1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. İhracatta Ödeme Şekilleri
İhracat Rehberi · Ödeme ve Döviz

İhracatta Ödeme Şekilleri: Akreditif, Vesaik Mukabili, Mal Mukabili ve Peşin Ödeme

PakERP One Ekibi 9 dk okuma
Kısa cevap

İhracatta beş temel ödeme şekli vardır: peşin ödeme, mal mukabili (açık hesap), vesaik mukabili, kabul kredili ve akreditif. Peşin ödemede risk alıcıda, mal mukabilinde satıcıdadır. Vesaik mukabilinde mal belgeleri bankalar aracılığıyla ödeme ya da kabul karşılığında teslim edilir. Akreditifte ise alıcının bankası, belgeler şartlara uygun sunulduğunda ödemeyi taahhüt eder; satıcı için en güvenli ama en çok belge disiplini isteyen yoldur.

Yeni bir alıcı ilk siparişini veriyor: 60.000 euroluk sac parça, 90 gün vadeli, mal mukabili. Fiyat iyi, miktar iyi. Ama firmayı tanımıyorsunuz, ülkesine daha önce mal göndermediniz ve 90 gün sonra para gelmezse elinizde ne olacağını bilmiyorsunuz. Siparişi kabul etmek mi, yoksa başka bir ödeme şekli istemek mi?

Bu sorunun cevabı ödeme şekillerinin riski nasıl paylaştırdığında yatar. Aşağıda peşin, mal mukabili, vesaik mukabili, kabul kredili ve akreditifli ödemenin nasıl işlediğini, riskin kimde kaldığını ve akreditifte ödemeyi en sık neyin durdurduğunu bulacaksınız. Döviz tahsilatının yurda getirilmesine ilişkin kurallar güncel kambiyo mevzuatına tabidir; bu yazı onların yerine geçmez.

Cari konsol (851): Bakiye, risk, limit, açık sipariş, faturalanmamış irsaliye ve portföydeki çekler tek ekranda.Tam boyut
Cari konsol (851) · Bakiye, risk, limit, açık sipariş, faturalanmamış irsaliye ve portföydeki çekler tek ekranda.

İhracatta hangi ödeme şekilleri vardır?

İhracatta kullanılan ödeme şekilleri, riskin satıcıdan alıcıya doğru sıralandığı bir yelpazedir. Satıcı için en güvenliden en risklisine doğru sıra şöyledir:

  1. Peşin ödeme: alıcı, mal sevk edilmeden önce bedelin tamamını ya da bir kısmını öder.
  2. Akreditif: alıcının bankası, belirli belgeler şartlara uygun sunulduğunda ödemeyi taahhüt eder.
  3. Vesaik mukabili (ödeme karşılığı belge): malı temsil eden belgeler bankalar aracılığıyla gönderilir; alıcı ödeme yapınca belgeleri alır.
  4. Kabul kredili: alıcı belgeleri bir poliçeyi kabul ederek alır, ödemeyi vadede yapar.
  5. Mal mukabili (açık hesap): mal ve belgeler doğrudan alıcıya gider, alıcı vadede havale yapar.

Alıcı için sıra tam tersidir. Bu yüzden ödeme şekli bir pazarlık konusudur: güçlü ve tanınmış bir alıcı mal mukabili ister, yeni bir ilişkide satıcı peşin ya da akreditif ister. Seçilen şekil proformada ve sözleşmede açıkça yazılmalıdır; proformanın içeriği proforma fatura nedir yazısında.

Peşin ve mal mukabili ödeme ne zaman uygundur?

Peşin ödeme yeni ve riskli alıcılarda, müşteriye özel üretilen ve başkasına satılamayan ürünlerde uygundur. Mal mukabili ise uzun süredir çalışılan, ödeme alışkanlığı bilinen alıcılarda kullanılır.

Üretim firmalarında sık görülen bir orta yol, kısmi peşin ödemedir: sipariş onayında bedelin bir kısmı avans olarak alınır, kalanı sevkiyattan sonra ya da vadede ödenir. Avans, hammadde ve kalıp için harcanan parayı korur; alıcı da tamamını önden ödemek zorunda kalmaz.

Mal mukabilinde riskin tamamı satıcıdadır. Bu riski azaltmanın yolları şunlardır:

  • Alıcı için bir kredi limiti belirlemek ve açık bakiyeyi bu limitle izlemek. Yöntem müşteri kredi limiti ve risk takibi yazısında.
  • İhracat kredi sigortası yaptırmak; sigortacı alıcıyı değerlendirir ve ödenmeyen alacağın bir kısmını karşılar.
  • Vadesi geçen alacakta yeni sevkiyatı durdurmak.
Sahadan not

Akreditifli satışta ödemeyi geciktiren konuların başında, üretim ve sevkiyat ekibinin akreditif şartlarını hiç görmemesi gelir. Son yükleme tarihi ve istenen belge listesi sipariş kaydına not olarak düşüldüğünde termin planı bu tarihe göre yapılır.

