GTİP, Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu demektir ve her eşyanın gümrükte hangi sınıfta olduğunu gösteren 12 haneli koddur. İlk 6 hane dünyada ortak Armonize Sistem'den, sonraki haneler Avrupa Birliği ve Türkiye'nin alt ayrımlarından gelir. Ürünün GTİP'i malzemesine, işlevine ve kullanım yerine bakılarak tarife cetvelinde fasıl notları ve yorum kurallarıyla bulunur; emin olunamayan durumda gümrük idaresinden bağlayıcı tarife bilgisi istenir.
Gümrük müşaviri arar: "Bu braketin GTİP'i ne? Geçen sefer başka yazmışsınız." Satış sorumlusu bir önceki faturaya bakar, muhasebe bir önceki beyannameye. İki belgede iki ayrı kod vardır ve hangisinin doğru olduğunu kimse bilmez. Mal ise limanda, kamyonun üstünde bekler.
GTİP, ihracat yapan üreticinin her ürün için bir kez doğru karar verip sonra hep aynı şekilde kullanması gereken bilgidir. Doğru karar vergi, teşvik, menşe belgesi ve istatistik açısından sonuç doğurur; tutarsız kullanım ise gümrükte soru, gecikme ve bazen ceza demektir.
Tam boyutİçindekiler
- GTİP kodu nedir, 12 hane neyi anlatır?
- GTİP neden bu kadar önemli?
- Bir ürünün GTİP'i adım adım nasıl bulunur?
- Örnek: preslenmiş bir braketin GTİP'i nasıl düşünülür?
- Bağlayıcı tarife bilgisi nedir, ne zaman istenir?
- GTİP ERP'de nerede tutulmalı?
- GTİP kullanımında sık yapılan hatalar nelerdir?
- PakERP One'da GTİP nasıl kullanılır?
- Sık sorulan sorular
GTİP kodu nedir, 12 hane neyi anlatır?
GTİP, Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu'nun kısaltmasıdır: Türk Gümrük Tarife Cetveli'ndeki her eşya sınıfına verilen 12 haneli numaradır. Kod soldan sağa genelden özele doğru daralır.
| Haneler | Adı | Kim belirler? | Ne anlatır? |
|---|---|---|---|
| İlk 2 | Fasıl | Dünya Gümrük Örgütü (Armonize Sistem) | Ana grup: ör. demir veya çelikten eşya, plastikler |
| İlk 4 | Pozisyon | Armonize Sistem | Fasıl içindeki eşya türü |
| İlk 6 | Alt pozisyon | Armonize Sistem | Uluslararası ortak en ayrıntılı seviye |
| İlk 8 | Kombine Nomenklatür | Avrupa Birliği | AB ile ortak alt ayrım |
| 12 | Ulusal ayrım | Türkiye | Yurt içi vergi ve istatistik ayrımı |
İlk 6 hane dünyanın her yerinde aynı anlama gelir. Alıcınız kendi ülkesinin ithalat kodunu sorduğunda onun ilk 6 hanesinin sizin kodunuzla aynı olması beklenir; sonraki haneler ülkeden ülkeye değişir. Tarife cetveli dönemsel olarak güncellendiği için bir kez bulunan kodun yeni cetvelde hâlâ geçerli olup olmadığına yılda bir bakılmalıdır.
GTİP neden bu kadar önemli?
Çünkü gümrükte bir eşya hakkında verilen hemen her karar koda bağlıdır. Yanlış kod, doğru ürünü yanlış kurallara tabi kılar.
- Vergi ve önlemler: ithalatta uygulanacak vergi ve ek önlemler koda göre belirlenir. İhracatta da bazı eşyalar kayda, izne ya da kısıtlamaya tabidir.
- Menşe ve tercihli ticaret: A.TR, EUR.1 gibi belgelerin hangi şartlarla düzenleneceği ve menşe kuralı GTİP'e göre okunur.
- Teşvik ve rejimler: dahilde işleme gibi rejimlerde ithal edilen girdinin ve ihraç edilen ürünün kodları belgeye yazılır.
- Fatura ile beyannamenin uyumu: e-Fatura ile kesilen ihracat faturasında her satırda GTİP bulunur ve beyannamedekiyle aynı olmalıdır.
