1. Ana Sayfa
  2. Üretim Dünyası
  3. Hammadde Zammı Müşteri Fiyatına Nasıl Yansıtılır
Üretim Rehberi · Satış

Hammadde Zammı Müşteri Fiyatına Nasıl Yansıtılır? Endeksli Fiyat, Formül ve Örnek

PakERP One Ekibi 9 dk okuma
Kısa cevap

Hammadde artışı, parça fiyatının tamamına değil yalnız hammadde payına yansıtılır. Bunun için fiyat, kilogram bazında hammadde payı ile dönüşüm payına ayrılır ve hammadde payı müşteriyle anlaşılan bir endekse bağlanır. Fiyat farkı = brüt ağırlık × (yeni endeks - baz endeks) - hurda ağırlığı × (yeni hurda fiyatı - baz hurda fiyatı). Dönem ortalaması, uygulama gecikmesi ve eşik önceden yazılır; endeks düştüğünde fiyat da düşer.

Sac tedarikçisi üç ayda ikinci kez zam yazısı gönderdi. Satış müdürü müşteriyi arıyor: "Hammadde yüzde on arttı, fiyatlara yüzde on zam yapmamız lazım." Müşterinin satınalmacısı sakin: "Parçanın tamamı sacdan mı oluşuyor? İşçiliğiniz, enerjiniz, kâr payınız da mı yüzde on arttı?" Görüşme orada kilitlenir ve genellikle iki taraf da haksız bir ortalamada buluşur.

Endeksli fiyatlandırma bu pazarlığı her seferinde baştan yapmamak için kurulan bir hesap düzenidir. Hesap bir kez anlaşılır, sonra her dönem rakamlar yerine konur. Alış tarafında aynı mantığın nasıl izlendiği satınalma sözleşmesi yazısında; bu yazı satış tarafını, yani kendi parça fiyatınıza yansıtmayı anlatıyor.

Alış sözleşmesi (208): Tedarikçiyle dövizli fiyat, miktar kademesi ve teslim süresi; aktif sözleşme fiyatı siparişe gelir.Tam boyut
Alış sözleşmesi (208) · Tedarikçiyle dövizli fiyat, miktar kademesi ve teslim süresi; aktif sözleşme fiyatı siparişe gelir.

Hammadde artışı neden fiyatın tamamına yansıtılmaz?

Çünkü parça fiyatının yalnız bir bölümü hammaddedir; geri kalanı işçilik, makine, enerji, ambalaj, genel gider ve kârdır. Sac yüzde on arttığında bu kalemler artmaz; fiyatın tamamına yüzde on eklemek müşteriye, artmayan kalemler için de zam yapmak demektir. Müşteri bunu hesapla gösterdiğinde güven kaybedilir.

Tersi de doğrudur. Hammadde payı yüksek bir parçada (örneğin kalın sacdan basit bir kesim parçası) yüzde onluk sac artışı fiyatın yüzde yedi sekizi kadar olabilir; "yüzde üçle idare edelim" demek bu kez sizi zarara sokar. Doğru oran parçadan parçaya değişir ve ancak maliyet kırılımıyla bulunur.

Parça fiyatı nasıl hammadde ve dönüşüm payına ayrılır?

Her parça için kilogram bazında üç ağırlık ve iki fiyat yazılır; hammadde payı bunlardan hesaplanır, kalan tutar dönüşüm payıdır. Bu kırılım teklif aşamasında yapılmışsa endeks maddesi kolayca kurulur.

  • Brüt ağırlık: bir parça için tezgaha giren hammadde. Sac parçada kesim şeridi ya da plaka ağırlığı, enjeksiyonda parça artı yolluk, talaşlı imalatta kesilen çubuk boyu.
  • Net ağırlık: bitmiş parçanın ağırlığı.
  • Hurda ağırlığı: brüt - net. Sacta iskelet ve delik çıkıntıları, talaşlı imalatta talaş.
  • Hammadde birim fiyatı: TL ya da döviz olarak kilogram fiyatı.
  • Hurda satış fiyatı: hurdacının kilogram başına ödediği tutar.

