1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Menşe Şahadetnamesi, A.TR ve EUR.1 Ne Zaman Gerekir
İhracat Rehberi · Gümrük ve Belgeler

Menşe Şahadetnamesi, A.TR ve EUR.1 Ne Zaman Gerekir, Nasıl Hazırlanır?

PakERP One Ekibi 8 dk okuma
Kısa cevap

Menşe şahadetnamesi malın hangi ülkede üretildiğini gösterir ve alıcı ülke istediğinde düzenlenir; gümrük vergisi indirimi sağlamaz. A.TR, Türkiye ile AB arasındaki gümrük birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde malın serbest dolaşımda olduğunu belgeler. EUR.1 ise serbest ticaret anlaşması olan ülkelere ve gümrük birliği dışında kalan ürünlerde tercihli menşei kanıtlar, alıcının daha düşük gümrük vergisi ödemesini sağlar.

Alman müşteriden gelen e-postanın son satırı kısaydı: "Please send A.TR with the shipment." Bir hafta sonra Fas'taki başka bir alıcı aynı ürün için EUR.1 istedi, Irak'taki distribütör ise menşe şahadetnamesi. Üç ülke, üç ayrı belge. Üretim aynı tezgahta, aynı sacdan yapılıyor; belge neden değişiyor?

Cevap, belgelerin farklı sorulara cevap vermesinde. Biri "bu mal nerede üretildi?" sorusunu, biri "bu mal gümrük birliği içinde serbest dolaşımda mı?" sorusunu, biri de "bu mal anlaşma kapsamında indirimli vergiye hak kazanıyor mu?" sorusunu cevaplar. Aşağıda üçünün farkını, hangi durumda hangisinin istendiğini ve üretici firmanın menşei nasıl kanıtladığını adım adım bulacaksınız. Belge kuralları anlaşmalara ve güncel mevzuata göre değişir; son kararı gümrük müşavirinizle birlikte verin.

Satış faturası (101): İrsaliyeden faturaya dönüşüm; KDV, vade ve toplamlar otomatik, e-Fatura tek tıkla.Tam boyut
Satış faturası (101) · İrsaliyeden faturaya dönüşüm; KDV, vade ve toplamlar otomatik, e-Fatura tek tıkla.

Menşe şahadetnamesi nedir, ne işe yarar?

Menşe şahadetnamesi, ihraç edilen malın hangi ülkede üretildiğini ya da yeterli işleme tabi tutulduğunu gösteren belgedir. Genellikle ticaret ve sanayi odaları tarafından onaylanır ve alıcı ülkenin gümrüğü, bankası ya da kamu ihalesi şartnamesi istediğinde düzenlenir.

Bu belgeye çoğu zaman "tercihsiz menşe belgesi" de denir. Tercihsiz olmasının anlamı şudur: alıcıya gümrük vergisinde indirim sağlamaz. İşe yaradığı yerler başkadır:

  • Alıcı ülkenin bazı ürünlerde menşe ülkeye göre farklı uygulama yapması (kota, ek vergi, ithal izni).
  • Akreditifli satışta bankanın ibraz edilecek belgeler arasında menşe şahadetnamesi şart koşması.
  • Kamu alımlarında ve büyük projelerde şartnamenin üretim yerini sorması.

Akreditif şartlarında belge adının nasıl geçtiğine dikkat edin. "Certificate of origin issued by chamber of commerce" yazıyorsa oda onaylı belge beklenir; fatura üzerindeki bir beyan yeterli sayılmaz. Akreditifte belge uyumu konusu ihracatta ödeme şekilleri yazısında ayrıca anlatılıyor.

A.TR dolaşım belgesi ne zaman gerekir?

A.TR, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki gümrük birliği kapsamında kalan sanayi ürünlerinin AB ülkelerine sevkinde istenir. Belge bir menşe belgesi değil, dolaşım belgesidir: malın Türkiye'de serbest dolaşımda olduğunu, yani gümrük vergileri ödenmiş ya da Türkiye'de üretilmiş olduğunu gösterir.

