faturaları: Fatura Türü "İhracat"; Teslim Şekli ve Gönderilme Şekli başlıkta, GTİP (12 hane), Kap Cinsi, Kap No ve Kap Adedi satırda. GTİP stok kartından gelir.
- Eksik bilgi denetimi: GTİP, teslim şekli, kap cinsi ya da ülke eksikse e-Fatura gönderilmeden Türkçe uyarılır.
- e-Fatura: İHRACAT senaryosuyla Digital Planet üzerinden gümrük sistemine gider; yabancı müşteri faturada alıcı olarak ayrıca yazılır.
- Ekler: beyanname, çeki listesi ve taşıma belgesi PDF'i faturanın "Ekler" sekmesine konur; faturayı açan herkes aynı dosyayı görür.
- Muhasebe: fatura onaylanınca muhasebe fişi kendiliğinden kesilir; hangi hesaba yazılacağı 921 Kaynak Muhasebeleştirme Tanımları ile belirlenir.
Ayrıntı: e-Belge modülü ve Evrak ekleri.
Konuyla ilgili: GTİP Kodu Nedir, Ürünün GTİP'i Nasıl Bulunur?, Menşe Şahadetnamesi, A.TR ve EUR.1 Ne Zaman Gerekir?.