İhracat fiyatı fabrika çıkış (EXW) fiyatından kurulur: birim üretim maliyeti, ihracat ambalajı ve kâr payı EXW'yi verir. FOB fiyatı için limana kadar nakliye, gümrük müşavirliği, belge ve yükleme limanı masrafları eklenir. CFR fiyatı FOB'a deniz navlununu ekler. CIF fiyatı ise CFR'ye sigorta primini ekler; sigorta teminatı genellikle CIF bedelinin yüzde 110'u üzerinden hesaplanır.
Yurt içinde aynı braketi 1,70 euroya satıyorsanız İtalya'daki alıcıya kaç euro vermelisiniz? Sorunun tek bir cevabı yoktur, çünkü "fiyat" kelimesi ihracatta malın nerede teslim edildiğini de içerir. Fabrikanın kapısında teslim edilen braket ile Cenova limanına kadar navlunu ve sigortası ödenmiş braket aynı fiyatı taşıyamaz.
Bu yazı ihracat fiyatını bir merdiven gibi kurar: önce fabrika çıkış fiyatı, sonra limana kadar olan masraflar, sonra navlun ve sigorta. Her basamakta hangi kalemin eklendiğini ve unutulursa neye mal olduğunu, uydurma ama makul rakamlarla bir örnek üzerinden göreceksiniz. Teslim şekillerinin tanımları için Incoterms teslim şekilleri yazısına bakabilirsiniz.
Tam boyutİçindekiler
- İhracat fiyatı nasıl hesaplanır?
- EXW fiyatı neyi içerir?
- FOB fiyatına hangi masraflar eklenir?
- CFR ve CIF fiyatı nasıl bulunur?
- Örnek hesap: 10.000 braket için EXW, FOB ve CIF
- Kur, vade ve fiyat geçerliliği fiyata nasıl yansır?
- Kontrol listesi ve sık yapılan hatalar
- PakERP One'da ihracat fiyatının dayanağı
- Sık sorulan sorular
İhracat fiyatı nasıl hesaplanır?
İhracat fiyatı, fabrika çıkış (EXW) fiyatına seçilen teslim şeklinin satıcıya yüklediği masrafların eklenmesiyle hesaplanır. Formül düz metinle şöyledir:
- EXW = birim üretim maliyeti + ihracat ambalajı + kâr payı
- FOB = EXW + yurt içi nakliye + gümrük müşavirliği ve belge masrafları + yükleme limanı masrafları
- CFR = FOB + ana taşıma navlunu
- CIF = CFR + sigorta primi
Teslim şekli değiştikçe yalnız eklenen kalemler değişir; EXW tabanı aynı kalır. Bu yüzden her ürün için önce sağlam bir EXW fiyatı kurmak gerekir. Alıcı DAP ya da DDP isterse varış ülkesindeki taşıma, boşaltma ve DDP'de alıcı ülkenin vergileri de satıcıya geçer; bu kalemleri tahmin etmek zordur, teklif vermeden önce taşıyıcıdan ve alıcı ülkedeki temsilciden yazılı fiyat alınmalıdır.
EXW fiyatı neyi içerir?
EXW fiyatı, malın ihracata hazır ambalajıyla fabrika kapısında teslim edildiği fiyattır ve üç kalemden oluşur: birim üretim maliyeti, ihracat ambalajı ve kâr payı.
Birim üretim maliyeti; hammadde, direkt işçilik, makine saat maliyeti ve genel üretim giderlerinden oluşur. Bu kalemin nasıl hesaplandığı ürün maliyeti hesaplama yazısında ayrıntılı anlatılıyor. İhracat için ayrıca bakılacak noktalar şunlardır:
- İhracat ambalajı: yurt içine kasada giden parça yurt dışına fümigasyonlu ahşap palet, streç, köşebent ve nem alıcıyla gidebilir. Bu fark küçük parçada birim maliyetin hissedilir bir kısmını tutabilir.
- Müşteriye özel belge ve test: malzeme sertifikası, ölçü raporu, ilk numune onayı gibi işler bir kez yapılsa da fiyata yayılmalıdır.
- Kalıp ve aparat: müşteriye özel kalıp ayrıca faturalanmıyorsa amortismanı adet fiyatına eklenir; yöntemi kalıp maliyetini müşteriye yansıtma yazısında.
