Lot bölme, bir lotun birden çok parçaya ayrılmasıdır (rulo dilme, kısmi sevk, farklı depoya taşıma); lot birleştirme ise birden çok lotun tek bir lota toplanmasıdır (üretimde farklı hammadde lotlarının aynı iş emrinde tüketilmesi, kasaların birleştirilmesi). İki işlemde de soy ağacı, yeni lotun hangi lot ya da lotlardan ve ne miktarda geldiği kaydedilerek korunur. Kural: numara değişebilir, bağ kopmamalıdır.
Üç farklı rulodan kesilen saclar aynı kasaya konduğunda o kasanın lot numarası ne olmalı? Birinci rulonun numarası mı, yeni bir numara mı, yoksa üç numara birden mi? Soru basit görünür, ama verilen cevap bir gün müşteri şikâyetinde kaç kasanın geri toplanacağını belirler.
Lotlar sahada sabit durmaz. Rulolar dilinir, paletler bölünür, bir iş emri birden çok hammadde lotunu tüketir, bir sevkiyat üç ayrı üretim lotundan çıkar. Her bölünme ve birleşmede numara değişebilir; değişmemesi gereken, yeni lotun nereden geldiğini gösteren bağdır. Soy ağacı dediğimiz şey bu bağların toplamıdır.
Tam boyutİçindekiler
- Lot bölme ve birleştirme nedir, neden olur?
- Lot bölme nasıl yapılır?
- Lot birleştirme ne zaman kabul edilir?
- Üretimde birden çok hammadde lotu kullanılınca ne yazılır?
- Fasonda lotlar birleşir mi, nasıl izlenir?
- Bir sevkiyat birden çok lottan çıkarsa ne olur?
- Soy ağacını koruyan kurallar: kontrol listesi
- Lot bölme ve birleştirmede sık yapılan hatalar
- PakERP One'da lot bölme, birleştirme ve soy ağacı
- Sık sorulan sorular
Lot bölme ve birleştirme nedir, neden olur?
Lot bölme bir lotun iki ya da daha fazla parçaya ayrılması, lot birleştirme ise birden çok lotun tek lota toplanmasıdır. İkisi de üretimin olağan akışında kendiliğinden olur; sorun yapılmaları değil, kayıtsız yapılmalarıdır.
| Durum | Tür | Sahadan örnek |
|---|---|---|
| Rulo dilme | Bölme | 1.250 mm rulo üç dar bobine dilinir |
| Kısmi sevk | Bölme | 2.000 adetlik lotun 800'ü bugün, kalanı gelecek hafta gider |
| Karantinada kısmi karar | Bölme | Paletin bir kısmı uygun, bir kısmı red çıkar |
| Üretimde tüketim | Birleştirme | Bir iş emri iki rulo ve bir vida lotu tüketir |
| Kasa tamamlama | Birleştirme | Yarım kalan iki kasa tek kasaya boşaltılır |
| Fason dönüşü | Birleştirme ya da bölme | Fasoncu iki partiyi aynı fırında işleyip tek parti olarak gönderir |
Numara verme kuralları bölme ve birleştirmeyi de kapsamalıdır; genel yöntemler için lot numarası verme yöntemleri yazısına bakabilirsiniz.
Lot bölme nasıl yapılır?
Bölmede her parça ya üst lotun numarasını ek bir sıra numarasıyla taşır ya da yeni numara alıp üst lota bağlanır. İki yöntemde de her parçanın miktarı kayda girer ve parçaların toplamı üst lota eşit olur.
Örnek (rakamlar örnektir): 5.000 kg'lık R-2231 rulosu üç bobine dilinir.
- R-2231-1: 1.700 kg
- R-2231-2: 1.650 kg
- R-2231-3: 1.580 kg
- Dilme firesi: 5.000 - (1.700 + 1.650 + 1.580) = 70 kg
Fire ayrı bir satır olarak yazılmazsa bobinlerin toplamı ruloyu tutmaz ve miktar dengesi kurulamaz. Tedarikçinin karşı lotu ve döküm no her üç bobine aynen taşınır; şikâyet geldiğinde döküme kadar inebilmek için bu şarttır.
Kısmi sevkte bölme daha sessiz olur: lotun bir kısmı çıkar, kalan bakiye aynı numarayla depoda kalır. Burada ayrı numara gerekmez; irsaliye satırında çıkan lot ve miktar yazılması yeterlidir.