Vesaik mukabili ödeme nasıl işler?

Vesaik mukabili ödemede satıcı, malı temsil eden belgeleri kendi bankası aracılığıyla alıcının bankasına gönderir; alıcının bankası belgeleri ancak alıcı ödemeyi yaptığında teslim eder. Uluslararası uygulamada bu işlemler için Uluslararası Ticaret Odası'nın (ICC) tahsil kuralları esas alınır.

  1. Satıcı malı sevk eder, konşimento, fatura, çeki listesi ve menşe belgesi gibi belgeleri bankasına verir.
  2. Satıcının bankası belgeleri bir talimatla alıcının bankasına gönderir.
  3. Alıcının bankası alıcıyı çağırır: ödeme yaparsa (ya da kabul kredilide poliçeyi kabul ederse) belgeleri teslim eder.
  4. Alıcı belgelerle malı gümrükten çeker; bedel satıcının bankasına aktarılır.

Bu yöntemin güvencesi, malın mülkiyetini temsil eden belgenin bankada beklemesidir. Deniz yolunda konşimento bu işlevi görür. Karayolu ve havayolu taşıma belgeleri çoğu zaman alıcının adına düzenlendiği için malın kontrolü aynı ölçüde bankada kalmaz; bu taşımalarda vesaik mukabilinin koruması zayıflar. Bankalar belgelerin içeriğini değil, yalnız teslim şartını izler; alıcı ödemeyi reddederse mal varış limanında bekler ve geri getirme ya da başka alıcıya satma masrafı satıcıya kalır.

Akreditif nedir, nasıl işler?

Akreditif, alıcının bankasının satıcıya, belirtilen belgeleri belirtilen süre içinde ve şartlara uygun sunması hâlinde ödeme yapacağına dair verdiği taahhüttür. Uluslararası uygulamada ICC'nin belgeli akreditif kuralları esas alınır.

Akreditifte banka malla değil, belgelerle ilgilenir. Ödeme, malın kalitesine değil, belgelerin akreditif şartlarına uymasına bağlıdır. İki kavram satıcı için önemlidir:

  • Gayri kabili rücu (dönülemez) akreditif: tarafların onayı olmadan değiştirilemez ya da iptal edilemez.
  • Teyitli akreditif: satıcının ülkesindeki bir banka da ödemeyi taahhüt eder. Alıcının bankasının ya da ülkesinin riskini satıcının bankasına taşır; teyit ücreti vardır.

Akreditif metni geldiğinde son yükleme tarihi, belgelerin sunulacağı son tarih, kısmi sevkiyat ve aktarmaya izin, istenen belgelerin tam listesi ve her belgenin kim tarafından, kaç nüsha düzenleneceği hemen kontrol edilmelidir. Yerine getirilemeyecek bir şart varsa sevkiyattan önce alıcıdan akreditif değişikliği istenir.

Ödeme şekilleri risk ve maliyet açısından nasıl karşılaştırılır?

Risk azaldıkça banka masrafı ve belge yükü artar. Tablo genel bir yönlendirmedir; banka ücretleri ve süreler bankaya ve ülkeye göre değişir.

Ödeme şekliSatıcının riskiAlıcının riskiBanka masrafı ve belge yüküTipik kullanım
PeşinÇok düşükYüksekDüşükYeni alıcı, özel üretim, küçük sipariş
AkreditifDüşük (belgeler uyumluysa)DüşükYüksekYeni ilişki, büyük tutar, riskli ülke
Vesaik mukabiliOrtaOrtaOrtaDeniz yolu, tanınan ama güvence istenen alıcı
Kabul krediliOrta-yüksekDüşükOrtaVade isteyen alıcı, poliçe güvencesi
Mal mukabiliYüksekÇok düşükDüşükUzun süreli, güvenilir alıcı

Ödeme şeklinin maliyeti fiyata yansıtılmalıdır: vadeli satışın finansman maliyeti ve akreditif masrafları ihracat fiyatı hesaplama yazısındaki basamaklara eklenir. Tahsil edilen dövizin bankaya geldikten sonraki işlemleri ise ihracat bedeli ve döviz tahsilatı yazısında.

Akreditifte belge uyumsuzluğu neden olur?

