Geriye izlenebilirlik, bir mamul lotundan başlayıp içindeki yarı mamul ve hammadde lotlarına, oradan tedarikçiye ve alış belgesine inmektir. İleriye izlenebilirlik ters yöndedir: bir hammadde lotundan başlayıp o lotun girdiği iş emirlerini, çıkan mamul lotlarını ve sevk edildiği müşterileri bulmaktır. Geriye izleme bir şikâyetin kaynağını, ileriye izleme aynı kaynaktan etkilenen diğer ürünleri bulur; ikisi birlikte çalışmadan geri çağırmanın kapsamı belirlenemez.
Müşteri çatlak bir parça gönderdiğinde ilk sorulan soru nedir? "Bu parça hangi sacdan yapıldı?" İkinci soru hemen arkasından gelir: "O sacdan başka ne yaptık, kime gönderdik?" İlk soru geriye, ikincisi ileriye izlenebilirliktir. İkisi aynı kayıtları kullanır ama zinciri farklı uçtan tutar.
Bu iki yönü ayrı ayrı tanımlamak, zincirin hangi halkasının zayıf olduğunu görmeyi kolaylaştırır. Birçok firmada geriye izleme kabaca çalışır, ileriye izleme ise hiç denenmemiştir. Aşağıda iki yönün tanımı, farkları, zincirin genelde koptuğu yerler ve kendi kayıtlarınızı sınamak için bir tatbikat planı var. Lot kavramının temeli için lot takibi nedir yazısına bakabilirsiniz.
Tam boyutİçindekiler
- Geriye izlenebilirlik nedir?
- İleriye izlenebilirlik nedir?
- Geriye ve ileriye izlenebilirlik arasındaki fark nedir?
- "Bir adım geri, bir adım ileri" yeterli mi?
- İki yönlü izleme için hangi kayıtlar gerekir?
- İzlenebilirlik zinciri en çok nerede kopar?
- İzlenebilirlik tatbikatı nasıl yapılır?
- Sık yapılan hatalar
- PakERP One'da iki yönlü izleme
- Sık sorulan sorular
Geriye izlenebilirlik nedir?
Geriye izlenebilirlik, elinizdeki mamulden başlayıp onu oluşturan her şeye geriye doğru inmektir. Soru "bu ürün neyden, nerede, kimle yapıldı?" sorusudur. Bir mamul lotu için geriye izleme şu halkaları sırayla bulur:
- Mamul lotunun çıktığı iş emri, operasyon, makine, operatör ve tarih
- O iş emrinde tüketilen yarı mamul lotları
- Yarı mamullerin geçtiği fason operasyonlar ve fasoncu
- İlk operasyonda tüketilen hammadde lotları
- Hammadde lotunun tedarikçisi, tedarikçi lot numarası ve döküm no
- Alış irsaliyesi ve varsa malzeme sertifikası
Geriye izleme en çok müşteri şikâyetinde, iç kalite hatasında ve denetimde kullanılır. Kök neden analizinin ilk adımıdır: kaynağı bulmadan düzeltici faaliyet yazılmaz.
İleriye izlenebilirlik nedir?
İleriye izlenebilirlik, bir hammadde ya da yarı mamul lotundan başlayıp onun girdiği her ürünü ve gittiği her müşteriyi bulmaktır. Soru "bu parti nereye gitti?" sorusudur.
Tedarikçiniz bir sac partisinde mukavemet değerinin düşük çıktığını bildirdi diyelim. İleriye izleme şu listeyi verir: bu lottan hangi iş emirleri beslendi, hangi mamul lotları çıktı, bunların ne kadarı depoda, ne kadarı fasonda, ne kadarı hangi müşteriye hangi irsaliyeyle gitti. Depodaki kısım durdurulur, yoldaki ve müşterideki kısım için müşteriye haber verilir.
İleriye izleme, geriye izlemeye göre daha az denenir; çünkü gündelik çalışmada daha seyrek istenir. Oysa bir geri çağırmanın büyüklüğünü belirleyen tam olarak budur. Konu ürün geri çağırma yazısında ayrıca işleniyor.
İlk tatbikatta en sık bulunan kopukluk, fasondan dönen malın yeni lotunun gidiş lotuna bağlanmamasıdır. Gidiş ve dönüş aynı ekrandan, aynı lotla kaydedildiğinde bu halka kendiliğinden kapanır.
Geriye ve ileriye izlenebilirlik arasındaki fark nedir?