Kâr payını maliyetin üzerine yüzde olarak koymak yaygındır, ama ihracatta tahsilat vadesi uzadıkça paranın maliyeti de kâr payından yer. Vade etkisi aşağıda ayrıca ele alınıyor.
Fiyat hatası çoğu zaman hesapta değil, eksik kalemde olur. Teklif şablonunda EXW'den CIF'e kadar bütün basamakların satır satır yazılması, hiçbir masrafın hafızaya bırakılmamasını sağlar.
FOB fiyatına hangi masraflar eklenir?
FOB fiyatına, malın fabrikadan çıkıp yükleme limanında gemiye yüklenmesine kadar satıcının ödediği bütün masraflar eklenir. Tipik kalemler şunlardır:
- Yurt içi nakliye: fabrikadan limana ya da konteyner sahasına tır veya konteyner taşıması.
- Gümrük müşavirliği: ihracat beyannamesi ve ilgili işlemler için müşavirlik ücreti.
- Belge masrafları: menşe belgesi onayı, gerektiğinde analiz ve sertifika ücretleri.
- Yükleme limanı masrafları: terminal elleçleme, yükleme ve liman hizmetleri. Konteynerli taşımada bu kalemlerin bir kısmı hat ya da forwarder faturasında ayrı satır olarak gelir.
FOB yalnız deniz ve iç su yolu taşımasında kullanılır. Konteynerli sevkiyatta malı terminalde teslim ediyorsanız FCA daha uygun olabilir; seçim teslim şekilleri yazısında ayrıca anlatılıyor. Hesap açısından fark azdır: FCA'da masraflar malın taşıyıcıya teslim edildiği noktaya kadar eklenir.
CFR ve CIF fiyatı nasıl bulunur?
CFR fiyatı FOB fiyatına varış limanına kadar ödenen ana taşıma navlunu eklenerek bulunur. CIF fiyatı ise CFR fiyatına satıcının yaptırdığı nakliyat sigortasının primi eklenerek bulunur.
Sigortada dikkat edilecek nokta, teminatın kendisinin CIF bedeline bağlı olmasıdır. Incoterms kurallarına göre CIF'te satıcının yaptıracağı asgari teminat, sözleşme bedelinin yüzde 110'udur. Prim teminat üzerinden hesaplandığı ve teminat da CIF'i içerdiği için hesap şöyle kurulur:
- CIF = CFR / (1 - 1,10 × prim oranı)
- Sigorta primi = CIF × 1,10 × prim oranı
Prim oranı mala, ambalaja, güzergâha ve sigortacıya göre değişir; aşağıdaki örnekte kullanılan oran yalnız hesabı göstermek içindir. Gerçek oranı sigorta şirketinizden ya da forwarder'ınızdan alın.
Örnek hesap: 10.000 braket için EXW, FOB ve CIF
Aşağıdaki rakamlar örnektir, bir firmanın gerçek verisi değildir. Ürün: galvaniz kaplı çelik braket, sipariş 10.000 adet, para birimi euro.
| Basamak | Kalem | Toplam (EUR) | Birim (EUR) |
|---|---|---|---|
| Maliyet | Birim üretim maliyeti 1,40 × 10.000 | 14.000,00 | 1,4000 |
| Maliyet | İhracat ambalajı (palet, streç, köşebent) | 260,00 | 0,0260 |
| EXW | Kâr payı %15: 14.260 × 1,15 | 16.399,00 | 1,6399 |
| FOB | Nakliye 450 + müşavirlik ve belge 180 + liman 220 | 17.249,00 | 1,7249 |
| CFR | Navlun 1.300 | 18.549,00 | 1,8549 |
| CIF | Sigorta, prim oranı binde 3: 18.549 / 0,9967 | 18.610,41 | 1,8610 |
Sigorta satırının açılımı: 1 - 1,10 × 0,003 = 0,9967. CIF = 18.549 / 0,9967 = 18.610,41 EUR. Prim = 18.610,41 × 1,10 × 0,003 = 61,41 EUR. Sağlama: 18.549 + 61,41 = 18.610,41.
Tablo bir şeyi açıkça gösteriyor: EXW ile CIF arasında birimde yaklaşık 0,22 euro fark var. Alıcıya CIF fiyat istenirken EXW fiyatı verilirse bu fark kârdan çıkar; örnekteki toplam kârın önemli bir kısmı eriyip gider.