Bu ayrımın pratik bir sonucu vardır. Yurt dışından ithal edip vergisini ödediğiniz ve serbest dolaşıma soktuğunuz bir parça da A.TR ile AB'ye gönderilebilir; malın Türk menşeli olması şart değildir. Gümrük birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde AB'li alıcı A.TR sayesinde gümrük vergisi ödemez.

Her ürün gümrük birliğinin içinde değildir. Genel kural olarak tarım ürünleri ve bazı çelik ürünleri (eski Avrupa Kömür Çelik Topluluğu kapsamındaki ürünler) gümrük birliği dışında kalır; bu ürünlerde AB'ye yapılan sevkiyatta A.TR yerine EUR.1 gündeme gelir. Sac, rulo ve profil gibi ürünler satan bir firma bu yüzden ürününün hangi rejimde olduğunu GTİP üzerinden kontrol etmelidir. GTİP'in nasıl bulunduğu GTİP kodu nedir yazısında.

Sahadan not

Belge hatalarının çoğu mevzuat bilgisinden değil, aynı bilginin üç ayrı yerde elle yazılmasından doğar. Mal tanımı, GTİP, kap adedi ve ağırlık tek bir kaynaktan, yani stok kartı ve sevk kaydından geldiğinde fatura, çeki listesi ve menşe belgesi birbirini tutar.

EUR.1 ve EUR-MED ne zaman istenir?

EUR.1, Türkiye'nin serbest ticaret anlaşması imzaladığı ülkelere yapılan ihracatta ve AB'ye gümrük birliği dışında kalan ürünlerin sevkinde, malın anlaşmada tanımlanan tercihli menşe kurallarını karşıladığını kanıtlamak için kullanılır. Alıcı bu belgeyle kendi gümrüğünde indirimli ya da sıfır vergiden yararlanır.

EUR-MED, Pan-Avrupa-Akdeniz menşe kümülasyonu sisteminde kullanılan benzer bir belgedir. Kümülasyon, birden fazla anlaşma ülkesinden gelen girdilerin menşe hesabında birlikte sayılabilmesi demektir. Hangi anlaşmada EUR.1, hangisinde EUR-MED ya da fatura beyanı kullanılacağı anlaşmanın kendi menşe protokolünde yazar.

Bazı anlaşmalarda belirli şartlarda belge yerine fatura üzerine yazılan bir menşe beyanı da kabul edilir; onaylanmış ihracatçı statüsü bu imkânı genişletir. Bu şartlar ve tutar sınırları anlaşmaya göre değişir, güncel hâlini Ticaret Bakanlığı'nın serbest ticaret anlaşmaları sayfalarından kontrol edin.

Hangi belge hangi durumda kullanılır?

Üç belgenin farkı tek tabloda şöyle görünür. Tablo genel bir yönlendirmedir; somut sevkiyatta alıcı ülkenin istediği belge ve anlaşma metni esastır.

BelgeNe kanıtlar?Vergi avantajıTipik kullanım
Menşe şahadetnamesiÜretim ülkesi (tercihsiz menşe)SağlamazAnlaşması olmayan ülkeler, akreditif şartı, kamu ihalesi
A.TRGümrük birliği içinde serbest dolaşımAB'de gümrük vergisi yok (kapsamdaki sanayi ürünleri)AB ülkelerine sanayi ürünü sevkiyatı
EUR.1Anlaşmaya göre tercihli menşeİndirimli ya da sıfır vergiSerbest ticaret anlaşması olan ülkeler; AB'ye gümrük birliği dışı ürünler
EUR-MEDKümülasyonlu tercihli menşeİndirimli ya da sıfır vergiPan-Avrupa-Akdeniz kümülasyonu uygulanan ülkeler

Aynı sevkiyatta birden fazla belge istenebilir. Örneğin akreditifli bir satışta banka oda onaylı menşe şahadetnamesini, alıcının gümrüğü ise EUR.1'i isteyebilir.

Ürünün menşei nasıl belirlenir?

Tamamen Türkiye'de elde edilmeyen bir ürünün menşei, ithal girdilerin Türkiye'de "yeterli işçilik ya da işleme" görüp görmediğine bakılarak belirlenir. Tercihli menşe için ölçüt anlaşmanın listesindedir: tarife pozisyonu değişikliği, ithal girdi değerinin belirli bir oranı aşmaması ya da belirli bir işlemin yapılmış olması gibi.