Hammadde payı = brüt ağırlık × hammadde fiyatı - hurda ağırlığı × hurda fiyatı. Dönüşüm payı = parça fiyatı - hammadde payı. Enjeksiyonda yolluk geri öğütülüp kullanılıyorsa hurda yerine geri kazanım oranı yazılır. Maliyetin geri kalan kalemlerinin nasıl kurulduğu ürün maliyeti yazısında.

Sahadan not

Endeks maddesi ilk kez kurulurken en çok zaman alan iş, parçaların brüt ve hurda ağırlıklarının çıkarılmasıdır; çoğu teklif dosyasında yalnız net ağırlık bulunur. Ağırlıklar bir kez kesim yerleşiminden ve tartımdan doğrulandığında sonraki dönemlerin hesabı birkaç dakikalık iş haline gelir.

Hangi endeks kullanılmalı?

İki tarafın da doğrulayabildiği, düzenli yayımlanan ve hammaddenin gerçek fiyatıyla birlikte hareket eden bir kaynak kullanılmalıdır. Hangisi seçilirse seçilsin sözleşmeye adı, birimi ve hangi günün ya da dönemin değerinin alınacağı yazılır.

HammaddeYaygın kaynak türüDikkat edilecek nokta
Alüminyum, bakır, nikel, çinkoLondra Metal Borsası (LME) resmi fiyatlarıBorsa fiyatına alaşım, işleme ve nakliye primi eklenir; primi ayrıca konuşun
Çelik sac, profil, çubukSektör yayınlarının fiyat endeksleri ya da tedarikçi fatura ortalamasıTedarikçi faturası kullanılacaksa müşteri belge görmek isteyebilir
Plastik granülPolimer fiyat yayınları ya da tedarikçi fiyat listesiRenk ve katkı farkları endekse girmez
Döviz bazlı hammaddeHammadde endeksi ve TCMB kuru ayrı ayrıKur ve hammadde değişimini tek rakamda karıştırmayın

Müşteri büyük bir OEM ise kendi belirlediği endeks ve formülü dayatabilir; o durumda sizin işiniz kendi kırılımınızı müşterinin formülüne doğru ağırlıklarla yerleştirmektir. Yanlış brüt ağırlıkla kurulan bir müşteri formülü, yıllarca her endeks değişiminde sizi zararda bırakır.

Fiyat farkı nasıl hesaplanır? Örnek

Fiyat farkı, brüt ağırlıktaki hammadde fiyat değişimi ile hurda ağırlığındaki hurda fiyat değişiminin farkıdır. Düz metin formül:

Fiyat farkı = Brüt ağırlık × (Yeni hammadde fiyatı - Baz hammadde fiyatı) - Hurda ağırlığı × (Yeni hurda fiyatı - Baz hurda fiyatı)

Temsili rakamlarla, DKP sactan basılan bir kapı menteşe braketi:

  • Brüt ağırlık 0,32 kg, net 0,22 kg, hurda 0,10 kg
  • Baz dönem: sac 27,40 TL/kg, hurda 7,20 TL/kg, parça fiyatı 14,50 TL
  • Baz hammadde payı = 0,32 × 27,40 - 0,10 × 7,20 = 8,77 - 0,72 = 8,05 TL (fiyatın yaklaşık %55'i)
  • Yeni dönem ortalaması: sac 30,10 TL/kg (%9,9 artış), hurda 7,60 TL/kg
  1. Sac farkı: 0,32 × (30,10 - 27,40) = 0,32 × 2,70 = 0,864 TL
  2. Hurda farkı: 0,10 × (7,60 - 7,20) = 0,10 × 0,40 = 0,040 TL
  3. Fiyat farkı: 0,864 - 0,040 = 0,824 TL
  4. Yeni fiyat: 14,50 + 0,82 = 15,32 TL (yaklaşık %5,7 artış)

Fiyatın tamamına %9,9 eklenseydi yeni fiyat 15,94 TL olurdu; müşteri aradaki 0,62 TL'yi hiç artmamış maliyet için ödemiş olurdu. Hurda geri kazanımı hesaptan çıkarılsaydı fark 0,864 TL çıkardı; küçük görünen bu fark yıllık 400.000 adetlik bir parçada 16.000 TL eder.

Dönem, gecikme ve eşik nasıl belirlenir?