- Alıcının maliyeti: sizin yazdığınız kod alıcının ithalat beyanına yol gösterir; farklı kod, alıcı ülkede farklı vergi demek olabilir.
Menşe belgelerinin koda nasıl bağlandığı menşe şahadetnamesi, A.TR ve EUR.1 yazısında anlatılıyor.
Sahada GTİP genellikle ilk ihracatta müşavir tarafından bulunur ve bilgi müşavirin dosyasında kalır. Müşavir değiştiğinde ya da yeni bir ürün eklendiğinde aynı tartışma baştan yaşanır. Kodu stok kartına yazmak, bilginin firmaya ait olmasını sağlar.
Bir ürünün GTİP'i adım adım nasıl bulunur?
GTİP, ürünün ne olduğu, neyden yapıldığı ve ne işe yaradığı sırayla sorularak bulunur. Ürünün ticari adı ya da satışta kullanılan isim yeterli değildir; gümrükte belirleyici olan eşyanın kendisidir.
- Ürünü tarif edin. Malzeme (çelik, alüminyum, plastik, kauçuk), işlem (preslenmiş, dökülmüş, talaşlı işlenmiş), işlev ve kullanıldığı yer. Teknik resim ve fotoğraf hazır olsun.
- Aday fasılları belirleyin. Malzemeye göre fasıl ile işleve göre fasıl farklı çıkabilir. Bir taşıt parçası hem malzemesinin faslına hem taşıt aksamı faslına aday olabilir.
- Fasıl ve bölüm notlarını okuyun. Notlar hangi eşyanın o fasla girip girmediğini açıkça söyler; çoğu yanlış sınıflandırma not atlanarak yapılır.
- Genel yorum kurallarını uygulayın. Birden fazla pozisyona giren eşyada hangi pozisyonun öncelikli olduğunu bu kurallar belirler.
- Resmi kaynaklardan doğrulayın. Ticaret Bakanlığı'nın tarife cetveli ve sorgulama araçları güncel kodu verir.
- Gümrük müşavirinize onaylatın. Benzer eşya için daha önce hangi kodla beyanda bulunulduğunu müşavir bilir.
- Gerekirse bağlayıcı tarife bilgisi isteyin. Kararsız kalınan, tutarı yüksek ya da sürekli ihraç edilen ürünlerde idarenin resmi kararını almak sonraki tartışmayı bitirir.
Örnek: preslenmiş bir braketin GTİP'i nasıl düşünülür?
Örnek (sınıflandırma kararı değildir): bir otomotiv yan sanayi firması, sac levhadan preslenip kataforez kaplanmış bir tutucu braket ihraç edecek. Parça bir otomobilin gövdesine monte ediliyor.
- Malzemeye bakınca aday: demir veya çelikten diğer eşya faslı.
- İşleve bakınca aday: motorlu kara taşıtlarının aksam ve parçaları faslı.
- Bölüm notları, genel amaçlı parçaların taşıt aksamı sayılıp sayılmayacağını ayrıca düzenler. Cıvata, vida gibi genel kullanımlı parçalar taşıta takılsa da kendi fasıllarında kalır.
- Braket yalnız o taşıt için tasarlanmışsa sonuç bir yöne, her yerde kullanılabilen bir parçaysa öbür yöne gidebilir.
Bu örnek, aynı parçanın iki farklı fasla aday olabildiğini ve kararın ürün tarifine bağlı olduğunu göstermek içindir. Kesin kod için müşavir görüşü ya da bağlayıcı tarife bilgisi gerekir.
Bağlayıcı tarife bilgisi nedir, ne zaman istenir?
Bağlayıcı tarife bilgisi, gümrük idaresinin bir eşyanın hangi pozisyonda sınıflandırılacağına dair başvuru sahibine verdiği resmi karardır. Başvuruda ürünün tarifi, teknik özellikleri, fotoğrafı ve gerekirse numunesi sunulur. Karar, geçerli olduğu süre boyunca hem idareyi hem başvuranı bağlar.