Örnek: ithal sıcak haddelenmiş rulodan kesip presleyip kaynakladığınız ve boyadığınız bir braket düşünün. Hammaddenin GTİP'i ile mamulün GTİP'i farklıysa, anlaşmadaki kural tarife pozisyonu değişikliği istiyorsa ürün menşe kazanabilir. Kural bir değer sınırı da koyuyorsa ithal rulonun mamul fiyatı içindeki payı hesaplanır. Yalnız paketleme, etiketleme ya da basit montaj genellikle yeterli işlem sayılmaz.

Bu hesap için üreticinin elinde iki bilgi olmalıdır:

  • Reçete ve maliyet: mamulde hangi girdinin ne kadar kullanıldığı ve değeri. Ürün ağacı ve ürün maliyeti hesabı burada doğrudan işe yarar.
  • Girdilerin menşei: yurt içi tedarikçiden aldığınız malzemenin menşeini kanıtlamak için tedarikçi beyanı istenir. Uzun süreli tedariklerde uzun dönem tedarikçi beyanı kullanılır.

Bu belgeler ihracattan sonra da saklanmalıdır. Alıcı ülkenin gümrüğü belgeyi sonradan doğrulamak isteyebilir; doğrulamada kanıt sunulamazsa alıcı indirimli vergiyi geri öder ve ilişki zarar görür.

Belgeler nasıl düzenlenir ve onaylatılır?

Belgeleri ihracatçı doldurur; menşe şahadetnamesini oda, A.TR ve EUR.1'i gümrük idaresi onaylar. Belgeler giderek elektronik ortamda düzenlenip onaylanıyor; hangi belgenin hangi sistemden alındığını oda ve gümrük müşavirinizden öğrenin.

  1. Ürün ve ülke kontrolü: GTİP ve alıcı ülkeye göre hangi belgenin gerektiğini belirleyin. Alıcının talebini ve akreditif metnini yan yana okuyun.
  2. Menşe dosyası: tercihli menşe isteniyorsa reçete, maliyet hesabı ve tedarikçi beyanlarını hazırlayın.
  3. Fatura ve çeki listesiyle eşleme: belgedeki mal tanımı, kap adedi, brüt ağırlık ve fatura numarası ihracat faturası ve çeki listesi ile aynı olmalıdır.
  4. Doldurma: ihracatçı, alıcı, taşıma aracı, mal tanımı ve miktar alanları doldurulur; boş kalan satırlar usulüne göre kapatılır.
  5. Onay: belge oda ya da gümrük idaresinin onayına sunulur; gümrük beyannamesiyle birlikte işlem görür.
  6. Gönderim ve arşiv: aslı alıcıya ya da bankaya gider, kopyası ve dayanak dosyası saklanır.

Belgenin zamanında yetişmesi sevkiyat planının parçasıdır. Belge hazırlığını yükleme gününe bırakmamak için takvimi ihracat sevkiyatı planlama yazısındaki geri sayım içinde düşünün.

Sık yapılan hatalar

  1. A.TR'yi menşe belgesi sanmak. A.TR serbest dolaşımı gösterir; anlaşması olmayan bir ülke için menşe şahadetnamesi gerekir.
  2. Gümrük birliği dışındaki ürüne A.TR düzenlemek. Kapsam dışı üründe alıcı vergi avantajını kullanamaz, belge sonradan sorun çıkarır.
  3. Tedarikçi beyanı almadan EUR.1 düzenlemek. Doğrulama talebinde menşe kanıtlanamaz.
  4. Mal tanımını faturadan farklı yazmak. Faturada "steel bracket", belgede "metal parts" yazması bankada ve gümrükte uyumsuzluk sayılabilir.
  5. Kap adedini ve ağırlığı son anda değiştirmek. Yükleme sırasında bir palet eklenirse fatura, çeki listesi ve menşe belgesi birlikte düzeltilmelidir.
  6. Dayanak dosyayı saklamamak. Reçete ve maliyet hesabı o günkü hâliyle arşivlenmezse yıllar sonra gelen bir soruya cevap verilemez.