Lot bağının en çok koptuğu yer iki vardiya arasındaki rulo değişimidir. Önceki vardiya bildirimini tek satırla kapatır, yeni vardiya kaldığı yerden devam eder; iki rulo tek bildirimde birleşmiş olur. Rulo değişimini bildirim ekranında ayrı bir satır yapmak, bu birleşmeyi önlemenin en ucuz yoludur.
Lot birleştirme ne zaman kabul edilir?
Birleştirme, izlenebilirliği kaybetmeden yapılabiliyorsa kabul edilir: yeni lotun kaydında hangi üst lotlardan ne kadar geldiği yazılı olmalıdır. Ama her birleştirme şüpheli miktarı büyütür; bu yüzden gerekmedikçe yapılmaz.
Örnek (rakamlar örnektir): üç hammadde lotu aynı iş emrinde tüketiliyor ve tek bir mamul lotu çıkıyor.
| Hammadde lotu | Tüketilen | Mamul lotundaki payı |
|---|---|---|
| A | 1.200 kg | 1.200 / 2.500 = yüzde 48 |
| B | 800 kg | 800 / 2.500 = yüzde 32 |
| C | 500 kg | 500 / 2.500 = yüzde 20 |
C lotunda sorun çıktığında, lot birleştirilmişse mamul lotunun tamamı şüphelidir; malzemenin yalnız yüzde 20'si sorunlu olsa bile. Hammadde değişiminde üretim bildirimi ayrı girilip her rulo ayrı mamul lotuna bağlansaydı, şüpheli kısım C'den üretilen parçalarla sınırlı kalırdı.
Kasa tamamlamada da aynı hesap geçerlidir. Farklı lotlardan yarım kasalar birleştirilecekse kasa etiketinde iki lot da yazılmalı, kayıtta da iki lot birlikte çıkmalıdır.
Üretimde birden çok hammadde lotu kullanılınca ne yazılır?
Üretim bildiriminde tüketilen her hammadde lotu miktarıyla birlikte yazılır; üretilen lot bu tüketim satırlarıyla bağlanır. Bu, sahadaki en sık birleşme noktasıdır ve çoğu izlenebilirlik açığı burada oluşur.
- Rulo değişimi: vardiya ortasında rulo biterse yeni rulonun lotu o andan itibaren tüketime yazılır; en temizi, rulo değişiminde ayrı bildirim girmektir.
- Karışık besleme: granül ya da toz malzemede silo iki lotla doldurulduysa iki lot da tüketime yazılır; hangi parçanın hangisinden geldiği ayrılamaz, bu kabul edilir ve kayda geçer.
- Yarı mamul: önceki operasyonun çıktısı da bir lottur; sonraki operasyon onu tüketir ve zincir operasyon operasyon uzar. Bu düzen için operasyon bazlı stok yazısına bakın.
Fasonda lotlar birleşir mi, nasıl izlenir?
Birleşebilir. Isıl işlem, kaplama ya da boya fasoncusu farklı zamanlarda gelen partileri aynı fırın ya da hat yüklemesinde işleyebilir ve dönüşte tek irsaliye satırıyla gönderebilir. Bu durumda dönüşteki lot, gönderilen lotların birleşimidir ve kayıt da böyle kurulmalıdır.
Örnek (rakamlar örnektir): pazartesi 1.500 adet F-10 lotu, çarşamba 1.000 adet F-11 lotu ısıl işleme gönderildi. Fasoncu cuma günü 2.480 adet olarak tek parti döndürdü ve 20 adet fire bildirdi.
- Gönderilen toplam: 1.500 + 1.000 = 2.500 adet.
- Dönen: 2.480 adet, fire: 20 adet; toplam 2.500, denge tutar.
- Dönüş lotu iki üst lota bağlanır: F-10'dan 1.500, F-11'den 1.000 adet giriş.
- Fire hangi lottan çıktığı bilinmiyorsa iki lota birden yazılamaz; fasoncudan lot bazında fire bilgisi istenir, alınamazsa not düşülür.
Fasoncuya her partiyi ayrı işlemesini ve ayrı irsaliyeyle döndürmesini şart koşmak, izlenebilirliği korumanın en kesin yoludur. Bu şart fiyatı etkileyebilir; ürünün riskine göre karar verilir.
