1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Dahilde İşleme Rejimi (DİR) Nedir, Nasıl Takip Edilir
İhracat Rehberi · Vergi ve Teşvik

Dahilde İşleme Rejimi (DİR) Nedir, Belge Nasıl Alınır ve Taahhüt Nasıl Takip Edilir?

PakERP One Ekibi 9 dk okuma
Kısa cevap

Dahilde işleme rejimi, ihraç edilecek bir ürünün üretiminde kullanılacak hammadde ve yardımcı maddenin gümrük vergisi ve diğer yükler ödenmeden ya da teminat karşılığında ithal edilmesini sağlayan bir dış ticaret rejimidir. Firma Ticaret Bakanlığı'ndan dahilde işleme izin belgesi alır, belgede yazan girdiyi ithal eder, ürünü üretir ve belirlenen sürede ihraç ederek taahhüdünü kapatır. Takip; ithalat, sarfiyat, üretim ve ihracat kayıtlarının birbirine bağlanmasıyla yapılır.

Dahilde işleme rejimi, kısa adıyla DİR, ihracat için üretim yapan firmanın ithal girdiyi vergi yükü olmadan kullanabilmesi için kurulmuş bir sistemdir. Mantığı şudur: ithal edilen sac ya da granül yurt içinde kalmayacak, ürüne dönüşüp yurt dışına gidecekse, onun üzerindeki ithalat vergileri ihracatçının maliyetine binmesin.

Kâğıt üzerinde basit görünen bu kolaylığın karşılığı bir taahhüttür: belgede yazan miktarda ürünü, belirlenen sürede ihraç etmek ve bunu kayıtla kanıtlamak. DİR'den yararlanan firmaların çoğunun sorunu belgeyi almak değil, belge süresince ithalatı, üretimi ve ihracatı birbirine bağlı tutmaktır. Bu rehber rejimin işleyişini ve takip yöntemini anlatıyor. Rejimin şartları ve süreleri Ticaret Bakanlığı'nın güncel mevzuatıyla belirlenir; burada rakam vermiyoruz.

İzlenebilirlik şeması (8135): Lot ya da iş emri numarasıyla hammaddeden sevkiyata ileri ve geri iz: lotlar, iş emirleri, belgeler tek şemada.Tam boyut
İzlenebilirlik şeması (8135) · Lot ya da iş emri numarasıyla hammaddeden sevkiyata ileri ve geri iz: lotlar, iş emirleri, belgeler tek şemada.

Dahilde işleme rejimi nedir, kimlere yarar?

Dahilde işleme rejimi, ihraç edilecek ürünün üretiminde kullanılan ithal girdinin gümrük vergisi ve diğer ithalat yükleri ödenmeden ya da teminatla ithal edilmesine izin veren gümrük rejimidir. İzin, Ticaret Bakanlığı'nın düzenlediği dahilde işleme izin belgesi (DİİB) ile verilir.

En çok yarar sağladığı firmalar:

  • Hammaddesinin önemli kısmını ithal eden ve ürününün büyük kısmını ihraç eden üreticiler.
  • İthal girdinin vergi yükünün yüksek olduğu sektörler: metal, kimya, tekstil, plastik, otomotiv yan sanayi.
  • Düzenli ihracat siparişi olan, üretimini önceden planlayabilen firmalar.

Belge kapsamında yurt içinden yapılan bazı girdi alımlarında da güncel KDV tebliğine göre özel uygulamalar bulunur. Bunlardan yararlanılıp yararlanılamayacağını mali müşavirinizle kontrol edin.

Şartlı muafiyet ile geri ödeme sistemi arasındaki fark nedir?

Şartlı muafiyette vergiler baştan ödenmez, teminata bağlanır; geri ödeme sisteminde vergiler ithalatta ödenir, ihracat gerçekleşince geri istenir. Üretici ihracatçıların çoğu nakit akışı açısından şartlı muafiyeti tercih eder.

KonuŞartlı muafiyetGeri ödeme
İthalatta vergiÖdenmez, teminata bağlanırÖdenir
İhracattan sonraTeminat çözülür, taahhüt kapanırÖdenen vergi geri istenir
Nakit etkisiDaha hafifVergi ihracata kadar firmada bağlı kalır
Taahhüt yerine getirilmezseVergiler ve ek yükler tahsil edilirGeri ödeme yapılmaz

Hangi sistemin hangi eşya ve durumda kullanılabileceği mevzuatta ayrıca düzenlenmiştir.

Sahadan not

DİR belgesiyle çalışan üreticilerde takip tablosu çoğu zaman dış ticaret sorumlusunun kişisel dosyasında tutulur ve üretim kayıtlarıyla hiç karşılaştırılmaz. Belge kapatma zamanı geldiğinde sarfiyatın sahadaki gerçek tüketimle tutmadığı ortaya çıkar. Tabloyu her ay üretim ve sevkiyat kayıtlarıyla birlikte güncellemek bu sürprizi önler.