Üç kural sözleşmeye önceden yazılır: endeksin hangi dönemin ortalamasıyla alınacağı, yeni fiyatın ne zaman uygulanacağı ve hangi değişimin altında fiyatın sabit kalacağı. Bu üçü yoksa her ay küçük farklar için yazışma yapılır.

  • Dönem ortalaması: çoğunlukla çeyrek ya da ay ortalaması. Tek günün fiyatı dalgalanmaya açıktır.
  • Gecikme: bir dönemin ortalaması bir sonraki dönemin fiyatını belirler. Böylece yeni fiyat, dönem başında herkesçe bilinir.
  • Eşik: örneğin baz değerden ±%3'ün altındaki değişimlerde fiyat değişmez; eşik aşılınca farkın tamamı uygulanır. Eşik iki yönde de aynıdır.

Temsili çeyreklik izleme tablosu (baz sac 27,40 TL/kg, eşik ±%3):

ÇeyrekSac ortalaması (TL/kg)Baza göre değişimSonraki çeyrek fiyatı
1. çeyrek27,40Baz14,50
2. çeyrek28,10+%2,6 (eşik altı)14,50
3. çeyrek30,10+%9,915,32
4. çeyrek26,30-%4,0Yeniden hesaplanır, düşer

Dördüncü satır endeksli fiyatın asıl sınavıdır. Düşüşte fiyatı kendiliğinden indiren tedarikçi, artışta da itirazsız kabul görür.

Döviz bazlı hammaddede kur nasıl ele alınır?

Hammadde fiyatı dövizle oluşuyor ama parça TL ile faturalanıyorsa kur farkı ayrı bir satırda hesaplanır; hammadde endeksiyle tek rakamda birleştirilmez. Aksi halde kur düştüğü bir dönemde hammadde artışı görünmez olur ya da tersi.

İki yaygın yol vardır. Birincisi parça fiyatını döviz cinsinden vermek; kur riski müşteriye geçer ve yalnız hammadde endeksi izlenir. İkincisi TL fiyatın hammadde payını, anlaşılan dönemin TCMB kuru ortalamasıyla TL'ye çevirmek. İkinci yolda kur kaynağı (TCMB döviz satış kuru gibi) ve hangi günlerin ortalamasının alınacağı yazılır. Dövizli alışta kurun nasıl belirlendiği dövizli satınalmada kur yazısında anlatılıyor.

Fiyat farkı müşteriye nasıl sunulur?

Tek sayfalık, müşterinin kendi hesabıyla doğrulayabileceği bir tabloyla. Satınalmacı rakamı kendi Excel'inde tekrar ettiğinde aynı sonucu bulmalıdır.

  1. Parça numarası, baz fiyat ve baz dönem
  2. Brüt, net ve hurda ağırlık (ilk teklifte verilenle aynı)
  3. Endeksin adı, baz değeri ve yeni dönem ortalaması; kaynağın ekran görüntüsü ya da yayını
  4. Hesap satırları: hammadde farkı, hurda farkı, toplam fark
  5. Yeni fiyat ve uygulama başlangıç tarihi
  6. Eşik ve dönem kuralının sözleşmedeki maddesi

Sözleşmede endeks maddesi yoksa ilk görüşmede yalnız bu tabloyu götürmek bile pazarlığı değiştirir: konuşma "yüzde kaç zam" sorusundan "hangi ağırlıkla, hangi endeksle" sorusuna geçer. Bir sonraki yıllık fiyat görüşmesinde de maddenin sözleşmeye eklenmesi istenir.

Endeksli fiyatta sık yapılan hatalar nelerdir?

  • Net ağırlıkla hesaplamak: hurdaya giden sac da satın alınmıştır; net ağırlık kullanmak artışın bir kısmını size bırakır.
  • Hurda fiyatını unutmak: hurda fiyatı da hammadde ile birlikte hareket eder; düşülmezse müşteri itiraz eder ve haklıdır.
  • Dönüşüm payını endekse bağlamak: işçilik ve enerji ayrı konulardır; ayrı konuşulur, ayrı gerekçelendirilir.
  • Yalnız artışta hatırlamak: düşüşte fiyatı indirmeyen tedarikçinin endeks maddesi bir sonraki sözleşmede kaldırılır.
  • Alış ve satış dönemlerini uyumsuz kurmak: sacı aylık endeksle alıp parçayı yıllık sabit fiyatla satmak, dalgalı dönemde zararı size yükler.
  • Ağırlıkları güncellememek: kesim yerleşimi değişip brüt ağırlık düştüyse formülde eski ağırlık kalırsa müşteri lehine değil, aleyhine bir hata birikir ve bir gün denetimde ortaya çıkar.