Uyumsuzluk, sunulan belgelerin akreditif metniyle ya da birbirleriyle çelişmesidir; en sık nedeni aynı bilginin farklı belgelerde farklı yazılmasıdır. Uyumsuz belgede banka ödemeyi alıcının onayına bırakabilir; bu da akreditifin güvencesini zayıflatır. Belgeleri sunmadan önce şu listeyi kullanın:

  1. Fatura, çeki listesi, konşimento ve menşe belgesinde mal tanımı akreditifle uyumlu mu?
  2. Miktar, kap adedi ve brüt ağırlık bütün belgelerde aynı mı? Çeki listesinin hazırlanışı çeki listesi nasıl hazırlanır yazısında.
  3. Fatura tutarı akreditif tutarını aşıyor mu?
  4. Yükleme tarihi son yükleme tarihinden önce mi?
  5. Belgeler son ibraz tarihinden önce bankaya verilecek mi?
  6. Alıcı ve satıcı unvanları akreditifte yazıldığı gibi mi?
  7. İstenen her belge, istenen nüsha sayısında ve istenen kişi tarafından düzenlendi mi?

Sık yapılan hatalar

  1. Akreditif metnini sevkiyattan sonra okumak. Yerine getirilemeyen şart ancak sevkiyattan önce değiştirilebilir.
  2. Son yükleme tarihini üretim planına bağlamamak. Üretim gecikir, akreditifin süresi dolar.
  3. Karayolu sevkiyatında vesaik mukabiline güvenmek. Taşıma belgesi alıcı adına ise mal bankanın kontrolünde kalmaz.
  4. Mal mukabili satışta limit izlememek. Açık bakiye fark edilmeden büyür.
  5. Avansı ve sevkiyatı aynı cari satırda karıştırmak. Hangi faturanın açık kaldığı anlaşılmaz.

PakERP One'da ödeme şekli ve tahsilat takibi

PakERP One akreditif ya da vesaik işlemlerini bankayla yürütmez; ayrı bir akreditif modülü yoktur. Ödeme şeklinin sonucunu, yani avansı, vadeyi ve tahsilatı cari üzerinde izler.

  1. 801 Cari Kartlar: yurt dışı müşterinin ülkesi, ülke kodu, para birimi, ödeme şekli ve vade günü tanımlanır; faturanın vadesi bunlardan hesaplanır.
  2. 103 Satış Siparişleri: teslim tarihi satır bazında izlenir; akreditifin son yükleme tarihi siparişin teslim tarihi olarak girilirse geciken satır kırmızı görünür.
  3. Evrak ekleri: akreditif metni, değişiklikleri ve bankaya sunulan belge seti sipariş ya da faturanın "Ekler" sekmesinde saklanır.
  4. 831 Banka Hareketleri ve 855 Tahsilat Fişi: dövizli banka hesabına gelen ödeme hesabın para biriminde kaydedilir, cariye işlenir ve muhasebe fişi kendiliğinden kesilir.
  5. 802 Cari Ekstre ve 803 Yaşlandırma: açık kalemler FIFO ile kapanır, vadesi geçen faturalar kırmızı görünür. 851 Cari Konsol dövizli müşterinin güncel kurla gerçek bakiyesini gösterir.

Finans ekranlarının tamamı için Finans modülü sayfasına bakabilirsiniz. Program ve bulut sunucu ücretsizdir.

Konuyla ilgili: Müşteri Kredi Limiti ve Risk Takibi Nasıl Yapılır?, Sipariş Avansı Nasıl Takip Edilir? Faturayla Kapatma.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Akreditif ile vesaik mukabili arasındaki fark nedir?
Akreditifte alıcının bankası, belgeler şartlara uygun sunulursa ödemeyi taahhüt eder. Vesaik mukabilinde banka yalnız aracıdır; belgeleri alıcı ödeme yaparsa teslim eder, ödeme garantisi vermez.
İhracatta en güvenli ödeme şekli hangisidir?
Satıcı için en güvenlisi peşin ödemedir, ardından teyitli akreditif gelir. Akreditifin güvencesi belgelerin şartlara tam uymasına bağlıdır; uyumsuz belgede ödeme alıcının onayına kalabilir.
Mal mukabili ödeme ne demek?
Mal ve belgelerin doğrudan alıcıya gönderildiği, alıcının vadede havale ile ödediği ödeme şeklidir. Açık hesap da denir. Risk satıcıdadır; genellikle güvenilir ve uzun süreli alıcılarda kullanılır.
Teyitli akreditif nedir?
Alıcının bankasının ödeme taahhüdüne, satıcının ülkesindeki bir bankanın da taahhüt eklediği akreditiftir. Alıcının bankası ya da ülkesi riskli görüldüğünde tercih edilir; teyit eden banka ücret alır.
Akreditifte uyumsuzluk olursa ne olur?
Banka uyumsuz belgelerle ödeme yapmak zorunda değildir; ödemeyi alıcının uyumsuzluğu kabul etmesine bağlayabilir. Uyumsuzluk bazen düzeltilmiş belgeyle giderilir, ama süre ve masraf satıcının aleyhine işler.
PE
PakERP One Ekibiİhracat ve dış ticaret rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

İhracat faturasını PakERP One ile ücretsiz kesin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.