Dahilde işleme izin belgesi nasıl alınır?

Belge, Ticaret Bakanlığı'na elektronik ortamda yapılan başvuruyla alınır. Başvurunun omurgası, ne ithal edileceği ve ne ihraç edileceğidir. Genel sıra şöyledir:

  1. İhraç edilecek ürünü tanımlayın: ürünün adı, GTİP'i, miktarı ve tahmini ihracat değeri.
  2. Girdileri listeleyin: ürün başına hangi ithal hammaddeden ne kadar kullanılacağı, girdinin GTİP'i ve miktarı.
  3. Sarfiyatı belirleyin: ürün başına girdi tüketimi, fire ve atık; gerekirse uzman ya da kurum raporuyla.
  4. Başvuruyu yapın: belgenin istediği bilgiler ve ekler elektronik sisteme girilir.
  5. Teminatı hazırlayın: şartlı muafiyette ithalat vergilerine karşılık teminat istenir.
  6. Belge düzenlenince takibi başlatın: belge numarası, süresi ve kalemleri kayıtlara ilk günden işlenir.

Ürün ve girdi kodlarının doğru belirlenmesi belgenin temelidir; kodlama için GTİP kodu nedir yazısına bakın.

Sarfiyat nasıl hesaplanır?

Sarfiyat, bir birim ürün için kullanılan girdi miktarıdır ve ürünün içine giren net miktar ile üretimde oluşan fire ve atığın toplamıdır. Belgedeki ithalat hakkı ve ihracat taahhüdü bu orana göre kurulur.

Örnek (temsili, şirket verisi değil): sacdan preslenen bir braketin net ağırlığı 0,82 kg. Kesme ve delme artıklarıyla bir braket için 1,00 kg sac harcanıyor.

  1. Ürün başına sarfiyat: 1,00 kg sac; bunun 0,82 kg'ı ürüne giriyor, 0,18 kg'ı hurda.
  2. Belgede 50.000 braket ihracatı taahhüt edilecekse ithal edilebilecek sac: 50.000 × 1,00 = 50.000 kg.
  3. İhraç edilen braketin içindeki net sac: 50.000 × 0,82 = 41.000 kg.
  4. Hurda: 9.000 kg. Hurdanın nasıl beyan edileceği ve vergisi belgenin ve mevzuatın hükümlerine tabidir.

Sarfiyatın gerçek üretimle tutması önemlidir. Kâğıtta 1,00 kg yazıp sahada 1,10 kg harcanıyorsa ithal edilen sac taahhüdü karşılamaya yetmez ve eksik yurt içinden tamamlanır; tersinde ise ithal edilen sacın bir kısmı ürüne girmemiş görünür. Fire oranının nasıl ölçüldüğü fire oranı nasıl hesaplanır yazısında.

Eşdeğer eşya ne demektir?

Eşdeğer eşya, ithal edilen girdinin yerine üretimde aynı nitelikte, aynı kalitede ve aynı teknik özellikte yerli ya da serbest dolaşımdaki girdinin kullanılmasıdır. Rejim, belirli şartlarla buna izin verir.

Üretici için pratik sonucu şudur: ithal sac henüz gelmemişken aynı kalitedeki stok sacla üretime başlayıp ihracatı yapmak mümkün olabilir; ithal sac sonra gelir ve stoğa girer. Bu esneklik, aynı zamanda takibi zorlaştırır. Hangi ihracatın hangi girdiyle yapıldığını gösteren kayıt yoksa eşdeğerlik sonradan kanıtlanamaz. Kalite ve teknik özelliğin aynı olduğu, sertifika ve döküm raporlarıyla gösterilmelidir.

DİR ile KDV iadesi de birbirini etkiler. Belge kapsamında vergisiz ithal edilen girdide iadeye konu olacak yüklenilen KDV oluşmaz; yurt içinden KDV'li alınan girdiler ise iade hesabında yer alır. Aynı ihracat için iki dosya hazırlanırken hangi girdinin hangi kapsamda olduğunun karışmaması gerekir. İade tarafı ihracatta KDV iadesi yazısında.

DİR taahhüdü nasıl takip edilir?

Takip, belgedeki her kalem için izin verilen, ithal edilen, kullanılan ve ihraç edilen miktarın tek tabloda tutulmasıyla yapılır. Bu tablo belge kapanana kadar her ithalat ve her ihracatta güncellenir.

KalemBelgedeki miktarGerçekleşenKalanKaynak belge
İthal sac (kg)50.00032.00018.000İthalat beyannameleri
Üretilen braket (adet)50.00028.00022.000Üretim bildirimleri
İhraç edilen braket (adet)50.00025.00025.000İhracat beyannameleri
Belge süresiBelgede yazan bitiş tarihiKalan günBelge

Tablo örnektir. Kalan ihracat miktarı ile kalan belge süresi her ay yan yana okunmalıdır: taahhüt süresinde kapanamayacaksa süre uzatma ya da revizyon başvurusunun zamanında yapılması gerekir. Bunun koşulları güncel mevzuata göredir.