PakERP One'da endeksli fiyatın verileri

PakERP One'da endeks formülünü kendiliğinden uygulayan bir ekran yoktur; hesap, programdan alınan verilerle Excel'de yapılır ve yeni fiyat sözleşmeye yeni geçerlilik dönemiyle girilir. Program ücretsizdir.

  1. 201 Alış Faturaları ve 301 Stok Ekstresi: dönem içinde alınan hammaddenin miktarı ve fiyatı; "Raporlar ▾" ile Excel'e alınıp tedarikçi fatura ortalaması bulunur.
  2. 250 Fiyat Kontrol: cari × stok bazında son alış fiyatları EUR ya da TL olarak, alış geçmişinden toplu oluşturulur.
  3. 109 Satış Sözleşmeleri: müşteri × stok bazında sözleşme fiyatı ve geçerlilik tarihleri. Satış belgesinde fiyat önce sözleşmeden, sonra fiyat listesinden, sonra stok kartından gelir; yeni dönem için yeni sözleşme satırı açılması eski fiyatın yanlışlıkla kullanılmasını önler.
  4. TCMB kurları: program kurları TCMB'den alır; dövizli belgede bir önceki iş gününün satış kuru kullanılır, dönem ortalaması için kur listesi Excel'e alınabilir.
  5. 8150 Standart Maliyet: parça maliyetindeki hammadde payını görmek için.

Ayrıntı: Fiyat ve Sözleşme modülü.

Konuyla ilgili: İhracat Fiyatı Nasıl Hesaplanır? FOB ve CIF Örneği.

Kaynaklar

Sık Sorulan Sorular

Hammadde zammı müşteriye nasıl yansıtılır?
Parça fiyatı hammadde payı ve dönüşüm payına ayrılır, zam yalnız hammadde payına uygulanır. Fiyat farkı brüt ağırlık çarpı hammadde fiyat değişiminden, hurda ağırlığı çarpı hurda fiyat değişimi düşülerek bulunur. Hesap, müşterinin doğrulayabileceği bir tabloyla sunulur.
Endeksli fiyat nedir?
Parça fiyatının hammadde kısmının, iki tarafın anlaştığı bir fiyat endeksine bağlanmasıdır. Endeks belirli bir oranın üzerinde değişince fiyat formülle yeniden hesaplanır. Endeks düştüğünde fiyat da düşer.
Brüt ağırlık mı net ağırlık mı kullanılmalı?
Brüt ağırlık kullanılır, çünkü hurdaya giden hammadde de satın alınmıştır. Hurda satışından elde edilen gelir ise hurda ağırlığı ve hurda fiyatı üzerinden ayrıca düşülür.
Fiyat farkı ne sıklıkla güncellenmeli?
Sözleşmede yazan döneme göre; çoğunlukla aylık ya da çeyreklik ortalama alınır ve bir sonraki dönemin fiyatına uygulanır. Küçük dalgalanmalar için iki yönlü bir eşik, örneğin yüzde üç, gereksiz yazışmayı önler.
Müşteri endeksli fiyatı kabul etmezse ne yapılır?
Parça bazında maliyet kırılımı ve son dönemlerin endeks değerleriyle hazırlanmış bir tablo sunulur. Kabul edilmezse fiyat süresi kısa tutulur ya da hammadde payı yüksek parçalar için ayrı bir görüşme yapılır. Kalıcı çözüm, yıllık sözleşmeye endeks maddesinin eklenmesidir.
PE
PakERP One EkibiÜretim ve ERP rehberleri, programı geliştiren ekip tarafından yazılır. Son güncelleme: .

Bu yöntemi PakERP One'da ücretsiz deneyin

PakERP One masaüstü program ve bulut sunucu ücretsiz; kullanıcı ve modül sınırı yok, hesap programın içinden açılır.