Şu durumlarda istemek mantıklıdır: ürün düzenli ve yüksek tutarlı ihraç ediliyorsa, iki pozisyon arasında ciddi tereddüt varsa, alıcı ya da müşavir farklı kod öneriyorsa, ürünle bir teşvik ya da rejim belgesi bağlantılıysa. Başvuru yolu, gerekli belgeler ve kararın geçerlilik süresi Ticaret Bakanlığı'nın güncel düzenlemesine göredir.
GTİP ERP'de nerede tutulmalı?
GTİP stok kartında tutulmalıdır; faturada, irsaliyede ya da müşavire giden e-postada değil. Kod bir kez kartta doğru yazılırsa her ihracat faturasına oradan gelir, kimse elle yazmaz. Kısa bir kural listesi:
- Her ihraç edilen mamul ve yedek parça kartında GTİP dolu olsun.
- Kodu kimin onayladığı ve hangi tarihte belirlendiği kartın notunda dursun; bağlayıcı tarife bilgisi varsa belgesi karta eklensin.
- Aynı ürünün farklı varyantları (kaplamalı, kaplamasız) farklı kod alabilir; varyantlar ayrı kartsa her birine ayrı bakın.
- Tarife cetveli güncellendiğinde kartlar toplu kontrol edilsin.
Yalnız mamullerde değil, ithal edilen hammaddelerde de kod önemlidir. Dahilde işleme gibi bir rejimle çalışıyorsanız belgeye yazılan girdi kodu ile ithalat beyannamesindeki kod aynı olmalı; hammadde kartında da GTİP tutmak bu karşılaştırmayı kolaylaştırır. Rejimin işleyişi dahilde işleme rejimi nedir yazısında. Kodun ihracat sürecinin hangi adımında istendiğini görmek için ihracat süreci adım adım yazısına bakın.
Fatura satırındaki GTİP ile beyannamenin nasıl karşılaştırılacağı gümrük beyannamesi ile ihracat faturası yazısında, ihracat faturasının diğer alanları ihracat e-faturası yazısında.
GTİP kullanımında sık yapılan hatalar nelerdir?
Hataların çoğu kodun yanlış bulunmasından değil, doğru bulunmuş kodun tutarsız kullanılmasından çıkar.
- Ticari ada göre sınıflandırmak: "conta" dendi diye kauçuk faslına bakmak; parça metal ya da kompozit olabilir.
- İlk 6 haneyle yetinmek: Türkiye'deki beyanda 12 hane istenir.
- Tedarikçinin ya da rakibin kodunu kopyalamak: benzer görünen ürün başka malzemeden ya da başka işleve sahip olabilir.
- Her faturada elle yazmak: bir hane kayması beyannameyle uyuşmazlık demektir.
- Cetvel değişikliğini izlememek: eski kodla yapılan beyan reddedilebilir.
- Alıcıya farklı kod bildirmek: alıcının ülkesindeki beyan sizin belgelerinizle çelişirse sorgu ikinize birden gelir.
PakERP One'da GTİP nasıl kullanılır?
PakERP One'da GTİP stok kartında bir kez yazılır ve ihracat faturasına kendiliğinden gelir. Program ücretsizdir; kullanıcı ya da belge sınırı yoktur.
- 301 Stok Kartları: kartın GTİP alanına 12 haneli kod yazılır. Bağlayıcı tarife bilgisi yazısı ya da teknik resim kartın eklerine konabilir.
- 101 Satış Faturaları: Fatura Türü "İhracat" seçilince satırda GTİP sütunu açılır ve stok kartındaki kod kendiliğinden gelir; satırda değiştirilebilir. Aynı satırda Kap Cinsi (kutu, karton, palet, sandık), Kap No ve Kap Adedi girilir.
- Gönderim öncesi denetim: GTİP eksik ya da 12 haneden kısaysa fatura e-Fatura olarak gönderilmeden Türkçe uyarı verilir.
- Excel ile içe aktarma: çok kartlı firmada GTİP'ler stok kartı listesindeki "İçeri Aktar" ile Excel şablonundan toplu yazılabilir.
Ayrıntı: Stok modülü.
Konuyla ilgili: Incoterms Nedir? EXW, FOB, CIF, DAP Farkı, Çeki Listesi (Packing List) Nasıl Hazırlanır?.