Kanıt zinciri lot düzeyinde kurulur: ithal sac kendi lot ve döküm numarasıyla girer, üretimde hangi lotun hangi iş emrinde tüketildiği yazılır, mamul lotu ihracat sevkiyatına bağlanır. Bu zincirin kurulması geriye ve ileriye izlenebilirlik yazısında anlatılıyor.

DİR'de sık yapılan hatalar nelerdir?

  • İthal girdiyi yurt içi satışa giden üründe kullanmak: belgenin amacı dışında kullanım vergi ve ceza doğurur.
  • Sarfiyatı gerçekçi belirlememek: fazla ya da eksik oran taahhüdün kapanmasını zorlaştırır.
  • Süreyi izlememek: bitişe yakın fark edilen eksik ihracat için uzatma başvurusu yetişmeyebilir.
  • İhracat beyannamesinde belgeye atıf yapmamak: belge kapsamındaki ihracat, beyanda belgeyle ilişkilendirilmelidir; aksi hâlde taahhüde sayılmayabilir. Beyanname ile faturanın eşleşmesi için gümrük beyannamesi ile ihracat faturası yazısına bakın.
  • Hurda ve atığı kayda almamak: sarfiyatın fire kısmı belge kapatmada sorulur. Hurda tartımları düzenli kaydedilmelidir.

PakERP One'da DİR takibine hangi kayıtlar destek olur?

PakERP One'da dahilde işleme belgesine özel bir ekran yoktur; belge başvurusu ve kapatma işlemleri Ticaret Bakanlığı sistemi üzerinden yürür. Programın sağladığı, taahhüt tablosunun dayandığı ithalat, üretim, hurda ve ihracat kayıtlarıdır. Program ücretsizdir.

  1. 202 Alış İrsaliyesi: ithal sac kendi lot numarasıyla, karşı lot ve döküm no ile girilir; "Çoklu Lot Girişi" ile her bobin ayrı lot olur. Beyanname ve sertifika PDF'i belgeye eklenir.
  2. 8121 Üretim Bildirimleri: tüketilen hammadde lotu bildirimde seçilir; hangi ithal lotun hangi iş emrinde kullanıldığı kayda geçer.
  3. 8135 İzlenebilirlik: ihracat sevkiyatındaki mamul lotundan ithal hammadde lotuna kadar soy ağacı şeması; eşdeğer eşya ve sarfiyat sorularında kanıt olarak kullanılır.
  4. 327 Hurda Kayıtları: boşaltma tarihi, cins, toplam, dara ve net ağırlık; fire kısmının kaydı.
  5. 101 Satış Faturaları: ihracat faturası GTİP ve kap bilgisiyle kesilir; "Raporlar ▾" ile listeler Excel'e alınıp taahhüt tablosuna aktarılır.

Ayrıntı: Stok, Lot ve Nitelik modülü.

Konuyla ilgili: Fire Oranı Nasıl Hesaplanır? Üretimde Fire Takibi, İhracat Süreci Adım Adım: Tekliften Tahsilata.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Dahilde işleme izin belgesi nereden alınır?
Belge Ticaret Bakanlığı'na elektronik ortamda yapılan başvuruyla alınır. Başvuruda ihraç edilecek ürün, ithal edilecek girdiler, miktarlar ve sarfiyat bilgileri istenir; şartlar güncel mevzuata göre belirlenir.
DİR belgesinin süresi ne kadardır?
Belge süresi ve uzatma koşulları Ticaret Bakanlığı'nın güncel düzenlemesine göre belirlenir ve belgenin üzerinde yazar. Takip tablosunda kalan süre her ay kalan ihracat miktarıyla birlikte izlenmelidir.
DİR kapsamında ithal edilen hammadde yurt içinde kullanılabilir mi?
Belgenin amacı ihraç edilecek ürünün üretimidir. Girdinin belge dışı kullanımı ya da ürünün yurt içinde satılması vergi ve ek yükler doğurabilir; böyle bir ihtiyaç varsa önce mevzuattaki imkânları müşavirinizle değerlendirin.
Sarfiyat oranı nasıl belirlenir?
Ürün başına kullanılan girdi miktarı; ürüne giren net miktar ile üretimde oluşan fire ve atık toplanarak bulunur. Gerçek üretim kayıtlarına ve tartımlara dayanmalıdır; gerekirse uzman raporu istenir.
DİR taahhüdü kapatılmazsa ne olur?
Şartlı muafiyette teminata bağlanan vergiler ve ek yükler tahsil edilebilir. Sonuç ve süreç güncel mevzuata göre değişir; süre yetmeyecekse uzatma ya da revizyon başvurusunu zamanında yapın.
PE
PakERP One Ekibiİhracat ve dış ticaret rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

İhracat faturasını PakERP One ile ücretsiz kesin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.