Fark başlangıç noktası ve sorulan sorudadır; kullanılan kayıtlar aynıdır. Tablo iki yönü yan yana koyuyor:
| Geriye izlenebilirlik | İleriye izlenebilirlik | |
|---|---|---|
| Başlangıç | Mamul lotu, müşteri irsaliyesi | Hammadde ya da yarı mamul lotu |
| Bitiş | Tedarikçi, alış belgesi, sertifika | Müşteri, sevk irsaliyesi, depodaki stok |
| Sorulan soru | Bu ürün neyden yapıldı? | Bu parti nereye gitti? |
| Tipik tetikleyici | Müşteri şikâyeti, iç hata | Tedarikçi uyarısı, geri çağırma |
| Sonuç | Kök neden, sorumlu parti | Etkilenen ürün ve müşteri listesi |
| En sık kopan halka | Üretimde tüketilen lotun yazılmaması | Sevk irsaliyesinde lotun yazılmaması |
Pratikte ikisi arka arkaya kullanılır: önce geriye gidip sorumlu hammadde lotu bulunur, sonra o lottan ileriye gidilip etkilenen diğer ürünler çıkarılır.
"Bir adım geri, bir adım ileri" yeterli mi?
Yasal ve müşteri şartlarının çoğu, en azından bir adım geri (kimden aldınız) ve bir adım ileri (kime verdiniz) bilgisini ister. Bu, firmanın kendi sınırları dışındaki halkaları tutmasının asgari şartıdır.
Üretim yapan bir firma için bu yetmez; asıl iş firmanın içindedir. Sac nereden geldi ve parça kime gitti bilinse bile, arada hangi sacın hangi parçaya dönüştüğü bilinmiyorsa iki uç birbirine bağlanamaz. İç izlenebilirlik, yani iş emrinde tüketilen lot ile çıkan lot arasındaki bağ, iki yönün de çalışmasının şartıdır.
Basit bir örnekle: ay içinde aynı tedarikçiden altı rulo gelmiş, bu rulolardan on iki iş emri beslenmiş ve beş müşteriye sevk yapılmış olsun. Yalnız bir adım geri ve bir adım ileri bilinen bir firma, sorunlu tek bir rulo için "altı rulonun hepsi, beş müşterinin hepsi" demek zorunda kalır. İç bağ kurulmuşsa cevap "şu rulo, şu üç iş emri, şu iki müşteri" olur.
İki yönlü izleme için hangi kayıtlar gerekir?
İki yönlü izleme için her lot hareketinin dört bilgiyi taşıması gerekir: hangi lot, ne kadar, nereden, nereye. Bu dört bilgi şu belgelerde doğar:
- Alış irsaliyesi: kendi lot numaranız, tedarikçinin lot numarası, döküm no, miktar ve kg.
- Üretim bildirimi: tüketilen lot ve miktarı, çıkan lot ve miktarı, iş emri, operasyon, makine, operatör, vardiya.
- Fason irsaliyeleri: giden lot, dönen lot, fasoncu, fire.
- Depo transferi ve sayım: lot bazında giriş ve çıkış.
- Sevk irsaliyesi: müşteriye giden lot ve miktar.
Bu belgelerden biri lotsuz kaydedildiğinde iki yönün ikisi de o noktada durur. Kayıtların aynı sistemde olması, izlemeyi dosya ve defter taramaktan kurtarır; lotların kartları birbirine bağlı olduğu için zincir tek ekranda okunur.
İzlenebilirlik zinciri en çok nerede kopar?
Zincir çoğunlukla malzemenin şekil, yer ya da miktar değiştirdiği noktalarda kopar. Kontrol edilecek yerler:
- Üretim bildirimi: Çıkan adet yazılır ama tüketilen hammadde lotu yazılmaz.
- Fason: Fasoncuya giden irsaliyede lot vardır, dönüşte yeni lot açılmaz ya da eskisine bağlanmaz.
- Lot birleştirme ve bölme: İki yarım kasa tek kasada toplanır, yeni lot eski iki lota bağlanmaz. Ayrıntısı lot birleştirme ve bölme yazısında.
- Yeniden işleme: Hatalı parça tekrar işlenir, çıktısı ayrı lot olarak kayda girmez.
- Sayım düzeltmesi: Fark lotsuz yazılır, bir lotun bakiyesi kaynağı belirsiz biçimde artar.
- İade: Müşteriden dönen mal hangi lottan olduğu belirtilmeden stoğa alınır.
İzlenebilirlik tatbikatı nasıl yapılır?