PakERP One'da menşe belgesine dayanak bilgiler

PakERP One menşe şahadetnamesi, A.TR ya da EUR.1 düzenlemez ve onaya göndermez; bu belgeler oda ve gümrük sistemlerinde hazırlanır. Program, belgelere giren bilgilerin tek kaynaktan ve tutarlı gelmesini sağlar.

  1. 301 Stok Kartları: her ürünün GTİP kodu ve menşe ülkesi kartta bir kez tutulur. İhracat faturasında satırın GTİP alanı kartta kayıtlıysa kendiliğinden gelir.
  2. 8107 Ürün Ağacı: mamulün hangi hammaddeden, hangi operasyonlarla yapıldığı şema olarak durur. 8150 Standart Maliyet ve 8151 Fiili Üretim Maliyeti girdilerin mamul maliyeti içindeki payını gösterir; tercihli menşe hesabının dayanağıdır.
  3. 101 Satış Faturaları: "İhracat" seçilince teslim şekli, gönderilme şekli, satır başına GTİP, kap cinsi, kap no ve kap adedi alanları açılır; eksik bilgi gönderimden önce Türkçe uyarılır.
  4. Evrak ekleri: onaylı menşe belgesinin taranmış kopyası, tedarikçi beyanı ve çeki listesi faturanın "Ekler" sekmesine eklenir; dosya yıllar sonra da faturayla birlikte bulunur.
  5. 8135 İzlenebilirlik: sevk edilen lotun hangi hammadde lotundan ve hangi tedarikçiden geldiği şemada görülür; doğrulama sorusunda girdi kanıtı buradan izlenir.

İhracat faturasının ayrıntısı için ihracat faturası e-Fatura ile nasıl kesilir yazısına bakabilirsiniz. Program ve bulut sunucu ücretsizdir.

Konuyla ilgili: Gümrük Beyannamesi ile İhracat Faturası Nasıl Eşleşir?, EN 10204 Malzeme Sertifikası: 2.2, 3.1 ve 3.2 Farkı.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

A.TR ile EUR.1 arasındaki fark nedir?
A.TR, gümrük birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinin Türkiye'de serbest dolaşımda olduğunu gösteren dolaşım belgesidir ve AB'ye sevkiyatta kullanılır. EUR.1 ise serbest ticaret anlaşmalarına göre tercihli menşei kanıtlar; anlaşma ülkelerine ve AB'ye gümrük birliği dışındaki ürünlerin sevkinde istenir.
Menşe şahadetnamesini kim verir?
Tercihsiz menşe şahadetnamesi genellikle ticaret ve sanayi odaları tarafından onaylanır. Belgeyi ihracatçı doldurur, oda kontrol edip onaylar. Hangi sistemden ve hangi belgelerle başvurulacağını kayıtlı olduğunuz odadan öğrenebilirsiniz.
AB'ye ihracatta A.TR zorunlu mu?
A.TR, AB'li alıcının gümrük birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde vergi ödememesi için gerekir. Belge sunulmazsa alıcı genel gümrük vergisiyle karşılaşabilir. Gümrük birliği dışında kalan ürünlerde ise A.TR yerine EUR.1 gündeme gelir.
İthal hammaddeyle üretilen ürün Türk menşeli sayılır mı?
İthal girdinin Türkiye'de yeterli işçilik ya da işlemden geçmesi hâlinde sayılabilir. Tercihli menşe için ölçüt ilgili anlaşmanın menşe kurallarıdır; tarife pozisyonu değişikliği ya da ithal girdi değeri sınırı gibi şartlar ürüne göre kontrol edilmelidir.
EUR.1 sonradan düzenlenebilir mi?
Bazı durumlarda sonradan düzenlenmiş belge kabul edilir, ancak şartları ilgili anlaşmanın menşe protokolünde ve güncel mevzuatta tanımlıdır. Belgeyi sevkiyatla birlikte hazırlamak en güvenli yoldur; geç kalınan durumda gümrük müşavirinize danışın.
PE
PakERP One Ekibiİhracat ve dış ticaret rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

İhracat faturasını PakERP One ile ücretsiz kesin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.