Kur, vade ve fiyat geçerliliği fiyata nasıl yansır?
Maliyetin bir kısmı TL, satış fiyatı döviz ise fiyat, teklif günündeki kurla değil, maliyetin oluşacağı ve tahsilatın yapılacağı tarihteki kurla anlam kazanır. Üç noktaya bakın:
- Kur varsayımı: TL işçilik ve genel giderleri teklifte hangi kurla dövize çevirdiğinizi yazılı tutun. Kur değiştikçe aynı fiyatın kârı da değişir.
- Vade: 90 gün vadeli satış, peşin satışa göre paranın 90 günlük finansman maliyetini taşır. Bu maliyet fiyata eklenmezse kârdan düşer. Ödeme şekillerinin riski ve maliyeti ihracatta ödeme şekilleri yazısında karşılaştırılıyor.
- Geçerlilik süresi: çelik, alüminyum ve bakır gibi fiyatı oynak hammaddelerde teklifin geçerlilik süresini kısa tutun ya da fiyatı hammadde endeksine bağlayın. Yöntem hammadde endeksli fiyatlandırma yazısında.
Navlun da oynaktır. Uzun süre geçerli bir CIF fiyatı veriyorsanız navlun teklifinin geçerlilik tarihini kendi teklifinize yazın; alıcıya giden fiyat ile navlun teklifinin süresi aynı tarihte bitsin.
Kontrol listesi ve sık yapılan hatalar
Teklif göndermeden önce şu soruları cevaplayın:
- Teslim şekli ve yeri yazıldı mı (ör. FOB Mersin, CIF Cenova)?
- EXW tabanında ihracat ambalajı ve müşteriye özel belge masrafı var mı?
- Limana kadar olan masraflar için forwarder ve müşavirden güncel fiyat alındı mı?
- CIF'te sigorta teminatının yüzde 110 üzerinden hesaplandığı kontrol edildi mi?
- Kur varsayımı ve teklifin geçerlilik süresi yazıldı mı?
- Vade ve ödeme şekli fiyata yansıtıldı mı?
- Teklif, proforma ve sipariş aynı teslim şeklini mi söylüyor?
Sık görülen hatalar: alıcı CIF istediği hâlde FOB fiyatı vermek ve navlunu sonradan fark etmek; ihracat ambalajını yurt içi kasa maliyetiyle hesaplamak; navlun teklifinin süresi bittikten sonra eski CIF fiyatıyla sipariş kabul etmek. Fiyat kabul edildiğinde sonraki belge proformadır; içeriği proforma fatura nedir yazısında.
PakERP One'da ihracat fiyatının dayanağı
PakERP One fiyatı sizin yerinize belirlemez; maliyetin ve fiyatın dayandığı rakamları tek yerde tutar.
- 8150 Standart Maliyet ve 8151 Fiili Üretim Maliyeti: ürün ağacı, rota, iş merkezi saat ücreti ve genel üretim gideri oranıyla birim maliyet çıkar. 8153 standart ile fiili maliyeti karşılaştırır; teklif verdiğiniz maliyetin sahada tutup tutmadığını gösterir.
- 250 Fiyat Kontrol ve 205 Alış Fiyat Listeleri: hammaddenin tedarikçi bazında son alış fiyatı euro ya da TL olarak görünür; maliyet güncel fiyatla hesaplanır.
- 105 Satış Fiyat Listeleri ve 109 Satış Sözleşmeleri: yurt dışı müşteriye euro ya da dolar fiyat listesi ve sözleşme fiyatı tanımlanır. Belgeye fiyat sırasıyla sözleşmeden, listeden, sonra stok kartından gelir.
- 111 Satış Teklifleri: teklif müşterinin para biriminde hazırlanır, onaylanınca proformaya ve siparişe dönüştürülür.
- Kur: TCMB kuru her gün kendiliğinden çekilir; dövizli belgeye belge tarihinden önceki iş gününün satış kuru gelir.
Program ve bulut sunucu ücretsizdir. Maliyet ekranlarının tamamı için Üretim modülü sayfasına bakabilirsiniz.
Konuyla ilgili: Hammadde Zammı Müşteri Fiyatına Nasıl Yansıtılır?, İhracatta Kur Farkı Nasıl Hesaplanır ve Kaydedilir?, FOB CIF Fiyat Hesaplama: İhracat Birim Fiyatı.