İzlenebilirlik tatbikatı, rastgele seçilen bir lotun iki yönde izlenmesi ve geçen sürenin ölçülmesidir. Yılda en az iki kez, habersiz yapılması önerilir. Adımlar:
- Son üç ayda sevk edilmiş bir mamul lotu rastgele seçilir.
- Saat tutulur. Mamul lotundan geriye gidilir: iş emri, tüketilen yarı mamul ve hammadde lotları, tedarikçi, alış irsaliyesi, sertifika.
- Bulunan hammadde lotlarından biri seçilir ve ileriye gidilir: bu lotun girdiği tüm iş emirleri, çıkan mamul lotları, depodaki kalan, sevk edilen irsaliyeler.
- Miktar dengesi kontrol edilir: hammadde lotundan çıkan kg ile iş emirlerinde tüketilen kg tutuyor mu, mamul lotunun üretilen adedi ile sevk ve depo toplamı tutuyor mu?
- Süre ve bulunamayan halkalar yazılır; her kopuk halka için bir düzeltici faaliyet açılır.
Örnek bir değerlendirme ölçütü (firmanıza göre belirleyin): geriye ve ileriye izleme birlikte bir saat içinde bitiyor ve miktar farkı yüzde birin altında kalıyorsa zincir sağlamdır. Denetimde aynı işin nasıl gösterileceği müşteri denetiminde izlenebilirlik yazısında.
Sık yapılan hatalar
Tatbikatlarda ve gerçek şikâyetlerde tekrar eden hatalar birkaç başlıkta toplanır:
- Yalnız geriye izlemeyi denemek. Şikâyetler hep mamulden geldiği için ileri yön hiç sınanmaz; ilk gerçek tedarikçi uyarısında liste çıkarılamaz.
- Tatbikatı hep aynı ürünle yapmak. Düzenli, tek operasyonlu bir ürün seçilir; fasonlu, çok operasyonlu ürün hiç denenmez.
- Miktar dengesine bakmamak. Zincir bulunur ama miktarlar tutmaz; bu, bir yerde lotsuz hareket olduğunu gösterir.
- Kağıt ve sistemi karıştırmak. Bir halka sistemde, bir halka dosyada, bir halka ustanın defterinde durur; her tatbikat saatler sürer.
- Kayıt kapanmadan sevk etmek. Üretim bildirimi ertesi güne kalır, mal o gün sevk edilir; irsaliyedeki lot henüz sistemde doğmamış bir lottur.
- Sonuçları yazmamak. Tatbikat yapılır, bulunan kopukluk sözlü olarak konuşulur ama düzeltici faaliyet açılmaz; bir sonraki tatbikatta aynı halka yine kopuk çıkar.
Bu hataların çoğu bir kez görülünce kolay düzelir. Zor olan, onları gerçek bir şikâyetten önce görmektir; tatbikatın amacı da budur.
PakERP One'da iki yönlü izleme
PakERP One'da geriye ve ileriye izleme aynı şemada görünür.
- 8135 İzlenebilirlik (Üretim Yönetimi menüsü): lot no, iş emri no ya da üretim siparişi no yazılır. Hammadde alışından üretim ve fason aşamalarına, müşteri sevkiyatına kadar soldan sağa bir soy ağacı açılır. Soldaki kartlar geriye, sağdakiler ileriye izlemedir.
- Kartlar türe göre renklidir (hammadde, üretim, fason, sevkiyat); üzerinde iş emri no, operasyon, tezgah, fasoncu ve karşı lot görünür. Karta tıklayınca lotun hareketleri, çift tıklayınca kaynak belge açılır.
- Her listede satıra sağ tıklayıp "İzlenebilirlik (Soy Ağacı)" seçilince aynı şema açılır; irsaliye satırından doğrudan başlanabilir.
- Zincirin iç halkası üretim bildiriminde kurulur: 8121 ekranında ve Android tablette her hammadde için en eski lot önerilir, "Lot Seç" ya da "Lot Okut" ile değiştirilir; seçilen lot soy ağacına işlenir.
- Fason gidiş ve dönüşte lot korunur (8125/8126).
Ayrıntılar Üretim modülü sayfasında.
Lot takibi ve izlenebilirlik: hammaddeden müşteriye her lot tek şemada
Lot ve döküm numaralı stok hareketleri, nitelik ve depo kırılımı, sevkiyatta lot seçimi ve FIFO, lot numaralı irsaliye, lot soy ağacı ve izlenebilirlik şeması.

Diğer videolar: PakERP One YouTube kanalı