Bir sevkiyat birden çok lottan çıkarsa ne olur?
İrsaliye satırı birden çok lottan çıkabilir; bu durumda satırın lot dağılımı her lot ve miktarıyla birlikte kaydedilir. Müşteri tek lot şartı koymuyorsa bu olağan bir durumdur.
Örnek: müşteri 3.000 adet istiyor; depoda L-1 lotundan 1.200, L-2 lotundan 2.500 adet var. FIFO sırasıyla 1.200 adet L-1'den, 1.800 adet L-2'den çıkar ve L-2'de 700 adet kalır. İrsaliyede iki lot da yazar, kasa ve palet etiketleri de buna uyar.
Kısmi sevkin kalanı unutulmamalıdır: L-2'nin depoda kalan 700 adedi aynı numarayla bir sonraki sevkiyatı bekler. O sevkiyat da yazıldığında L-2 iki müşteriye ya da aynı müşteriye iki irsaliyeyle bölünmüş olur; şikâyet anında ikisi birlikte bulunmalıdır.
Bazı müşteriler bir palette tek lot ister. O zaman karışık palet kurulmaz; lot sınırında palet bölünür. Etiket kuralları paket ve palet etiketi yazısında.
Soy ağacını koruyan kurallar: kontrol listesi
- Her bölme ve birleştirmede yeni lotun üst lotları ve miktarları kaydedilir.
- Parçaların toplamı ile üst lot arasındaki fark fire ya da hurda satırıyla kapatılır.
- Tedarikçinin karşı lotu ve döküm no bölünen her parçaya taşınır.
- Rulo ya da hammadde değişiminde ayrı üretim bildirimi girilir.
- Farklı lotlardan kasa tamamlanacaksa etikette tüm lotlar yazılır.
- Müşteri tek lot istiyorsa karışık palet kurulmaz.
- Ayda bir, rastgele seçilen bir mamul lotu hammaddesine kadar geri izlenir; bağ kopuksa neden aranır.
Lot bölme ve birleştirmede sık yapılan hatalar
- Birleştirip üst lotu yazmamak: yeni lot numarası verilir, nereden geldiği boş kalır; soy ağacı orada biter.
- Bölüp fireyi yazmamak: bobinlerin toplamı ruloyu tutmaz, stok ve izleme birbirinden ayrılır.
- Ana lot numarasını her şeye vermek: rulodan çıkan tüm parçalar aynı numarayı taşır, şüpheli miktar gereksiz büyür.
- Kasa tamamlamayı kayda almamak: fiziksel olarak iki lot bir kasadadır, kayıtta tek lot görünür.
Bu hataların sonucu en çok geri çağırmada görülür; yöntemi ürün geri çağırma yazısında.
PakERP One'da lot bölme, birleştirme ve soy ağacı
PakERP One'da bölme ve birleştirme ayrı bir işlem olarak değil, belgelerin doğal akışında kayda girer ve 8135 İzlenebilirlik şemasına kendiliğinden işlenir. Program ücretsizdir.
- Mal kabulde bölme (202): "Çoklu Lot Girişi" bir irsaliye satırını N lota böler; lot no kökü önerilir (kök-1, kök-2...), her lota ayrı karşı lot yazılır, miktar eşit bölünür ya da elle girilir.
- Üretimde birleştirme (8121 ve Android): bildirimde her hammadde ve yarı mamul için en eski lot önerilir; "Lot Seç" ile birden çok lot seçilip miktarlar dağıtılır. Seçilen lotlar soy ağacına işlenir. Üretilen lotun numarası iş emri numarasıdır (GGAAYY-NN).
- Operasyon bazlı stok (326 Nitelikler): nitelikli kartta her operasyonun çıktısı ayrı nitelik ve ayrı lot olur; KESME, ISIL İŞLEM ve nihai aşama zincirde ayrı kart olarak görünür.
- Sevkte bölme: satış irsaliyesinde "Lot Seç" penceresi satırın depo ve niteliğindeki lotları listeler; birden çok lot işaretlenince satır "N lot" dağılımı olarak kaydedilir.
- Fason: fasoncuya giden lotun niteliği ve lotu korunur, dönüşte yeni nitelik ve lot bağlanır.
Şemanın nasıl okunacağı için izlenebilirlik şeması yazısına bakabilirsiniz.